IV CZ 124/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 124/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa JL Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L.

przeciwko C. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L.

o wydanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 grudnia 2012 r.,

zażalenia strony powodowej

na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy (1) wyrokiem częściowym z dnia 18 listopada 2011 r. nakazał

pozwanej C. Spółce z o.o. w L. wydanie powódce JL Spółce z o.o. w L.

oznaczonych ruchomości znajdujących się w lokalach działających pod nazwą „C.”

w P. przy ulicy W.[…], w L. przy ul. K.[…], w Ł. przy ul. P. […] oraz samochód Opel

Combo nr rejestracyjny […], orzekł o kosztach postępowania, (2) wyrokiem z dnia

24 stycznia 2012 r. nakazał pozwanej C.Spółce z o.o. w L. wydanie powódce JL

Spółce z o.o. w L. reklamy zewnętrznej znajdującej się w lokalu gastronomicznym

działającym pod nazwą „C.” w P. przy ulicy W.[…], (3) wyrokiem z dnia 24 stycznia

2012 r. w połączonej sprawie z powództwa interwenienta głównego M. F. oddalił

jego powództwo przeciwko C. Spółce z o.o. w L. oraz JL Spółce z o.o. w L. o

ustalenie, że przysługuje mu prawo własności tablicy reklamowej zewnętrznej o

treści CLUB&RESTAURACJA znajdującej się na budynku przy ulicy W. […] w P.,

orzekł o kosztach postępowania między tymi stronami.

Rozstrzygnięcia powyższe oparte zostały na następującej podstawie

faktycznej i prawnej:

Powódka JL Spółka z o.o. w L. (poprzednio pod firmą T.) została wpisana

do KRS w dniu 15 września 2003 r. Jej wspólnikami początkowo byli F. L., J. J. i A.

P.-J. J. J., który nabył udziały w pozwanej C. Spółce z o.o. w L. (początkowo pod

firmą A.), co w dniu 28 sierpnia 2009 r. ujawniono łącznie ze zmianą firmy w KRS,

następnie w dniu 19 października 2009 r. zbył je matce R. J., przy czym w trakcie

obecnego postępowania był Prezesem Zarządu tej spółki. Powódka JL Spółka z

o.o. w L. prowadziła na znaczną skalę działalność gospodarczą w zakresie lokali

gastronomicznych, klubów muzycznych na terenie Polski pod różnymi nazwami, w

tym pod renomowaną marką C. (będącą zarejestrowanym znakiem towarowym) w

P., L., Ł. Wspólnicy, wobec problemów z dofinansowaniem spółki JL i brakiem

porozumienia, prowadzili negocjacje m.in. dotyczące podziału spółki poprzez

przekazanie

wspólnikom

zorganizowanych

części

jej

przedsiębiorstwa

proporcjonalnie z długami. J. J. w dniu 11 sierpnia 2009 r., po wstępnej akceptacji

podziału polegającego na wydzieleniu lokali działających pod nazwą C. w P., L., Ł.

i przejęciu ich wraz z 70 % długów spółki przez J. J. lub podmiot, którego będzie on

jednoosobowym wspólnikiem, zaproponował podpisanie w dniu 12 sierpnia 2009 r.

umowy dotyczącej spłaty zobowiązań przez swoją spółkę, przedwstępnej umowy

sprzedaży udziałów F. L. na jego rzecz oraz w dniu 13 sierpnia 2009 r. przejęcia

praw najmu dotyczących lokali C. Spółka A. na podstawie trójstronnego

porozumienia z dnia 11 sierpnia 2009 r. została stroną umów najmu tych lokali w L.

i Ł., a z dnia 24 sierpnia 2009 r. lokalu w P. F. L. działał w zaufaniu do J. J. Lokale

bez przerwy kontynuowały działalność pod nazwą C., utrzymując swoją pozycję na

rynku. Do czasu uzyskania koncesji przez pozwaną korzystały z kas fiskalnych

powódki, jej koncesji na sprzedaż alkoholu. W lokalach pozostało całe wyposażenie

(objęte żądaniem pozwu), pozwana przejęła personel. Wspólnicy dalej prowadzili

pertraktacje, których następstwem było zawarcie w dniu 13 sierpnia 2009 r. umowy

przedwstępnej zbycia przez J. J. na rzecz F. L. wszystkich udziałów w spółce JL za

kwotę 745.000 zł pod warunkiem przeniesienia przez powódkę na rzecz pozwanej

wszystkich

praw

związanych

z

prowadzeniem

zorganizowanych

części

przedsiębiorstwa w postaci lokali gastronomicznych działających pod nazwą C. w

P., L., Ł. oraz w C. (tam na podstawie umowy franchisingu). Umowa miała ulec

rozwiązaniu, o ile do dnia 25 sierpnia 2009r. nie nastąpiłoby spełnienie warunku

przeniesienia praw do lokali. W dniu 18 sierpnia 2009 r. wspólnicy zostali

powiadomieni o wymogu zachowania dla ważności takiej umowy formy pisemnej

z podpisami notarialnie poświadczonymi. Wspólnicy nadal prowadzili pertraktacje,

przy czym J. J. proponował zbycie zorganizowanych części przedsiębiorstwa i

podział długów po połowie. W dniu 25 września 2009 r. J. J. zbył na rzecz F. L.

