IV CZ 113/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 113/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. S. i M. S.

przeciwko B. R. i M. R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

zażalenia powodów

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 maja 2011 r.,

oddala zażalenie

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

powodów – R. S. i M. S. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 26 lutego 2010 r. W

uzasadnieniu wyjaśnił, że pierwszy raz apelacja skarżących została odrzucona

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 10 czerwca 2010 r. z powodu

nieuiszczenia w terminie należnej od niej opłaty sądowej. W ciągu tygodnia od

doręczenia tego postanowienia powodowie wnieśli o przywrócenie im terminu do

uiszczenia „wpisu od apelacji” oraz o zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia tego

„wpisu”, wyjaśniając przyczyny, które spowodowały brak z ich strony reakcji na

wezwanie do opłacenia apelacji. Ostatecznie, na wezwanie Sądu, powodowie

sprecyzowali, że złożony przez nich wniosek należy traktować jako wniosek o

przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od uiszczenia opłaty od

apelacji. Sąd Okręgowy przywrócił powodom termin do wskazanej przez nich

czynności. Wniosek powoda o zwolnienie od kosztów został zwrócony, a apelacja –

po bezskutecznym wezwaniu do uiszczenia opłaty – odrzucona po raz wtóry.

Natomiast powódkę ostatecznie zwolniono od opłaty od apelacji. W dniu 7 listopada

2011 r. powodowie wnieśli ponownie apelację o identycznej treści z wcześniej

odrzuconą. Sąd Okręgowy przedstawił akta Sądowi Apelacyjnemu zaznaczając,

że przedstawia je z apelacją powódki wniesioną 4 maja 2010 r.

Sąd Apelacyjny przeprowadził kontrolę prawidłowości przywrócenia terminu

przez Sąd Okręgowy i stwierdził wadliwość tej czynności. Zwrócił uwagę,

że powodom przywrócono termin do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych (opłaty od apelacji) w sytuacji, kiedy ich apelacja została wcześniej

prawomocnie odrzucona. W takim wypadku powodowie mogli zgłosić jedynie

wniosek o przywrócenie terminu do złożenia apelacji, ponieważ odrzucenie apelacji

spowodowało, że nie istniało już pismo powodujące powstanie obowiązku

uiszczenia opłaty. Apelacja przesłana została przez powodów w listopadzie 2010 r.

i była spóźniona. Jej wniesienie nie było połączone z wnioskiem o przywrócenie

terminu do założenia tego środka zaskarżenia. Z kolei apelacja wniesiona 4 maja

2010 r. została prawomocnie odrzucona (w stosunku do powoda nawet

dwukrotnie). Te okoliczności spowodowały, że - zdaniem Sądu Apelacyjnego przedstawienie apelacji z 4 maja 2010 r. w celu jej rozpoznania w stosunku do

powódki mogło spowodować tylko odrzucenie tego środka z uwagi na istnienie

prawomocnego rozstrzygnięcia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli powodowie, którzy domagają

się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania Sądowi Apelacyjnemu do

rozpoznania apelacji wniesionej przez powodów, ewentualnie zwrócenia akt

Sądowi

Okręgowemu

w

celu

wezwania

powodów

do uzupełnienia

braku

formalnego ich wniosku o przywrócenie terminu poprzez uzupełnienie go o wniosek

o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i złożenie apelacji.

Skarżący zarzucili naruszenie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 130 k.p.c. oraz w zw. z art. 130 § 3 k.p.c. i art. 168 k.p.c. Zdaniem skarżących

stanowisko Sądu Apelacyjnego jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ Sąd ten nie

mógł odrzucić apelacji już prawomocnie odrzuconej. Postępowanie o przywrócenie

terminu toczyło się nieprawidłowo, skoro Sąd Okręgowy zaniechał wezwania

powodów do uzupełnienia braków formalnych złożonego przez nich pisma poprzez

dołączenie do niego apelacji, mimo że z wniosku powodów odczytać można było

zamiar doprowadzenia do rozpoznania ich apelacji. Skarżący zwrócili uwagę,

że w orzecznictwie nie ma jednolitości poglądów dotyczących właściwej metody

usunięcia skutków procesowych niezawinionego przez stronę uchybienia terminu,

wobec czego powodowie nie powinni ponosić negatywnych skutków rozbieżności

judykatury i nauki, skoro podjęli czynności zmierzające do usunięcia przyczyny

odrzucenia ich apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie budzi wątpliwości, że powodowie, występując w procesie bez pomocy

prawnej, po otrzymaniu odpisu postanowienia o odrzuceniu ich apelacji z powodu

braku opłaty podjęli działania mające na celu przywrócenie terminu do wystąpienia

z wnioskiem o zwolnienie od tej opłaty. Charakter czynności, do której powodowie

domagali się przywrócenia terminu, został określony we wniosku i doprecyzowany

w dalszym piśmie. Nie zachodziły więc podstawy do przypisania tej czynności

innego znaczenia, niż uczyniła to strona składająca wniosek. Powoływany przez

skarżących art. 130 § 1 k.p.c. umożliwia jedynie nadanie biegu i rozpoznanie

w trybie właściwym pisma procesowego mylnie oznaczonego lub zawierającego

inne oczywiste niedokładności. Jeżeli pismo takich usterek i niedokładności nie

zawiera, Sąd nie jest uprawniony do przydania mu innego charakteru niż chciała

strona, aby zapewnić tej stronie osiągnięcie pozytywnego skutku, którego nie

gwarantuje podjęta przez nią czynność. Takie działanie nie stanowiłoby dbałości

o wyrównanie

szans

strony

występującej

bez

fachowej

pomocy

prawnej

lecz naruszałoby zasadę równości stron procesu i nie znajdowałoby podstawy nie

tylko w treści art. 130 § 1 k.p.c., ale nawet w ramach obowiązków sądu

wynikających z art. 5 oraz z art. 212 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

