IV CZ 114/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 114/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Anna Kozłowska

w sprawie ze skargi W. R.

o wznowienie postępowania w sprawach I Ns …/06 Sądu Rejonowego

w W. oraz III Ca …/08 Sądu Okręgowego w G.

z wniosku E. R.

przy uczestnictwie W. R. i M. R.

o stwierdzenie nabycia spadku po E. R.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 listopada 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania W. R.

na postanowienie Sądu Okręgowego w G.

z dnia 22 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 października 2007 r. Sąd Rejonowy w W. w

sprawie z wniosku E. R. stwierdził, że spadek po E. R. nabyli na podstawie ustawy

synowie W. R. i M. R.; apelacja od tego postanowienia została w dniu 3 września

2008 r. oddalona przez Sąd Okręgowy w G. W toku sprawy uczestnik W. R.,

którego miejsce pobytu nie było znane, był zastępowany przez kuratora

ustanowionego przez Sąd Rejonowy na podstawie art. 510 § 2 zdanie 2. k.p.c.

Wniesioną w dniu 1 kwietnia 2011 r. skargę o wznowienie postępowania W.

R. oparł na podstawie „nieważności postępowania przez pozbawienie (…)

możności obrony swych praw

(przez uniemożliwienie złożenia oświadczenia o

przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza)”.

Skargę

tę

Sąd

Okręgowy

w

G. odrzucił

zaskarżonym

obecnie

postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r., stwierdzając, że nie została ona oparta

na ustawowej podstawie wznowienia. Uczestnika zastępował w postępowaniu

spadkowym kurator ustanowiony prawidłowo przez Sąd, a zatem brak podstaw

do twierdzenia, że został on pozbawiony możności działania w rozumieniu art. 401

pkt 2 k.p.c. Kwestia niezłożenia w tym postępowaniu oświadczenia co do sposobu

przyjęcia spadku nie mieści się w granicach powołanej przesłanki wznowienia.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie prawa

materialnego „przez odmówienie skarżącemu prawa do odrzucenia spadku

(w sytuacji gdy był on pozbawiony możności działania)”, a także naruszenie art.

401 pkt 2 i art. 410 k.p.c. „przez pozbawienie skarżącego prawa do odrzucenia

spadku”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie

sprawy na nowo lub o „stwierdzenie w całości nieważności postępowania (…)

z uwagi na pozbawienie skarżącego obrony swych praw i prowadzenie

postępowania bez jego obecności”.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Wznowienie postępowania nieprocesowego normuje art. 524 k.p.c., jednak

w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku instytucję wznowienia zastępuje

art. 679 k.p.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1994 r., III CZP

40/96, OSNC 1994, nr 11, poz. 210). Przewidziana w art.679 k.p.c. możliwość

zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku, stanowi negatywną przesłankę wznowienia postępowania w takiej sprawie

(art. 524 § 1 k.p.c.).

Przy utrzymującym się sporze co do tego, czy wyłączenie to jest absolutne,

niewątpliwie ma ono zastosowanie w wypadku zbiegu podstaw wznowienia

z podstawami zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia.

W sprawie niniejszej nie znajdował zastosowania art. 524 § 2 k.p.c.,

gdyż udział w sprawie reprezentanta w osobie ustanowionego przez sąd kuratora

jest równoznaczny z udziałem samego reprezentowanego.

Wznowieniu na podstawie przewidzianej w art. 524 § 1 k.p.c. stało na

przeszkodzie wyłączenie w nim przewidziane.

Gdyby nawet, pomimo wskazanych przeszkód, dopuścić hipotetyczną

dopuszczalność wznowienia i oceniać ją na takiej podstawie, jaką powołał skarżący

i zastosował Sąd, to wynik tej oceny także byłby dla skarżącego negatywny.

Na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania

z powodu nieważności jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa była

pozbawiona możności działania. Rację ma Sąd Okręgowy, że w skardze nie zostały

wskazane okoliczności mogące świadczyć o pozbawieniu uczestnika uprawnień

procesowych; okoliczności takich brak również w zażaleniu. Skarżący nie zarzucił

żadnych uchybień związanych z ustanowieniem kuratora dla zastępowania go

w postępowaniu spadkowym ze względu na to, że miejsce jego pobytu nie było

znane. Jedynie wadliwe ustanowienie kuratora mogłoby odpowiadać przesłance,

o której mowa w art. 401 pkt 2 k.p.c., a za nieporozumienie należy uznać

sformułowanie jako podstawy skargi twierdzenia o „pozbawieniu” możliwości

złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza (tak

w skardze) albo złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (tak w zażaleniu).

Ubocznie można zauważyć, że skarżący nie skorzystał z możliwości

prawnych związanych ze składaniem oświadczeń spadkowych oraz że zagadnienie

nabycia spadku wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza nie ma znaczenia

dla samego stwierdzenia nabycia spadku (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

13 października 2010 r., III CZP 64/10, OSNC 20011, nr 3, poz. 26).

Na koniec, należy stwierdzić, że przy powołanej przez skarżącego podstawie

wznowienia skarga, przy uwzględnieniu jego twierdzeń, byłaby w świetle art. 407

§ 1 k.p.c. spóźniona.

Z

omówionych

względów

zażalenie

jako

nieuzasadnione

oddaleniu, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.

es

podlegało