IV CZ 121/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 121/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa W. P. i K. O. – P.

przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w Z.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 grudnia 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 kwietnia 2012 r.,

1) oddala zażalenie;

2) oddala wniosek powodów o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012 r., Sąd Apelacyjny w pkt I. oddalił apelację

pozwanego Banku Spółdzielczego w Z. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15

listopada 2011 r., wydanego w sprawie z powództwa W. P. i K. O. – P.,

pozbawiającego wykonalności wystawiony przez pozwanego bankowy tytuł

egzekucyjny nr 1/2011 z dnia 3 stycznia 2011 r., zaopatrzony w klauzulę

wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 stycznia 2011 r., a w

pkt II wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia

zawartego w pkt II. Sąd Apelacyjny przyjął art. 98 k.p.c. Wskazał, że nawet

w przypadku zwrotu tytułu wykonawczego w końcowej fazie procesu nie byłoby

podstaw do obciążania powodów kosztami procesu, gdyż nadal aktualna byłaby

ocena, iż pozwany dał powód do wytoczenia powództwa, skoro nie zwrócił tytułu

przed wszczęciem procesu. Wprawdzie art. 101 k.p.c. nie ma zastosowania

w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko

wyrokiem, to jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego uznanie powództwa na pierwszej

rozprawie i zwrot tytułu wykonawczego powodom mogłyby zostać wzięte pod

uwagę przy rozważeniu zastosowania art. 102 k.p.c. Jednak wobec niepodjęcia

przez pozwanego takich czynności, brak jest przesłanek do przyjęcia, że w sprawie

zachodzi

wypadek

szczególnie

uzasadniony,

pozwalający

na

odstąpienie

od podstawowej zasady orzekania o kosztach procesu według odpowiedzialności

za wynik sprawy, oraz że obciążanie pozwanego kosztami procesu stoi

w sprzeczności z zasadą słuszności.

Postanowienie zawarte w pkt II. wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany

zaskarżył zażaleniem, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy w tym zakresie

do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego

według norm przepisanych. W zażaleniu zarzucił: 1) naruszenie art. 101 k.p.c.

polegające

na

przyjęciu,

że

przepis

ten

mógł

znajdować

zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie, podczas gdy przepis ten nie znajduje zastosowania

w sprawach, w których osiągnięcie zamierzonego skutku prawnego nie może

nastąpić w inny sposób, jak tylko przez wytoczenie powództwa, a sprawą taką jest

sprawa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego; 2) naruszenie art. 102

i 233 § 1 k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu istniejącej po stronie pozwanego

woli zwrotu powodom spornego tytułu wykonawczego i odmowy wyrażenia na to

zgody przez powodów, pominięciu próby pozwanego dokonania zwrotu tytułu

wykonawczego do rąk powodów na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym,

nieuwzględnieniu umorzenia egzekucji prowadzonej na podstawie spornego tytułu

na wniosek pozwanego i związanego z tym braku zagrożenia powodów egzekucją

ze względu na propozycję zwrotu tytułu wykonawczego, pominięcie nadużycia

przez powodów powództwa z art. 840 k.p.c. i jego wytoczenia wyłącznie w celu

uzyskania kosztów procesu.

Następnie w piśmie z dnia 5 lipca 2012 r. uzupełniającym zażalenie,

pozwany

podniósł,

że

zwrócił

sporny

tytuł

wykonawczy

pełnomocnikowi

procesowemu powodów.

Odpowiedź na zażalenie została wniesiona z uchybieniem tygodniowego

terminu przewidzianego w art. 395 § 1 zd. drugie w zw. z art. 394 1 § 3 k.p.c. (k. 331,

k. 314)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew

twierdzeniom

skarżącego,

Sąd

Apelacyjny

nie

przyjął,

że w rozpoznawanej sprawie mógł znajdować zastosowanie art. 101 k.p.c.,

nakazujący zwrot kosztów procesu pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa

w sytuacji, gdy nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej

czynności procesowej żądanie pozwu. Uzasadnienie Sądu Apelacyjnego zawiera

bowiem jednoznaczne stwierdzenie, że przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania

w rozpoznawanej sprawie, a ewentulane uznanie powództwa mogłoby zostać

wzięte pod uwagę przy ocenie przesłanek odstąpienia od obciążania pozwanego

kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Takie stwierdzenie nie budzi zaś

wątpliwości, bowiem stosując art. 102 k.p.c. sąd władny jest wziąć pod uwagę

wszelkie związane ze sprawą okoliczności, zarówno zaistniałe w procesie jak i poza

nim. Jeśli zachodzą okoliczności stanowiące podstawę powództwa opozycyjnego,

o którym mowa w art. 840 k.p.c., sam fakt dysponowania przez wierzyciela tytułem

wykonawczym, który może stanowić podstawę egzekucji, daje dłużnikowi powód

do wytoczenia sprawy w rozumieniu art. 101 k.p.c. Jeśli więc w takiej sytuacji

powództwo zostaje wytoczone przez dłużnika i w toku procesu wierzyciel wydaje

dłużnikowi sporny tytuł wykonawczy, to dłużnik zasadnie może domagać się

zasądzenia zwrotu kosztów procesu na podstawie art. 98 k.p.c., podnosząc,

że zaspokojenie roszczenia nastąpiło na skutek wytoczenia powództwa. Z tego

względu dołączenie przez pozwanego spornego tytułu wykonawczego do pisma

procesowego z dnia 3 kwietnia 2012 r. wraz z wnioskiem, aby Sąd Apelacyjny

dokonał bezwarunkowego zwrotu tego tytułu powodom (k. 269), w połączeniu

z oświadczeniem pełnomocnika procesowego powodów, złożonym na rozprawie

apelacyjnej w dniu 4 kwietnia 2012 r. o przyjęciu bezwarunkowego zwrotu tego

tytułu (k. 278), nie mogły spowodować innego rozstrzygnięcia w przedmiocie

kosztów

postępowania

apelacyjnego,

wszczętego

z

apelacji

pozwanego,

niż zawarte w zaskarżonym postanowieniu, niezależnie od tego, że zwrot tytułu

wykonawczego stanowi czynność materialnoprawną dokonywaną pomiędzy

stronami, nawet w obecności sądu, a nie czynność procesową, dokonywaną

za pośrednictwem sądu.

Nietrafnie skarżący zarzuca również Sądowi Apelacyjnemu naruszenie

art. 102 k.p.c. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dokonywana

w oparciu o ten przepis ocena, czy w danej sprawie istnieje wypadek szczególnie

uzasadniony, stanowi przejaw dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego i może

zostać zakwestionowana jedynie w przypadku rażącego naruszenia tego przepisu

(por. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r. IV CZ

120/12; z dnia 12 października 2012 r., IV CZ 69/12 oraz z dnia 5 października

2012 r., IV CZ 63/12 – niepubl.), a taka sytuacja

w rozpoznawanej sprawie

nie wystąpiła.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji, oddalając wniosek powodów o zasądzenie

kosztów

postępowania

zażaleniowego

z

uwagi

na

spóźnioną

odpowiedź

na zażalenie ( art. 372 w zw. z art. 394 1 § 3 oraz art. 398 21 k.p.c. – zob. też

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2010 r., II CZ 50/10 niepubl. oraz

uzasadnienie uchwały z dnia 16 grudnia 2012 r., III CZP 1/12, OSNC 2012/10/114).