IV CZ 128/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 128/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa B. Ł.

przeciwko M. SA z siedzibą w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 lutego 2012 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 27 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo B. Ł.

przeciwko M. S.A. w S. o zasądzenie kwoty 15 000 zł zadośćuczynienia za krzywdę

doznaną w związku ze śmiercią brata powódki w wypadku komunikacyjnym,

uznając że wypłacona z tego tytułu przez stronę pozwaną przed procesem kwota

5 000 zł wyczerpuje uzasadnione roszczenie powódki.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r. oddalił apelację powódki

i zasądził od niej na rzecz strony pozwanej kwotę 1 200 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą wskazując jako podstawę tego

rozstrzygnięcia art. 98 k.p.c. oraz § 2 ust. 1 i § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego, wniesionym do Sądu Okręgowego a skierowanym do Sądu

Apelacyjnego, powódka wniosła o zmianę tego postanowienia przez nie obciążenie

jej kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c. Wskazała, że

została zwolniona od opłat sądowych, ma na utrzymaniu ośmioro dzieci a jedyną

osobą pracującą w rodzinie jest jej mąż. Powołała się też na specyficzny charakter

zgłoszonego roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymaga rozważenia, jakie skutki procesowe

wywołuje błędne określenie przez skarżącą Sądu, do którego zostało skierowane

zażalenie, jako sądu właściwego do jego rozpoznania. Zgodnie bowiem z art. 394 1

k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu,

które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, przysługuje

do Sądu Najwyższego, co oznacza, że na postanowienie Sądu Okręgowego,

rozstrzygającego jako sąd drugiej instancji, o kosztach postępowania apelacyjnego,

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, a nie – jak błędnie wskazała skarżąca

w zażaleniu - do Sądu Apelacyjnego. Rozważenia zatem wymaga, czy zażalenie to,

prawidłowo wniesione do Sądu Okręgowego, powinno być przekazane do

rozpoznania Sądowi Najwyższemu, jako właściwemu, czy Sądowi Apelacyjnemu,

do którego zostało zaadresowane, czy też powinno zostać odrzucone, jako

niedopuszczalne.

W tym przedmiocie Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela

stanowisko zajęte już w postanowieniach z dnia 28 maja 2008 r. II CZ 31/08, z dnia

18 stycznia 2008 r. V CZ 131/07, z dnia 8 sierpnia 2008 r. V CZ 48/08, z dnia

12 lutego 2009 r. I PZ 41/08, z dnia 9 grudnia 2009 r. II PZ 21/09 i z dnia 21 lipca

2011 r. V CZ 59/11 (niepubl.).

W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli na postanowienie

sądu drugiej instancji przysługuje - zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. - zażalenie do

Sądu Najwyższego, to oczywista wadliwość zażalenia prawidłowo wniesionego do

sądu drugiej instancji, lecz nieprawidłowo skierowanego do Sądu Apelacyjnego

zamiast do Sądu Najwyższego, nie uprawnia sądu drugiej instancji do odrzucenia

zażalenia. Z żadnego bowiem przepisu nie wynika, by zażalenie wniesione do sądu

właściwego,

lecz

skierowane

do

sądu

niewłaściwego

funkcjonalnie,

było

niedopuszczalne i jako takie podlegało odrzuceniu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 28 maja 2008 r. II CZ 31/08, w postępowaniu zażaleniowym

przed Sądem Najwyższym ma odpowiednie zastosowanie art. 370 k.p.c. (art. 394 1

§ 3 w zw. z art. 39821 k.p.c.), zgodnie z którym sąd drugiej instancji odrzuca

zażalenie wniesione po upływie przepisanego terminu, nieopłacone lub z innych

przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie

uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie do Sądu Najwyższego „z innych

przyczyn niedopuszczalne”, w rozumieniu powyższych przepisów, to zażalenie

wniesione od nieistniejącego orzeczenia, wniesione przez osobę, która nie ma

legitymacji do dokonania tej czynności procesowej, wniesione z pominięciem

przepisów o przymusie adwokacko-radcowskim oraz niedopuszczalne z mocy

ustawy, przy czym ta ostatnia przesłanka jest uregulowana w art. 394 1 § 1 i 2 k.p.c.