wszystkie udziały w spółce JL. W dniu 25 września 2009 r. F. L. na podstawie

doręczonych mu przez księgową informacji o wysokości należności VAT za sierpień

2009 r. oraz bilansu spółki dowiedział się o wystawieniu z datami 5-7 sierpnia

2009 r. faktur dokumentujących sprzedaż na rzecz spółki C. (A.) wyposażenia

wskazanych lokali, samochodu Opel Combo nr rejestracyjny […], wierzytelności

obejmujących nakłady na lokale, znaku towarowego C. Faktury zawierały

niestosowaną w spółce numerację, nie zostały sporządzone we wskazanych

datach. Sąd pierwszej instancji przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe,

w tym z dokumentów, przesłuchania stron i świadków. Części z nich odmówił dania

wiary, część uznał za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia. Oddalił część

wniosków dowodowych uznając a nieistotne dla rozstrzygnięcia. Stwierdził, że

żądanie jest dostatecznie sprecyzowane, gdyż nawet jeżeli ruchomości, prawa

majątkowe i niemajątkowe bądź wierzytelności nie są oznaczone szczegółowo to

między stronami nie ma wątpliwości co do ich identyfikacji i miejsca położenia.

Roszczenie windykacyjne dotyczy wszystkich kategorii rzeczy i praw, w tym

własności intelektualnej w postaci programów komputerowych, jakie znajdowały się

w lokalach działających pod nazwa C. co najmniej na początku sierpnia 2009 r. i

obejmuje zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Nawet jeżeli część ruchomości

stanowi rzeczy oznaczone co do gatunku i nie jest ewidencjonowanych jako środki

trwałe, ulega zużyciu lub zniszczeniu to jest zastąpiona innymi o tym samym

przeznaczeniu i zbliżonych cechach. Ten sam zarzut pozwanej potwierdzałby

zresztą nieważność czynności prawnych sprzedaży wobec niedostatecznego

oznaczenia przedmiotu zbycia na jej rzecz. Sąd Okręgowy uznał, że wszystkie

umowy dokumentowane kwestionowanymi fakturami są nieważne. Wskazał, że w

dacie rzekomego ich wystawienia J. J. nie był już członkiem zarządu powódki,

zatem nie mógł składać w jej imieniu oświadczeń woli, a ówczesna księgowa

sporządzająca te dokumenty była z nim powiązana m.in. interesami. W trakcie

trwania

pertraktacji

nie

było

podstaw

do

sporządzania

dokumentów

potwierdzających rzekomą umowę sprzedaży. W dalszej kolejności Sąd stwierdził

że, gdyby nawet przyjąć, że faktury sporządzono przed dniem 10 sierpnia 2009 r.,

to pozwana w istocie przejęła zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Nieważność

czynności prawnych, dotyczących tego nabycia potwierdzonych fakturami, wynikała

zatem wprost z naruszenia art. 228 w zw. z art. 227 § 1, 248 § 1 i 17 § 1 k.s.h.

(brak uchwały zgromadzenia wspólników), art. 751 § 1 w zw. z art. 551 k.c.

(niezachowanie właściwej formy), art. 205 § 1 w zw. z art. 208 § 1 k.s.h. (obejście

zapisu o sposobie reprezentacji spółki poprzez wystawienie wielu faktur na łączną

kwotę

1.327.911,39

zł,

w

istocie

obejmujących

jedną

czynność

zbycia

zorganizowanej części przedsiębiorstwa), art. 209 i art. 211 § 1 k.s.h. (zbycie przez

wspólnika na rzecz własnej spółki), art. 72 w zw. z art. 535 oraz art. 55 1 k.c. (brak

essentialia negotii umowy sprzedaży w postaci uzgodnienia ceny, wobec braku

tożsamości objętej pertraktacjami kwoty około 1.300.000 zł i 1.327.911,39 zł). Sąd

podkreślił również, że bezprawne działania pozwanej i J. J. nie zasługują na

ochronę prawną.

Sąd Apelacyjny, w następstwie rozpoznania apelacji pozwanej, wyrokiem z

dnia 5 czerwca 2012 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 listopada 2011 r.

w całości oraz wyrok Sądu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2012 r. w części

uwzględniającej powództwo JL Spółki z o.o. w L. przeciwko C. Spółce z o.o. w L. o

wydanie

reklamy

zewnętrznej

znajdującej

się

w

lokalu

gastronomicznym

działającym pod nazwą „C.” w P. przy ulicy W. […] i przekazał w tym zakresie

sprawę Sądowi Okręgowego do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

Sąd Apelacyjny uznał, że nie doszło do rozpoznania istoty sprawy

w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Przyjął, że żądanie pozwu nie zostało

sprecyzowane

dostatecznie

pod

względem

przedmiotowym,

gdyż

część

ruchomości nie została oznaczona w taki sposób, aby można je było

zidentyfikować. Nie podzielił stanowiska, że wystarczający jest brak wątpliwości

stron co do przedmiotu żądań oraz, że nie wymagają dokładnego oznaczenia

ruchomości stanowiące rzeczy oznaczone co do gatunku i będące wyposażeniem

oznaczonych lokali gastronomicznych. Brak ich precyzyjnego określenia, zdaniem

Sądu drugiej instancji, nie pozwala również na weryfikację zarzutów pozwanej.

