IV CZ 125/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 125/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku W. P.

przy uczestnictwie A. P., L. P. i T. D.

o stwierdzenie nabycia spadku po N. R.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania A. P.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 10 listopada 2010 r.,

1)

2)

odrzuca zażalenie w części dotyczącej

(pierwszego);

oddala zażalenie w pozostałej części.

punktu

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy – któremu Sąd

Rejonowy

przekazał

do

rozpoznania

akta

sprawy

z apelacją

uczestnika

postępowania A. P. – zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 1 lutego

2009 r. w ten sposób, że oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia

braków apelacji polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji, odrzucił wniosek

w pozostałym zakresie (pkt 1a i b) postanowienia) oraz odrzucił apelację

uczestnika A. P. z dnia 29 sierpnia 2009 r. (pkt 2 postanowienia) od postanowienia

Sądu Rejonowego z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt 602/05.

Badając warunki formalne apelacji, Sąd Okręgowy przyjął, że postępowanie

w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia apelacji wykraczało poza

granice żądania wniosku uczestnika postępowania A. P., gdyż Sąd pierwszej

instancji, postanowieniem z dnia 1 lutego 2009 r., przywrócił uczestnikowi termin do

wniesienia apelacji od postanowienia wydanego w sprawie 602/05, gdy z osnowy

wniosku uczestnika wyraźnie wynikało, iż wnosi on o przywrócenie terminu do

uiszczenia opłaty sądowej od wywiedzionej przez jego pełnomocnika apelacji, która

została wniesiona w terminie, ale nie została właściwie opłacona. Wraz z

wnioskiem o przywrócenie terminu uczestnik postępowania uiścił brakującą część

opłaty od apelacji. Wniosek o przywrócenie terminu spełniał wymagania formalne i

został złożony w terminie. Uczestnik postępowania nie wykazał, aby jego

pełnomocnik nie ponosił winy za uchybienie terminowi do uzupełnienia braków

formalnych apelacji w zakresie należnej opłaty od apelacji. Nie stanowi podstawy

do przywrócenia terminu podniesiona przez uczestnika postępowania okoliczność,

że w czasie biegu terminu do wniesienia apelacji jego pełnomocnik był chory

(po zabiegu operacyjnym), skoro w tym czasie był władny wnieść i opłacić apelację

w części.

Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone w całości przez

uczestnika postępowania A. P., który wniósł o jego zmianę i utrzymanie w mocy

postanowienia Sądu Rejonowego w przedmiocie przywrócenia uczestnikowi

postępowania A. P. terminu do wniesienia apelacji od postanowienia z dnia 27

marca 2006 r., wydanego w sprawie 602/05 lub o uchylenie w całości

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia

Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem w całości. Punkt pierwszy

postanowienia zawiera rozstrzygnięcia oddalające wniosek o przywrócenie terminu

do uzupełnienia braków apelacji – polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji

– oraz odrzucające wniosek o przywrócenie terminu w pozostałym zakresie. Tego

rodzaju rozstrzygnięcia nie są postanowieniami kończącymi postępowanie

w sprawie, a wobec tego, zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c., nie podlegają zaskarżeniu

zażaleniem (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN

367/99, OSNC 2000, nr 6, poz. 93 oraz z dnia 4 stycznia 2008 r., III CZP 119/07,

OSN-ZD 2008, nr 4, poz. 98). Wobec tego postanowień tych nie można także

uznać za postanowienia sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie,

wymienionych w art. 3941 § 2 k.p.c. (w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu

nieprocesowym), od których przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, jeżeli

zostały wydane w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna. Zażaleniu

podlega jedynie postanowienie sądu będące konsekwencją oddalenia bądź

odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności

procesowej, np., tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, o odrzuceniu

apelacji. Z tej przyczyny zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych

w punkcie pierwszym zaskarżonego postanowienia podlegało odrzuceniu jako

niedopuszczalne na podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 39821, art. 3941 § 3 i art.