przez określenie postanowień sądu drugiej instancji, od których przysługuje

zażalenie do Sądu Najwyższego. Od tak rozumianej niedopuszczalności zażalenia

należy odróżnić kwestię właściwości sądu w postepowaniu zażaleniowym. Sądem

właściwym do rozpoznania zażalenia jest zgodnie z art. 394 1 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy, zaś do właściwości funkcjonalnej sądu drugiej instancji, który wydał

zaskarżone postanowienie, należy przeprowadzenie jego wstępnej kontroli pod

kątem dopuszczalności zażalenia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 12 lutego 2009 r. I PZ 41/08, jeżeli zażalenie spełnia wymagania formalne,

jest należycie opłacone i zostało złożone w terminie do sądu właściwego

(sądu drugiej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie), to obowiązkiem

tego sądu jest nadanie mu biegu zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 395 § 1

k.p.c. Sąd ten zatem ma obowiązek przedstawienia akt wraz z zażaleniem albo

Sądowi Najwyższemu, jako wyłącznie właściwemu (funkcjonalnie) do jego

rozpoznania, traktując błąd skarżącego w oznaczeniu sądu, do którego skierował

zażalenie, jako oczywistą niedokładność, nie stanowiącą przeszkody do nadania

pismu biegu i rozpoznania go we właściwym trybie (stosując odpowiednio art. 130

§1 in fine k.p.c.) albo - zgodnie z wnioskiem skarżącego- do Sądu Apelacyjnego.

W tym drugim przypadku, gdyby Sąd Apelacyjny uznał, że nie występuje oczywista

niedokładność, stwierdziłby na podstawie art. 200 § 1 k.p.c. swoją niewłaściwość

i przekazał

sprawę

sądowi

właściwemu

(porównaj

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 5 grudnia 1996 r. I PKN 28/96, OSNAPiUS 1997/13/236).

W każdym więc przypadku, zażalenie ostatecznie powinno być przekazane Sądowi

Najwyższemu i rozpoznane przez ten Sąd jako sąd właściwy.

Rozpoznając zatem zażalenie powódki trzeba na wstępie wskazać,

że zasadą rozstrzygania o kosztach procesu, zawartą w art. 98 k.p.c., jest zasada

odpowiedzialności za wynik procesu. Zgodnie z nią, koszty procesu poniesione

przez przeciwnika pokrywa strona przegrywająca sprawę. Przepis art. 102 k.p.c.

przewidujący możliwość nie obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu lub

zasądzenia od niej tylko części kosztów, stanowi wyjątek od tej zasady i jako taki

musi

być

wykładany

ściśle.

Jego

zastosowanie

ograniczone

jest

tylko

do „wypadków szczególnych”, które należy rozumieć wąsko, obejmując tym

pojęciem jedynie takie sytuacje, gdy ze względu na okoliczności subiektywne lub

obiektywne danej sprawy, obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu

przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności. Wynikać to może

zarówno z samego przebiegu postępowania, charakteru sprawy, jak i sytuacji

majątkowej strony przegrywającej proces (porównaj między innymi orzeczenia

Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010r. I CZ 120/10, z dnia 11 sierpnia 2010 r.

I CZ 51/10 i z dnia 4 marca 2011r., niepubl.). Sam stan majątkowy czy sytuacja

finansowa strony, która stanowiła podstawę zwolnienia jej od opłat sądowych, nie

może być oceniana jako wypadek szczególny, w rozumieniu art. 102 k.p.c., i nie

jest okolicznością wystarczającą do zastosowania tego przepisu (porównaj między

innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r. II CZ 51/11,

niepubl.). Nie może również powoływać się na szczególne okoliczności sprawy

wynikające z ocennego charakteru dochodzonego roszczenia strona, która korzysta

z pomocy zawodowego pełnomocnika i zaskarżyła niekorzystne dla niej orzeczenie

Sądu pierwszej instancji, w którym Sąd ten ocenił jej roszczenie jako już

zaspokojone kwotą zadośćuczynienia wypłaconą przed procesem. W takiej sytuacji

strona powinna liczyć się z możliwością podzielenia tej oceny także przez sąd

drugiej instancji i rozważyć celowość wniesienia środka odwoławczego, przy

uwzględnieniu wynikającej z art. 98 k.p.c. zasady ponoszenia kosztów procesu

przez stronę przegrywająca sprawę. Jeżeli w takiej sytuacji wniesie środek

odwoławczy i przegra sprawę także w drugiej instancji, trudno uznać, by zasady

słuszności przemawiały za nie obciążaniem jej kosztami procesu w tej instancji.

Stanowiłoby to bowiem- nie uzasadnione w istocie żadnymi wyjątkowymi

okolicznościami- przeniesienie na przeciwnika kosztów podjętego przez stronę

ryzyka wniesienia środka odwoławczego w sytuacji już wyrażonej przez sąd

pierwszej instancji negatywnej oceny jej roszczenia, którego wysokość jest

w znacznym stopniu pozostawiona uznaniu sądu.

Z tych wszystkich względów należało uznać, że nie wystąpiły szczególne

okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie wobec powódki w postępowaniu

apelacyjnym art. 102 k.p.c., a zatem zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego

nie narusza tego przepisu ani art. 98 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.