Wskazał, że Sąd Okręgowy powinien wezwać powódkę do sprecyzowania żądania

przez dokładne oznaczenie ruchomości, aby wyrok nadawał się do wykonania

przez komornika i uznał, że brak takiego wezwania stanowi uchybienie procesowe

mające wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że kwestia oznaczenia przedmiotu

czynności prawnej dokumentowanej fakturami należy do ustaleń faktycznych, które

mogą zostać dokonane po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W ocenie

Sądu oddalenie wniosków dowodowych, przeprowadzenie dowodów tylko co do

części wskazanych okoliczności lub nieprzeprowadzenie dowodów zgłoszonych

w odpowiedzi

na

pozew

uzasadnia

zarzut

naruszenia

przepisów

prawa

procesowego. Konsekwentnie uznał, że nie jest możliwa weryfikacja twierdzeń

podnoszonych przez pozwanego, przeciwnych do twierdzeń powódki, w tym takich,

które mogłyby prowadzić do oddalenia powództwa. Zakwestionował również treść

postanowień dowodowych dotyczących dokumentów uznając, że nie jest możliwa

dokładna kontrola zaskarżonego wyroku w zakresie sposobu przeprowadzenia

dowodów z dokumentów i pominięcia części z nich jako nieistotnych. Wskazał,

że przy pomocy dowodów osobowych lub z dokumentów możliwe jest ustalenie

jakie składniki wchodziły w skład funkcjonujących organizmów gospodarczych,

którymi były lokale C., zatem trafnie odmówiono przeprowadzenia dowodu na te

okoliczności z opinii biegłego. Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, że wobec

niemożności odniesienia się do twierdzeń i zarzutów pozwanego nie została

rozpoznana istota sprawy. Odwołując się do wyroków Sądu Najwyższego z dnia

13 listopada 2002 r., I CKN 1149/00, z dnia 29 stycznia 1999 r., I CKN 998/97

uznał,

że

w

tej

sytuacji

strona

zostałaby

pozbawiona

jednej

instancji,

co prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Wskazania Sądu drugiej instancji co do dalszego rozpoznania sprawy obejmują (1)

wezwanie powódki do sprecyzowania żądania poprzez precyzyjne określenie

ruchomości

wymienionych

postępowania

w

dowodowego,

pkt

II

mającego

uzasadnienia,

na

uwadze

(2)

przeprowadzenie

rozważania

sądu

odwoławczego, (3) dokonanie oceny prawnej ustalonych faktów, biorąc pod uwagę

treść sprecyzowanego żądania, (4) rozważenie zasadności żądania, zważywszy na

literalne brzmienie nakazania wydania ruchomości znajdujących się w trzech

lokalach, mając na uwadze ustalenia komorników sądowych dokonujących ich

zajęcia na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu, z których wynika, że część

ruchomości nie znajduje się w miejscach wskazanych przez powódkę i według

jej oświadczeń została przeniesiona, (5) ocenę prawną żądania opartego na art.

222 § 1

k.c. przy przesłankowej ocenie

ważności czynności prawnych

udokumentowanych fakturami, dokonaniu ustaleń kto w imieniu spółki był stroną

czynności oraz czy był umocowany do jej reprezentowania.

Zażalenie na powyższy wyrok na podstawie art. 394 1 § 11 k.p.c. wniosła

powódka. Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez przyjęcie, że

Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy,

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez przyjęcie,

że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, a powództwo jest niedokładnie

określone, podczas gdy:

- w rzeczywistości pomiędzy stronami nie ma sporu o identyfikację rzeczy będących

przedmiotem sporu, czego dowodem są nie tylko twierdzenia zawarte w odpowiedzi

na pozew, ale również czynności komorników zajęcia ruchomości, co do których

strona pozwana nie złożyła skarg opartych na twierdzeniach, iż rzeczy objęte

protokołami zajęcia ruchomości nie są tymi rzeczami, które zostały wymienione

w tytule wykonawczym (postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia);

- Sąd Apelacyjny jest związany (art. 365 § 1 k.p.c.) własnym postanowieniem

o oddaleniu zażalenia pozwanej na postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia,

w którym odnosząc się do takiego samego zarzutu pozwanej uznał, że przedmiot

powództwa jest należycie sprecyzowany,

- kwestia opisania przedmiotów podlegających wydaniu, które zdaniem Sądu

Apelacyjnego może czynić wyrok niewykonalnym, nie jest istotą sporu sądowego,

lecz co najwyżej problematyką postępowania egzekucyjnego;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.

i art. 47914 § 3 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że Sąd Okręgowy

nieprawidłowo oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwaną, przyjmując,

że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były wszelkie okoliczności dotyczące

pertraktacji, podczas, gdy niezależnie od przebiegu tych negocjacji czynność

prawna jest nieważna co najmniej z powodu braku uchwały zgromadzenia

wspólników wyrażającej zgodę na zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa,

nienależytej reprezentacji JL Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o., oraz niedochowania

przez J. J. obowiązku wyłączenia się od reprezentacji Spółki w sprawie czynności,

co do której skutków jest osobiście zainteresowany – a co za tym idzie dowody co

do przebiegu negocjacji nie doprowadzą do obalenia zarzutów nieważności

czynności prawnej i są tym samym nieistotne; tłumaczenie się pozwanej, iż nie

przedstawiała dowodu na istnienie uchwały Zgromadzenia Wspólników, gdyż takie

twierdzenie powoda nie pojawiło się w pozwie, wskazuje na daleko posuniętą

niekonsekwencję, jeśli założyć, że strona pozwana równolegle twierdzi, że nie była

to czynność prawna zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa to nie było

również uchwały zezwalającej na taką czynność;

4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.,

§

k.p.c.

i

art.