24 lutego 2011 r., III CSK 137/10, Lex nr 1084562). Dlatego, wbrew stanowisku

skarżących,

nie

że postępowanie

stanowiło

o

uchybienia

przywrócenie

terminu

Sądu

odwoławczego

dotyczyło

czynności

przyjęcie,

związanych

z opłaceniem apelacji, a nie z jej ponownym, formalnie prawidłowym złożeniem.

Podzielić także należy przyjęte przez ten Sąd zapatrywanie, że uwzględnienie

wniosku powodów nie było prawidłowe w sytuacji procesowej powstałej po

odrzuceniu ich apelacji i nie uchyliło skutków wynikających z prawomocności jej

odrzucenia. Wprawdzie skarżący słusznie podnoszą, że poglądy prawne i praktyka

stosowania art. 168 k.p.c. w wypadkach takich, jak aktualnie rozpatrywany, są

różne (stanowisko traktujące jako właściwą drogę usunięcia skutków nieopłacenia

w terminie środka odwoławczego wyrażane było np. w wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 17 lipca 1979 r. IV CR 232/79, OSNCP 1980/1/16 oraz w postanowieniu

z dnia 10 listopada 2006 r., I CZ 61/06, nie publ.; stanowisko przeciwne,

odpowiadające

poglądowi

Sądu

drugiej

instancji

znalazło

odbicie

np. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1981 r., II CZ 107/81,

nie publ., z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, nie publ., z dnia 27 stycznia

2005 r., II UZ 48/04 nie publ., z dnia 22 lutego 2006 r., III CZ 4/06, nie publ., z dnia

9 lipca 2008 r., V CZ 44 /08, OSNC-ZD 1009/2/55 oraz w uchwale z dnia 4 stycznia

2008 r., III CZP 119/07, OSNC-ZD 2008/D/98), jednakże za przeważające uznać

można zapatrywanie, że odrzucenie środka zaskarżenia niweczy wszystkie skutki

związane z jego wniesieniem, wobec czego wniosek o przywrócenie terminu musi

dotyczyć czynności procesowej w postaci złożenia środka zaskarżenia, nie może

natomiast ograniczać się do jednego z elementów składających się na unicestwioną

w wyniku odrzucenia, wcześniej dokonaną czynność zaskarżenia orzeczenia.

Opłata od apelacji należna jest tylko od apelacji pozostającej w rozpoznaniu sądu,

a nie od apelacji już przez ten sąd odrzuconej. Sąd Najwyższy w składzie

rozpatrującym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu, że opłacenie środka

odwoławczego nie jest odrębną czynnością procesową i – co najmniej wówczas,

kiedy środek ten został już odrzucony - nie może być skutecznie wniesiony wniosek

o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od tego rodzaju środka zaskarżenia,

ponieważ jego uwzględnienie nie przywróciłoby do istnienia tego środka,

unicestwionego na skutek odrzucenia.

Nie można natomiast odmówić racji skarżącemu, że niekonsekwentne było

stanowisko Sądu Apelacyjnego, który - uznając za skuteczne odrzucenie pierwotnie

wniesionej apelacji przez Sąd pierwszej instancji - jednocześnie dokonał tej

czynności powtórnie i to - jak wynika z sentencji - w odniesieniu do apelacji obojga

powodów, chociaż w uzasadnieniu zaznaczył, że przedmiotem jego rozpoznania jest

tylko apelacja powódki. Jednakże, mimo błędnego uzasadnienia, zaskarżone

postanowienie odpowiada ostatecznie prawu, ponieważ ujmuje czynność, której

dokonanie w realiach niniejszej sprawy było konieczne, skoro powodowie wnieśli

apelację ponownie w dniu 9 listopada 2010 r., nie składając jednocześnie wniosku

o przywrócenie terminu do jej złożenia, a nie może budzić wątpliwości, że apelacja

złożona w tym terminie była spóźniona w świetle art. 369 k.p.c.

Skarżący akcentują w zażaleniu brak swojej wiedzy fachowej i nieskorzystanie

z pomocy prawnej na etapie składania wniosku o przywrócenie terminu, jako

okoliczności, które powinny usprawiedliwić wybór środka procesowego ocenionego

przez Sąd odwoławczy jako nieprawidłowy, chociaż Sąd pierwszej instancji uznawał

go za właściwy i uzasadnić umożliwienie powodom skutecznego zaskarżenia

wyroku. Te argumenty nie mogą być obecnie rozpatrywane, skoro strona powodowa

nie złożyła dotychczas wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji.

Z przytoczonych względów zażalenie powodów podlegało oddaleniu na

podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.