IV CZ 120/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 120/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa B. B.

przeciwko J. B.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 listopada 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2012 r.,

I. oddala zażalenie;

II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 300 (trzysta)

zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

B. B. od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 19 października 2011 r.

oddalającego jego powództwo przeciwko synowi J. B. o zobowiązanie do złożenia

oświadczenia woli i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję.

W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania powód zarzucił

zaskarżonemu

postanowieniu

naruszenie

art.

k.p.c.

„poprzez

jego

niezastosowanie podczas gdy z okoliczności sprawy, a w szczególności nakład

pracy pełnomocnika pozwanego a także sytuacja materialna powoda wskazywały

na możliwość zastosowania tego przepisu”, wnosząc o zmianę postanowienia

i odstąpienie od obciążenia kosztami procesu ewentualnie o jego uchylenie

i przekazanie sprawy w zaskarżonej części do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie oraz

o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Skorzystanie

z

art.

k.p.c.

jest

suwerennym

uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego dyskrecjonalnej decyzji, opartej na

swobodnym

uznaniu,

kształtowanym

własnym

przekonaniem

oraz

oceną

całokształtu okoliczności sprawy, należy przesądzenie, czy wystąpił przewidziany

w tym przepisie szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od

generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, OSNCP

2011, nr 23-24, poz. 297 oraz z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/02, OSNC 2012,

nr 7-8, poz. 98). Nie oznacza to, że ocena ta może być dowolna i uchyla się spod

kontroli instancyjnej, jednak sąd odwoławczy może ją podważyć jedynie wówczas,

gdy jest ona rażąco niesprawiedliwa (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 5 stycznia 2011 r., III CZ 67/10, niepubl.).

Jeżeli sąd w sprawie nie zastosował art. 102 k.p.c. i nie odstąpił od

obciążenia kosztami postępowania strony, która sprawę przegrała, postawienie

sądowi skutecznego zarzutu z tego tytułu wymaga wykazania, że istniały podstawy

do

zastosowania

tego

przepisu

w

związku

z

wystąpieniem

szczególnie

uzasadnionego przypadku, który sąd powinien był uwzględnić. Należy zauważyć,

że nie w każdej sprawie zachodzą podstawy do rozważania zastosowania tego

przepisu, gdyż decydują o tym okoliczności faktyczne konkretnej sprawy.

Powód nie przedstawił argumentów przekonujących, że okoliczności sprawy

świadczą o wystąpieniu takiego przypadku; sam zresztą w zażaleniu wskazał na

możliwość, a nie na powinność zastosowania art. 102 k.p.c.

Chybiony jest argument wskazujący, że zasądzone na rzecz pozwanego

koszty

zastępstwa

procesowego

w

stawce

minimalnej

przewidzianej

w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349) są niewspółmiernie wysokie w stosunku do

nakładu pracy pełnomocnika pozwanego oraz stopnia zawiłości sprawy. Zasądzone

koszty odpowiadają stawce minimalnej wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi,

która jest dla Sądu wiążąca. Sąd może brać pod uwagę nakład pracy pełnomocnika

oraz stopień zawiłości sprawy wówczas, gdy zasądza zwrot kosztów obejmujących

wynagrodzenie w stawce wyższej niż minimalna, co wynika z § 2 ust. 2

rozporządzenia. Ponadto, oceniając nakład pracy pełnomocnika pozwanego

w sprawie, należy uznać, że pełnomocnik ten uczynił wszystko, co należało uczynić

w zastępstwie mocodawcy w postępowaniu apelacyjnym, a więc sporządził i wniósł

odpowiedź na apelację oraz wziął udział w rozprawie apelacyjnej.

Niezasadnie także skarżący powołuje się na swoją sytuację majątkową jako

okoliczność mającą świadczyć o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego wypadku

w rozumieniu art. 102 k.p.c. Chociaż sytuację tę można uznać za trudną, nie

stanowi ona samodzielnej przesłanki zastosowania tego przepisu. Zwłaszcza

w okolicznościach sprawy brak dostatecznych podstaw, aby pozbawiać pozwanego

należnego mu zwrotu kosztów, które poniósł w sprawie w związku konieczną

obroną, to bowiem przeciwko niemu skarżący wytoczył bezzasadne powództwo,

a po jego oddaleniu wniósł bezzasadną apelację, będąc reprezentowany przez

pełnomocnika z wyboru i mając świadomość podjętego ryzyka w postaci przegrania

procesu.

W

takiej

sytuacji

art.

k.p.c.

nie

znajdował

zastosowania

(por. powołane postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ

10/02).

Podsumowując, w zażaleniu brak argumentów, które świadczyłyby o tym, że

rozstrzygnięcie o kosztach procesu było rażąco niesprawiedliwe, a Sąd nie

zastosował art. 102 k.p.c. i nie odstąpił od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu

kosztów poniesionych przez pozwanego pomimo, iż przemawiały za tym

okoliczności sprawy.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na

podstawie art. 3941 § 3 w zw. art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono stosownie do art. 98 § 1

i 3 oraz art. 108 § 1 w zw. z art. 39821, 391 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c.

db