47914 §

k.p.c.

poprzez

przyjęcie,

że

Sąd

Okręgowy nieprawidłowo oddalił wnioski dowodowe o przesłuchanie M. W. i T. J.

na okoliczności „relacji pomiędzy wspólnikami, działań podejmowanych przez F. L.,

ustaleń pomiędzy F. L. i J. J., wiedzy i akceptacji F. L. faktu dokonania sprzedaży”

podczas gdy przebieg negocjacji, które zakończyły się fiaskiem, jest udowodniony

dowodami z dokumentów, nie kwestionowanych przez obie strony i nie wymaga

dalszego dowodzenia, jedyną okolicznością faktyczną, jaką strona pozwana

przywołała w procesie na poparcie stanowiska o istnieniu porozumienia co do

wystawienia faktur jest opis spotkania, jakie miało mieć rzekomo miejsce w dniu 5

sierpnia 2009 roku, dla oceny czy teza dowodowa obejmuje również opis tego

spotkania ważne jest, że w pozwie znalazł się wniosek o zobowiązanie pozwanej

do dołączenia dokumentu porozumienia, do którego odwołuje się każda z 69

faktur; a zatem potrzeba sformułowania twierdzeń i opisu okoliczności zawarcia

takiego porozumienia istniała od momentu doręczenia pozwu;

- mimo podniesienia przez stronę powodową ponownie, że strona pozwana nie

udowadnia kwestii istnienia takiego porozumienia, pozwana również w tym

momencie nie wspomniała o okolicznościach, które miały mieć miejsce rzekomo

5 sierpnia 2009 r.;

- mimo zobowiązania pozwanej przez Sąd Okręgowy do złożenia dokumentu

porozumienia, o którym mowa w fakturach strona pozwana nie oświadczyła nawet,

że porozumienie to miało postać ustną, lecz zignorowała to zobowiązanie Sądu nie

wykonując go, co wskazuje jednoznacznie na to, że teza dowodowa odnosząca się

do „ustaleń pomiędzy F. L. i J. J.” odnosi się wyłącznie do pertraktacji

zakończonych fiaskiem, które nie wymagają dowodu bo są bezsporne; natomiast

jeśli dowody te zmierzają do wykazania okoliczności związanych z rzekomym

spotkaniem w dniu 5.08.2009 r. to są one spóźnione; fakty, które zdaniem

pozwanej mają świadczyć o akceptacji przez F. L. okoliczności wystawienia faktur

(wysłanie wezwania do zapłaty, podpisanie uchwały ZW o akceptacji działań J. J.,

podpisanie umów najmu, podpisanie umów cesji) są bezsporne, bowiem wynikają z

dowodów z dokumentów, a ich ocena nie należy do świadków lecz do sądu;

5) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c.

i art. 227 k.p.c. poprzez przyjęcie, że uzasadnia uchylenie wyroku fakt, iż Sąd

Okręgowy nie zajął stanowiska co do przesłuchania świadków J. S., P. M., P. W.,

K. K., M. O., M. S., K. J., K. H. vel Ł., R. R. i B. W. podczas gdy

- pozwana utraciła prawo do powoływania się na ewentualne uchybienie procesowe

Sądu w tej materii albowiem nie zwróciła Sądowi uwagi, najpóźniej przed

uprzedzeniem jej o zamiarze zamknięcia rozprawy, na uchybienie przepisom

postępowania; strona pozwana zachowała się przy tym skrajnie nielojalnie wobec

Sądu, który pytał przed zamknięciem rozprawy czy jakieś wnioski stron nie zostały

rozpoznane, zaś pełnomocnik pozwanej nie wskazywał na brak rozstrzygnięcia

Sądu w przedmiocie tych wniosków; kilku tych świadków zeznawało w sprawie,

a mimo to pełnomocnik pozwanego nie zadawał pytań co do okoliczności, które

dzisiaj objęte są jego zarzutem zatem nie ma żadnych aksjologicznych powodów,

które kazałyby dzisiaj akceptować czynienie złego użytku z prawa pozwanego do

stawiania zarzutów Sądowi;

- dowody te nie są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a Sąd Apelacyjny i strona

pozwana nawet nie starają się wykazać, że wniosłyby one istotne treści do

rozstrzygnięcia istoty sprawy;

6) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.,

art. 47914 § 3 k.p.c. poprzez przyjęcie, że nieuzasadnione było oddalenie wniosków

dowodowych o przesłuchanie K. P. oraz A. R., jako spóźnionych, bowiem zdaniem

Sądu Apelacyjnego cofnięcie tych wniosków przez powódkę otworzyło pozwanej

drogę do zgłoszenia wniosków co do przesłuchania tych samych osób, podczas

gdy fakt cofnięcia wniosków przez stronę powodową jest irrelewantny dla

zachowania przez pozwaną terminu do podjęcia inicjatywy dowodowej, bowiem

- jeżeli przyczyną zgłoszenia wniosków przez pozwaną był fakt ich cofnięcia przez

powódkę to logicznie rzecz ujmując trzeba przyjąć, że potrzeba powołania tych

dowodów przez stronę pozwaną istniała od samego początku procesu; w takim

przypadku strona pozwana winna przyłączyć się do wniosków dowodowych

powódki; jedynym bowiem dysponentem takiego wniosku jest wnioskodawca;