13 § 2 k.p.c.

Odrzucenie zażalenia w części dotyczącej postanowienia o oddaleniu oraz

odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu nie oznacza, że zasadność tych

rozstrzygnięć sądu pozostaje poza kontrolą. Prawidłowość tych rozstrzygnięć może

bowiem być przedmiotem kontroli na wniosek strony w ramach zażalenia

wniesionego na postanowienie kończące postępowanie w sprawie – wydanego

w następstwie oddalenia lub odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu – na

podstawie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sąd

drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu

pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały

wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie

w postępowaniu zażaleniowym, w tym także toczącym się przed Sądem

Najwyższym (art. 380 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 3943 § 3 k.p.c.). Zarówno zakres

zaskarżenia zażalenia, jego uzasadnienie oraz wnioski jednoznacznie wskazują na

to, że uczestnik postępowania wniósł o objęcie kontrolą nie tylko orzeczenia

dotyczącego odrzucenia apelacji, ale również – stanowiącego jego przesłankę –

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego odnośnie do jego wniosku o przywrócenie

terminu.

Sąd Okręgowy, mimo że tego nie podniesiono w zażaleniu, błędnie przyjął, iż

uczestnik postępowania złożył jedynie wniosek o przywrócenie terminu do

uzupełnienia braków apelacji polegających na uzupełnieniu opłaty od apelacji, a nie

– jak przyjął to Sąd Rejonowy – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia

spóźnionej apelacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że

w przypadku prawidłowo złożonego wniosku o przywrócenie terminu strona

dokonuje dwóch czynności procesowych: składa wniosek o przywrócenie terminu

i dokonuje spóźnionej czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu

powinien więc obejmować całą spóźnioną czynność procesową, a nie jedynie jeden

z jej elementów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ

44/08, OSNC-ZD 2009, B, poz. 55). Wniosek ograniczony wyłącznie do żądania

przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty od apelacji podlegałaby odrzuceniu,

a w konsekwencji również podlegałaby odrzuceniu apelacja złożona wraz z tym

wnioskiem. Z tych względów prawidłowe było stanowisko Sądu pierwszej instancji,

który rozstrzygnął, zgodnie z wnioskiem uczestnika postępowania, o wniosku

dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia apelacji, a nie jedynie o wniosku

o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków apelacji polegających na

uzupełnieniu opłaty od apelacji.

Mimo tego uchybienia procesowego Sądu Okręgowego zażalenie w części

kwestionującej odrzucenie apelacji nie mogło zostać uwzględnione. Sąd Okręgowy

odniósł się bowiem merytorycznie do braku istnienia przesłanek określonych w art.

168 § 1 k.p.c. uzasadniających przywrócenie uczestnikowi postępowania terminu

do dokonania spóźnionej czynności procesowej w postaci wniesienia apelacji.

Apelacja uczestnika postępowania, podlegająca opłacie stałej, została sporządzona

i wniesiona przez jego pełnomocnika procesowego adw. M. K. z uchybieniem

obowiązku jej należytego opłacenia, co było przyczyną jej prawomocnego

odrzucenia. O powyższym przesądził Sąd Okręgowy, który postanowieniem z dnia

15 kwietnia 2009 r., w sprawie 477/09 oddalił zażalenie uczestnika postępowania A.

P. na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 8 maja 2008 r. odrzucające apelację

tego uczestnika postępowania na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c.

Przesłanką przywrócenia terminu do dokonania spóźnionej czynności

procesowej jest stwierdzenie braku zawinienia strony w uchybieniu terminu (art.

