IV CZ 12/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 12/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko M. U. i Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 czerwca 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 lipca 2011 r.,

1. oddala zażalenie

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej M. U. 120 (sto

dwadzieścia) zł kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu zażaleniowym

3. przyznaje radcy prawnemu M. B. z kasy Sądu Okręgowego

kwotę 120 zł nieopłaconej pomocy prawnej, powiększoną o

stawkę VAT.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny w sprawie o zapłatę z

powództwa J. J. przeciwko M. U. i Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu oddalił

apelację powoda (pkt 1); zasądził od powoda na rzecz pozwanej M. U. kwotę 1.200

zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym

(pkt 2).

W zażaleniu skarżący zarzucał naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie. Stwierdzono, że sytuacja majątkowa powoda nie pozwala na

poniesienie kosztów procesu, w związku z czym zachodzi szczególnie uzasadniony

przypadek, o którym mowa we wskazanym przepisie. Skarżący wnosił o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na zażalenie pozwana M. U. wniosła o

oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca

sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne

do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powołany przepis ustanawia dwie

zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik

procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych.

Wyjątkiem od wskazanej reguły jest orzeczenie o kosztach postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych

sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać

jej w ogóle kosztami. Przepis ten wyraża zasadę słuszności w orzekaniu

o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.

Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy,

przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej

kosztami

procesu

na

rzecz

przeciwnika

byłoby

niesłuszne,

czy

wręcz

niesprawiedliwe. Art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach szczególnie

uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo

oceniane

przez

sąd

orzekający

na

tle

okoliczności

konkretnej

sprawy.

Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony,

powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami

współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również

brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (por. postanowienie

SN z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 54/11, niepubl.).

Treść art. 102 k.p.c. przemawia za tezą, że jego wykładnia nie może być

rozszerzająca (por. postanowienia SN z dnia 13 października 1976 r., IV PZ 61/76,

LEX nr 7856; z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807; z dnia

12 stycznia 2012 r., IV CZ 117/11, niepubl.), a w konsekwencji zastosowanie

art. 102 k.p.c. może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych.

Zastosowanie art. 102 k.p.c. wymaga dokonania oceny ostatecznego wyniku

sprawy, lecz podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej. Ustalenie, czy takie

szczególne wypadki zachodzą, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie sądu.

Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na

jej

podjęcie.

Rozstrzygnięcie

w

tym

zakresie

może

zostać

skutecznie

zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie oczywistego

naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. Wymaga jednak podkreślenia,

że skorzystanie

ze

wskazanego

przepisu

jest

suwerennym

uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego (por. wyrok SN z dnia 22 listopada 2006 r.,

V CSK 292/06, niepubl.; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl.; z dnia

13 lipca 2011 r., III CZ 32/11, niepubl., z dnia 25 stycznia 2012 r., V CZ 103/11,

niepubl.). Subiektywne przekonanie strony o swojej racji nie stanowi podstawy

do żądania zastosowania art. 102 k.p.c. (postanowienia SN z dnia 13 stycznia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 75/09, niepubl.;

z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 87/09, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ

111/09, niepubl.; z dnia 15 grudnia 2011 r., II CZ 139/11, niepubl.).

Zastosowanie art. 102 k.p.c. uzależnione jest zatem od oceny sądu

rozpoznającego

sprawę,

kompetencja

Sądu

Apelacyjnego

ma

charakter

dyskrecjonalny. Sąd Apelacyjny wskazał na brak podstaw do zastosowania normy

wyrażonej w art. 102 k.p.c. odwołując się do argumentów przedstawionych w treści

uzasadnienia

wyroku.

Analiza

uzasadnienia

Sądu

Apelacyjnego

nie

daje

podstaw do

twierdzenia,

by

miało

miejsce

oczywiste

naruszenie

reguł

zastosowania art. 102 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w zw. z art.

39814 k.p.c. zażalenie oddalił.

Postanowienie o kosztach postępowania zażaleniowego na rzecz pozwanej

uzasadnia art. 98 § 1 k.p.c.

Postanowienie o kosztach na rzecz reprezentującego powoda z urzędu

radcy prawnego uzasadnia § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.).