- przedmiotem wniosku pozwanej winny być inne okoliczności niż te, które były

przedmiotem wniosku dowodowego strony powodowej; gdyby były to te same

okoliczności to dowód w istocie był zbędny skoro okoliczności nie były sporne;

jeżeli zaś są to inne okoliczności to znaczy, że jest to dowód spóźniony, albowiem

z faktu złożenia oświadczenia procesowego o cofnięciu wniosku dowodowego nie

wynika żadne nowe twierdzenie o faktach, do którego pozwana musiałaby się

odnieść podejmując nową inicjatywę dowodową;

7) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.,

art. 47914 § 3 k.p.c. poprzez przyjęcie, że nieprawidłowo Sąd Okręgowy oddalił, jako

spóźnione, wnioski o przysłuchanie E. P., T. J., M. W., J. J. na okoliczność

wykorzystywania różnych formatów i numeracji faktur przez powodową spółkę oraz

wniosek

o

zobowiązanie

do

złożenia

podpisanych

faktur

nr

l/L/2009,

1/08/2008/2009 i faktur 1/2006, podczas gdy:

-zagadnienie odmiennej, niż dotychczas stosowana, numeracji faktur pojawiło się

od samego początku w pozwie i strona pozwana podjęła z tym polemikę i inicjatywę

dowodową w odpowiedzi na pozew;

- wniesienie przez stronę powodową pisma z dnia 5.05.2010 r., w którym

zaprzeczyła okolicznościom nie przyznanym nie wniosło żadnej nowej jakości

w przedmiocie twierdzeń o numeracji faktur, albowiem od początku powódka

twierdziła w pozwie, że takiej numeracji w Spółce nie było, i w konsekwencji

pozwana winna te wnioski zgłosić już w odpowiedzi na pozew,

- kwestia numeracji faktur w istocie stała się nieistotna dla rozstrzygnięcia istoty

sporu, czyli ważności czynności prawnej, zważywszy na istnienie niepodważalnego

uzasadnionego zarzutu nieważności brak potrzeby kontynuowania postępowania

dowodowego w tym przedmiocie, bowiem nie doprowadzi on do obalenia zarzutu,

że transakcja odbyła się bez zgody zgromadzenia wspólników, z naruszeniem reguł

reprezentacji obu podmiotów, z naruszeniem obowiązku powstrzymania się przez

J. J. z podejmowaniem w imieniu Spółki czynności, co do wyników których jest

osobiście zainteresowany;

8) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.,

art. 47914 § 3 k.p.c. poprzez przyjęcie, że nieprawidłowo Sąd Okręgowy oddalił,

jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wnioski o dopuszczenie dowodów

z faktur wymienionych w postanowieniu z 11.03.2011 r., podczas gdy fakt, iż

pozwana dokonała zakupów jakiś ruchomości, niczego nie wnosi do wsparcia jej

zarzutu, że „nie jest posiadaniu rzeczy objętych żądaniem”, jeżeli pozwana

zastąpiła niektóre rzeczy oznaczone co do gatunku innym rzeczami tego samego

rodzaju, to zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, pozostaje to bez wpływu

na rozstrzygnięcie w sprawie, skoro i tak ma wydać taką samą ilość tych rzeczy,

a poprzez niezaskarżenie czynności komorników w postaci zajęcia ruchomości

w ramach zabezpieczenia powództwa pozwana w istocie pozbawiła się możliwości

podniesienia zarzutu, iż rzeczy które zostały zajęte nie są tożsame z tymi, które są

wymienione w tytule wykonawczym i w pozwie, wnioski pozwanej były spóźnione

i również z tego powodu podlegały oddaleniu;

9) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.,

poprzez przyjęcie, że nieprawidłowo Sąd Okręgowy oddalił, jako nieistotny dla

rozstrzygnięcia sprawy, wniosek o złożenie umowy franchisingu, która miała

wykazać, że złożona do akt faktura nr 1/12/2008/CH nie była powiązana

z wcześniej zawartą umową franchisingu i tym samym wykazania, iż w praktyce

działalności Spółki nie traktowano takich czynności (przekraczających wartość

20.000 zł.) jako nieważnych, podczas gdy:

- ani ta faktura ani umowa franchisingu nie prowadziły do potwierdzenia tezy

stawianej przez pozwaną, albowiem zgodnie z § 20 umowy spółki łącznej

reprezentacji wymagały czynności zobowiązujące, a nie przysparzające, a do takich

należała czynność inkorporowana w tej fakturze;

- z faktu, iż inne czynności prawne dokonane przez członków zarządu mogłyby być

nieważne

nie

wynika,

że

ważna

jest

czynność

wystawienia

faktur

i wyprowadzenia ze spółki majątku znacznej wartości, albowiem zapis § 20 umowy

spółki był obowiązującym prawem wewnętrznym, którego naruszenie prowadziło do

skutku w postaci nieważności.