168 k.p.c.). Podlegało więc ocenie, czy wadliwe opłacenie odrzuconej następnie

apelacji nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. Nie ulega wątpliwości,

o czym zresztą przesądził Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia

2009 r., że apelacja uczestnika postępowania A. P. została sporządzona

i wniesiona przez jego pełnomocnika. Przesądza o tym treść apelacji sporządzonej

i podpisanej w imieniu uczestnika postępowania przez jego pełnomocnika. Nawet

na kopercie, w której nadesłano apelację znajduje się pieczątka kancelarii

pełnomocnika uczestnika postępowania. Nie zmienia tej kwalifikacji to, że

pełnomocnik uczestnika postępowania – chociażby z przyczyn obiektywnie

usprawiedliwionych – posłużył się uczestnikiem postępowania, który miał wysłać do

sądu sporządzoną przez pełnomocnika apelację, naklejając na nią właściwą opłatę

sądową. Błąd uczestnika postępowania, który uiścił niewłaściwą opłatę od apelacji

przed

jej

wysłaniem

do

sądu,

nie

stanowi

usprawiedliwionej

przyczyny

niezachowania terminu dokonania tej czynności procesowej dokonanej przez jego

pełnomocnika procesowego.

Bez znaczenia

dla oceny zasadności zaskarżonego

rozstrzygnięcia

pozostają okoliczności wskazane w uzasadnieniu zażalenia, w szczególności fakt

wypowiedzenia przez uczestnika postępowania pełnomocnictwa procesowego adw.

M. K. i podjęcia dalszych czynności w sprawie już samodzielnie przez uczestnika

postępowania. Ocena zasadności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania

spóźnionej czynności procesowej jest bowiem dokonywana w odniesieniu do

przyczyn, które spowodowały dokonanie z opóźnieniem określonej czynności

procesowej, a nie w odniesieniu do późniejszych czynności procesowych.

Okoliczności dotyczące ponownie dokonanej czynności procesowej mają znaczenie

jedynie dla oceny zachowania przez stronę terminu, o którym mowa w art. 169 § 1

k.p.c., co nie zostało przez Sąd Okręgowy zakwestionowane. Wniosku o

przywrócenie terminu nie może także uzasadniać bliżej nawet niesprecyzowany w

zażaleniu

konflikt

interesów

między

uczestnikiem

postępowania

a

jego

pełnomocnikiem. W ramach postępowania o przywrócenie terminu do dokonania

spóźnionej czynności procesowej nie może podlegać ponownej kontroli zasadność

prawomocnych rozstrzygnięć sądów dotyczących odrzucenia spóźnionej czynności

procesowej (odrzucenia apelacji wniesionej przez pełnomocnika uczestnika

postępowania).

Wcześniejsze

prawomocne

odrzucenie

apelacji

z

powodu

uchybienia terminu do jej wniesienia nie ma żadnego wpływu na ocenę zasadności

wniosku o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności procesowej.

Przesłanką odrzucenia apelacji wniesionej przez pełnomocnika uczestnika

postępowania było bowiem stwierdzenie, że czynność została dokonana po

terminie. Ponowne odrzucenie apelacji, wniesionej osobiście przez uczestnika

postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, opiera się również na

stwierdzeniu, że została ona wniesiona po terminie, ale z przyczyn zawinionych

przez stronę dokonującej ponownie spóźnionej czynności procesowej, a więc z

powodu braku przesłanki określonej w art. 168 § 1 k.p.c. uzasadniającej

przywrócenie terminu. Dla oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu do

dokonania spóźnionej czynności procesowej bez znaczenia jest okoliczność

uchylenia art. 1302 § 3 i 4 (w zażaleniu błędnie podaje się art. 130 § 3 i 4 k.p.c.)

mocą ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571). Nie

można również uznać za uzasadnionego zarzutu ograniczenia prawa do obrony

uczestnika postępowania przez zaniechanie zwrotu akt do Sądu pierwszej instancji

celem

rozpoznania

wniosku

o

przywrócenie

terminu

dla

uzupełnienia

niezawinionego braku części opłaty od apelacji. Sąd drugiej instancji był władny

ocenić, w ramach kontroli dokonywanej na podstawie art. 373 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c., zasadność przywrócenia terminu do wniesienia apelacji.

Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 398 14

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.