IV CZ 114/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 114/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa B. Ł.

przeciwko R. R. i M. R.

o rozwiązanie umowy dożywocia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 maja 2012 r.,

zażalenia pozwanej M. R.

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach pierwszym i drugim

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 maja 2011 r.,

1)

2)

3)

odrzuca zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o

kosztach

procesu

poniesionych

przed

Sądem

Okręgowym (punkt I. wyroku Sądu Apelacyjnego);

oddala zażalenie w pozostałej części;

przyznaje radcy prawnemu B. K. od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego kwotę 600 (sześćset) złotych

powiększoną o należny podatek od towarów i usług

tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z

urzędu pozwanej w postępowaniu zażaleniowym przed

Sądem Najwyższym;

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r., Sąd Apelacyjny w pkt I. zmienił pkt I., II. i

III. wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 grudnia 2010 r., w ten sposób, że utrzymał

w mocy w całości wyrok zaoczny Sądu Okręgowego z dnia 24 października 2008 r.

w stosunku do pozwanej M. R. wydany w sprawie z powództwa B. Ł. przeciwko R.

R. i M. R. o rozwiązanie umowy dożywocia, w pkt II. zasądził od M. R. na rzecz

powódki kwotę 5.430 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, w pkt III.

przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej w postępowaniu

apelacyjnym przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz w pkt IV. nie

obciążył pozwanej kosztami sądowymi. Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny przyjął art.

98 k.p.c. Ponadto, mając na względzie sytuację majątkową pozwanej, odstąpił od

obciążania jej opłatą od apelacji, od obowiązku uiszczenia której powódka została

zwolniona.

Na postanowienie w przedmiocie kosztów procesu zawarte w pkt I. i II.

wyroku Sąd Apelacyjnego pozwana wniosła zażalenie, domagając się zmiany pkt I.

przez odstąpienie od obciążenia jej kosztami zasądzonymi wyrokiem zaocznym

oraz zmiany pkt II. przez odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania

apelacyjnego.

W

zażaleniu

pozwana

podniosła,

że

powódka

świadomie

nieprawidłowo wskazała jej adres, co pozbawiło ją możliwości wpłynięcia na

ustalenie wartości przedmiotu sporu w niniejszej sprawie, która została zawyżona.

Wskazała na zły stan swojego zdrowia i niski miesięczny dochód, które całkowicie

uniemożliwiają jej zapłatę kwoty 66.172 zł, w tym kwoty 53.275 zł tytułem opłaty od

pozwu, do uiszczenia której została zobowiązana utrzymanym w mocy wyrokiem

zaocznym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. W judykaturze Sądu

Najwyższego utrwalone jest stanowisko, podzielane także w niniejszej sprawie,

zgodnie z którym nie jest nie dopuszczalne zażalenie do Sądu Najwyższego na

rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji o kosztach procesu poniesionych przed

sądem pierwszej instancji w razie zmiany przez sąd drugiej instancji rozstrzygnięcia

do istoty sprawy. W takim wypadku uprawnienie strony do poddania kontroli

instancyjnej orzeczenia o kosztach procesu poniesionych przed sądem pierwszej

instancji, wynikające z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, wyczerpuje się w możliwości

zaskarżenia

tego

rozstrzygnięcia

jedynie

do

sądu

drugiej

instancji

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 czerwca 2010 r., II CZ 45/10,

OSNC 2010, nr 12, poz. 171; z dnia 24 września 2010 r., IV CZ 60/10, niepubl.;

z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CZ 103/10, niepubl.; z dnia 1 czerwca 2011 r., II CZ

18/11, niepubl.). W niniejszej sprawie pozwana wniosła zażalenie na zawarte w pkt

I. wyroku Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie dotyczące kosztów procesu,

zasądzonych utrzymanym w mocy wyrokiem zaocznym, w tym opłaty od pozwu

w kwocie 53.275 zł, od uiszczenia której zwolniona została strona przeciwna.

Rozstrzygnięcie to niewątpliwie wchodzi w zakres kosztów procesu poniesionych

przed sądem pierwszej instancji i wobec tego zażalenie w tej części, jako

niedopuszczalne, podlega odrzuceniu na podstawie art. 373 w zw. z art. 370, 398 21

i 3941 § 3 k.p.c.

Zażalenie w pozostałej części podlega oddaleniu na podstawie art. 398 14

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. Pozwana w istocie zarzuca Sądowi Apelacyjnemu, że na

podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. zwolnił ją z obowiązku

uiszczenia jedynie opłaty od apelacji, choć okoliczności sprawy uzasadniały

nieobciążanie jej także kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez

stronę przeciwną. W związku z tym wskazać należy, że przewidziana w art. 102 k.p.c.

możliwość nieobciążania strony przegrywającej w ogóle kosztami procesu dotyczy

wypadków szczególnie uzasadnionych. Ocena w tym zakresie jest przejawem

dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego i zależy do swobodnego uznania opartego

o całokształt okoliczności sprawy. Z tego względu zakwestionowanie oceny

sądu odnoszącej się występowania w danej sprawie wypadku szczególnie

uzasadnionego

powinno

ograniczać

się

jedynie

do

przypadków

rażąco

niesłusznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 6 października

2011 r., V CZ 76/11, niepubl.; z dnia 7 października 2011 r., II CZ 63/11, niepubl.;

z dnia 8 lipca 2011 r., IV CZ 29/11, niepubl.; z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ

23/11, niepubl.). Sąd Apelacyjny uwzględnił trudną sytuację majątkową pozwanej,

nie obciążając jej obowiązkiem uiszczenia opłaty od apelacji. Zły stan zdrowia

pozwanej nie mógł być okolicznością decydującą, skoro z ustaleń przyjętych za

podstawę wyroku Sądu Apelacyjnego wynika również, że stan zdrowia powódki

uzasadnia konieczność objęcia jej stałą opieką. Odmiennej oceny nie uzasadnia

także brak wpływu pozwanej na ustalenie wartości przedmiotu sporu w niniejszej

sprawie, bowiem wartość ta ustalona została postanowieniem sądu w wyniku jej

sprawdzenia dokonanego przez sąd z urzędu i, według art. 26 k.p.c., nie

podlegałaby ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji, przyznając

koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej radcę prawego ustanowionego

z urzędu w postępowaniu zażaleniowym na podstawie § 15 pkt 1 w zw. z § 12 ust.

2 pkt 2, § 6 pkt 4 i § 2 ust. 3 oraz § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych…

(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), obliczone jedynie od tej części zażalenia,

w której było ono dopuszczalne.