- Sąd Apelacyjny nie wyjaśnia, jakie skutki dla tej sprawy miałoby mieć ewentualne

ustalenie, iż w innych sprawach nie dochowano zasad należytej reprezentacji

Spółki;

10) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1

k.p.c., poprzez przyjęcie, że nie jest jasne, które dowody z dokumentów (spośród

dopuszczonych) zostały pominięte, bowiem w uzasadnieniu obu wyroków Sąd

Okręgowy uznał, że dowody w nich niewymienione uznaje za nieistotne, podczas

gdy nie ma w tym stanowisku żadnej sprzeczności, albowiem wynika z tego

twierdzenia, że Sąd Okręgowy jakkolwiek dopuścił wszystkie wymienione

w postanowieniach

dowodowych

dowody

to

jako

istotne

dla

przesłanek

rozstrzygnięcia uznał jedynie te, które wymienił, co nie oznacza, że istnieje

wątpliwość, które dowody Sąd dopuścił, a które pominął; Sąd Apelacyjny nie

wskazał przy tym co do których takich dowodów ma wątpliwości i w jaki sposób

ogranicza mu to instancyjną kontrolę orzeczenia;

11) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1

k.p.c., poprzez przyjęcie, że złożenie przez pełnomocnika pozwanej zastrzeżenia

o uchybieniu procesowym sądu co do dopuszczenia dowodu z zeznań E. P. nie jest

„stawianiem przeszkód” w przeprowadzeniu tego dowodu, podczas gdy jest

oczywistym wniosek, że pełnomocnik zmierza do nieprzeprowadzenia dowodu;

czym innym jest natomiast wyprowadzanie z takiego zachowania pełnomocnika

wniosków, że zeznania tego świadka są niewiarygodne; co potwierdza szereg

okoliczności precyzyjnie wymienionych przez Sąd Okręgowy, z czego pełnomocnik

pozwanej doskonale zdawał sobie sprawę oponując co do przeprowadzenia tego

dowodu.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia oraz zasądzenie od powódki zwrotu

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie jest uzasadnione.

Chybione

jest

odwołanie

się

przez

Sąd

Apelacyjny

do

zasady

dwuinstancyjności postępowania, wskazywanej jako podstawa bezwzględnego

obowiązku uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, gdy nie poczynił on

wystarczających

ustaleń,

skutkujących

i merytorycznego

rozstrzygnięcia,

m.in.

potencjalną

w

wadliwością

uzasadnieniach

wyroków

ocen

Sądu

Najwyższego z dnia 13 listopada 2002 r., I CKN 1149/00, z dnia 29 stycznia

1999 r., I CKN 998/97. Opowiadała się za nią także część przedstawicieli nauk

prawnych, nawiązując do standardów konstytucyjnych (art. 78 i art. 176 ust. 1

Konstytucji RP) oraz wyznaczanych art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności. Stanowisko powyższe odnosiło się jednak do

poprzedniego stanu prawnego i utraciło aktualność. Przemawiają za tym

następujące względy. Zmiana art. 386 § 4 k.p.c., dokonana ustawą z dnia 24 maja

2000 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 48, poz. 554) jednoznacznie zróżnicowała już obie podstawy

kasatoryjne, dostosowując je do przyjętej konstrukcji apelacji pełnej cum beneficio

novorum. Następcza wykładnia celowościowa, związana z wprowadzeniem

zażalenia do Sądu Najwyższego w razie uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, oraz aksjologia leżąca

u podstaw tej instytucji procesowej

prowadzą do wniosku, że obecnie - co do

zasady - podstawowym sposobem rozstrzygnięcia, w wypadku zasadności

zarzutów apelacji, powinno być orzeczenie reformatoryjne, którym sąd drugiej

instancji zastąpi orzeczenie sądu pierwszej instancji (art. 386 § 1 k.p.c.).

W pierwszym rzędzie podkreślić jednak należy, że zakres kognicji Sądu

Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym, opartym na art. 394 1 § 11 k.p.c., jest

ograniczony i nie obejmuje oceny zasadności powództwa (wniosku), apelacji ani

merytorycznej prawidłowości stanowiska sądu odwoławczego. Zgodnie z art. 386

§ 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i § 3, sąd drugiej instancji może

uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko

w razie nie rozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy

wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Alternatywa

rozłączna

wskazuje

na

samodzielny

charakter

i

wyraźne

przeciwstawienie obu podstaw wydania orzeczenia kasatoryjnego przez sąd

odwoławczy. Powstają w związku z tym istotne wątpliwości dotyczące tego, czy

Sąd Najwyższy powinien ograniczyć się do oceny prawidłowości zastosowania

wymienionego przepisu w zakresie podstawy uchylenia przyjętej przez Sąd meriti,

czy też może samodzielnie zakwalifikować ewentualne wady orzeczenia jako inną,

nie wskazaną podstawę uchylenia, i poddać ją ocenie w aspekcie zarzutów

zażalenia. Mając na względzie wyjątkowy charakter norm zawartych zarówno w

art. 386 § 4 k.p.c., jako odstępstwa od zasady apelacji pełnej, jak i w art. 394 1 § 11

k.p.c., stanowiącego wyłom od zasady dwuinstancyjności, opowiedzieć się należy

za zawężeniem kontroli do podstawy kasatoryjnej wprost wskazanej przez Sąd

drugiej instancji (z koncesją dotyczącą nieważności postępowania). Przemawia za

tym także powszechnie akceptowana w orzecznictwie zasada nie dopuszczająca

rozszerzającej wykładni przepisów o charakterze wyjątkowym (exceptiones non

sunt extendendae). Za stanowiskiem, że kontroli podlega jedynie prawidłowość

zakwalifikowania przez sąd drugiej instancji określonej sytuacji procesowej jako

podstawy kasatoryjnej, opowiedział się już Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu

z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, nie publ., postanowieniu z dnia 9 listopada

2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.

Ocena Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie - wobec powołania

przez Sąd Apelacyjny, jako podstawy wyroku kasatoryjnego, jedynie pierwszej ze

wskazanych przesłanek, tj. nierozpoznania istoty sprawy - ogranicza się zatem do

oceny prawidłowości wykładni powyższego pojęcia w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

i zastosowania wskazanego przepisu. Interpretując tę część hipotezy normy

procesowej należy mieć na względzie również wskazaną wyżej alternatywę

rozłączną, której następstwem jest przeciwstawienie podstaw kasatoryjnych.

Oznacza to, że nierozpoznanie istoty sprawy nie może polegać na nieprawidłowym

ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia będącej następstwem zaniechania

prowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w części, uchybień

związanych z przeprowadzeniem tego postępowania bądź oceny dowodów

(por. zachowujące w tym zakresie aktualność wyroki Sądu Najwyższego z dnia

16 lipca 1998 r., I CKN 804/97, nie publ., z dnia 28 września 2000 r., IV CKN

145/00, nie publ., z dnia 2 października 2002 r., I PKN 482/01, nie publ.).

Dopuszczenie do pośredniej oceny prawidłowości postępowania dowodowego

poprzez pierwszą przesłankę kasatoryjną, tj. nierozpoznanie istoty sprawy, zagraża

obejściem kolejnej, wyznaczonej koniecznością przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości, a nie w części. W obecnym stanie prawnym usunięcie

wadliwości lub uzupełnienie postępowania dowodowego, nawet w znacznym

zakresie, bez względu na ich znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia,

powinno nastąpić w drugoinstancyjnym - a nie ponowionym pierwszoinstancyjnym

postępowaniu, z tym, że

z ograniczeniami wynikającymi z art. 381 k.p.c. lub

przepisów szczególnych (prekluzja procesowa). Niemniej wskazać należy, że

i w tym postępowaniu obowiązuje zasada, że przedmiotem dowodu są jedynie

fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy, determinowanego treścią powództwa,

istotne znaczenie (art. 227 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). Ewentualne

uzupełnienie postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym może

mieć miejsce tylko w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia.

Konsekwentnie

wadliwe jest orzeczenie Sądu Apelacyjnego uchylające sprawę do ponownego

rozpoznania w części wskazującej jako przyczynę nierozpoznanie istoty sprawy,

z motywacją odnoszącą się do wad postępowania, spowodowanych naruszeniem

przepisów prawa procesowego, a polegających na oddaleniu

części wniosków

dowodowych, przeprowadzeniu dowodów tylko co do części wskazanych

okoliczności, nie przeprowadzeniu dowodów zgłoszonych w odpowiedzi na pozew,

nieprawidłowej

treści

niektórych

postanowień

dowodowych

dotyczących

dokumentów. Nie odpowiadają wskazanej podstawie uchylenia również ewentualne

błędy dotyczące sposobu przeprowadzenia dowodów z dokumentów i pominięcia

części z nich, jako nieistotnych, przy konstruowaniu podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia. Kwestia zakresu uzupełnienia postępowania dowodowego ma

w niniejszej sprawie szczególne znaczenie, zważywszy na windykacyjny charakter

roszczenia, opartego na twierdzeniu o nieważności czynności prawnej zbycia,

przedmiot żądania obejmujący składniki czynnego przedsiębiorstwa w większości

podlegające zużyciu bądź deprecjacji, ale objęte surogacją, nadto pozostające od

2009 r. w posiadaniu pozwanego i niedostępne dla powoda, bardzo obszerny

materiał dowodowy (akta liczą 9 tomów), taktykę procesową, liczbę i treść

wniosków dowodowych pozwanego.

Nie zasługuje na akceptację stanowisko sądu odwoławczego także w tej

części, w której uzasadnia uchylenie orzeczenia niedostatecznym sprecyzowaniem

żądania oraz nie wezwaniem przez Sąd Okręgowy do usunięcia wad pozwu w tym

zakresie. Pozostawiając na uboczu, mimo istniejących wątpliwości, prawidłowość

tego stanowiska, wskazać należy, że z procesowego punktu widzenia oznaczenie

przedmiotu żądania należy do powinności procesowych, których należy dopełnić

w początkowej

fazie

przewodniczącego

procesu,

bądź sąd

i

wówczas

odpowiednie

powinny

być

podjęte

przez

czynności. Nie

można

jednak,

z oczywistych względów, takich uchybień zrównywać z nie rozpoznaniem istoty

sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Brak również przeszkód procesowych aby,

w niezbędnym zakresie i wobec istnienia tylko w niewielkim zakresie sporu

między stronami

co

do

tożsamości

przedmiotów

żądania,

dysponowania

dodatkowym materiałem uzyskanym w trakcie postępowania zabezpieczającego,

już w postępowaniu apelacyjnym dookreślić go i wyjaśnić wątpliwe kwestie, nie

wykluczając skorzystania z opinii biegłego, gdyby okazała się ona niezbędna.

Samodzielna realizacja przez powoda powinności sprecyzowania żądania,

w zakresie wskazanym w uzasadnieniu Sądu drugiej instancji, może bowiem

okazać się niewykonalna. Bez wątpienia jednak Sąd powinien tak formułować treść

orzeczenia windykacyjnego, aby obowiązek nałożony na dłużnika mógł być

przedmiotem skutecznej egzekucji.

Wykładnia pojęcia nierozpoznanie istoty sprawy, zawartego w art. 386 § 4

k.p.c. prowadzi do wniosku, że jest to brak rozstrzygnięcia co do przedmiotu

sprawy, wyznaczonego treścią i materialno-prawną podstawą żądania powoda,

materialno-prawnymi, bądź będącymi ich następstwem, procesowymi zarzutami

pozwanego. Do nierozpoznania dochodzi zatem wówczas, gdy sąd zaniechał ich

zbadania bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub

procesowa unicestwiająca roszczenie. Ma to miejsce m.in., gdy sąd bezpodstawnie

odmawia dalszego prowadzenia sprawy przyjmując brak legitymacji procesowej

stron,

skuteczność

twierdzenia

lub

zarzutu

wygaśnięcia

bądź

umorzenia

zobowiązania, upływ terminów zawitych, przedwczesność powództwa, czy też nie

rozpoznał żądań w aspekcie wszystkich twierdzeń powoda lub zarzutów

pozwanego bezpodstawnie przyjmując, że nie zostały one zgłoszone lub zostały

zgłoszone, ale są objęte prekluzją procesową. Sąd Najwyższy podziela tym samym

stanowisko orzecznictwa przedstawione m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315, postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22,

z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98,

wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC

1999, nr 1, poz. 22, z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz.

36, z dnia 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, z dnia 25 listopada 2003 r., II CK

293/02, z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, z dnia 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2, z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10,

z dnia 3 czerwca 2011 r ., III CSK 330/10, z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK

274/11 - nie publ.

W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo

przyjmując, że - wobec naruszenia szeregu bezwzględnie obowiązujących

przepisów prawa - czynności prawne zbycia są nieważne, prawo własności

ruchomości i inne prawa majątkowe objęte roszczeniem windykacyjnym pozostały

po stronie powodowej, a pozwany skutecznie nie przeciwstawił mu własnego

uprawnienia ubezskuteczniającego żądanie. Stanowisko Sądu Okręgowego jest

obszernie uzasadnione, odnosi się zarówno do twierdzeń jak i zarzutów obu stron.

Jego istotą było przyjęcie nieważności czynności prawnych, wskazanych przez

pozwanego jako podstawa skutecznego nabycia, wynikająca z naruszenia art. 228

w zw. z art. 227 § 1, 248 § 1 i 17 § 1 k.sh.

(brak uchwały zgromadzenia

wspólników), art. 751 § 1 w zw. z art. 551 k.c. (niezachowanie właściwej formy), art.

205 § 1 w zw. z art. 208 § 1 k.s.h. (obejście zapisu o sposobie reprezentacji spółki

poprzez wystawienie wielu faktur na

łączną kwotę 1.327.911,39 zł, w istocie

obejmujących jedną czynność zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa), art.

209 i art. 211 § 1 k.s.h. (zbycie przez wspólnika na rzecz własnej spółki), art. 72

w zw. z art.

535 oraz art. 551 k.c. (brak essentialia negotii umowy sprzedaży

w postaci uzgodnienia ceny, wobec braku tożsamości objętej pertraktacjami kwoty

około 1.300.000 zł i 1.327.911,39 zł). Ocena złożonych stosunków faktycznych

i prawnych oraz całościowe rozliczenie byłych wspólników F. L. i J. J. wykraczają

poza granice przedmiotowe obecnego sporu, zatem mogłaby być przedmiotem

ustaleń i rozważań tylko w niezbędnym zakresie, a w pozostałym powinny zostać

pominięte. Sąd Apelacyjny, dążąc do znaczącego poszerzenia podstawy

faktycznej, nie wskazał nawet czy i w jakim zakresie dalsze ustalenia byłyby

potrzebne dla dokonania ocen prawnych a następnie wydania orzeczenia. Uchylił

się również od zajęcia stanowiska co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia Sądu

Okręgowego, w tym legitymacji materialno-prawnej stron i nieważności umów. W

istocie zatem nie wskazał na czym polega nierozpoznanie istoty sprawy w

znaczeniu przyjętym wyżej w następstwie wykładni art. 386 § 4 k.p.c. Potwierdza to

dwuzdaniowa część uzasadnienia wyroku kasatoryjnego, ograniczająca całość

oceny prawnej co do dalszego postępowania (art. 386 § 6

k.p.c.) jedynie do

ogólnikowego wskazania, że Sąd pierwszej instancji „powinien dokonać oceny

prawnej żądania opartego na podstawie art. 222 § 1 k.p.c. przesłankowo oceniając

ważność czynności prawnych udokumentowanych fakturami, dokonując także

ustaleń, kto w imieniu pozwanej spółki był stroną tej czynności i czy osoba ta była

umocowana do jej reprezentowania”.

W tym stanie rzeczy, wobec zasadności zarzutów zażalenia, Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39415 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w zw. z 3941 § 3 i art. 108 § 2

oraz art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając Sądowi drugiej

instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.