IV CZ 112/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 112/05

POSTANOWIENIE

Dnia 18 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. O.

przeciwko Akademii Techniczno - Rolniczej im. (...) w B.

o zapłatę oraz z powództwa wzajemnego Akademii Techniczno - Rolniczej im. (...) w B.

przeciwko H. O. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w

dniu 18 listopada 2005 r., zażalenia strony pozwanej (powódki wzajemnej) na

postanowienie o odrzuceniu apelacji zawartego w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7

czerwca 2005 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 7 czerwca 2005 r.

odrzucił apelację pozwanej Akademii Techniczno-Rolniczej w B. od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 14 lipca 2004 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że radca prawny, który

wniósł w imieniu Akademii apelację, nie był należycie umocowany. Rektor Akademii w

dniu 30 lipca 2004 r. udzielił prorektorowi prof. A. B. umocowania do pełnienia

obowiązków rektora Akademii w okresie od 9 sierpnia 2004 r. do 15 sierpnia 2004 r., a

prof. A. B. udzielił pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu, który wniósł apelację,

w dniu 8 sierpnia 2004 r., a więc w czasie, kiedy nie był jeszcze upoważniony do

zastępowania rektora. Sąd Apelacyjny nie dał wiary wyjaśnieniom pozwanej, że prof. A.

B. udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu w rzeczywistości w dniu 9 sierpnia 2004 r.,

a wcześniejsza data, podana na druku pełnomocnictwa, była wynikiem pomyłki. Ponadto

Sąd Apelacyjny odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2004 r., III

CZP 32/04, „Wokanda” 2005, nr 2, poz. 2, uznał za bezskuteczne potwierdzenie przez

rektora Akademii czynności dokonanych przez radcę prawnego, który wniósł apelację.

W ocenie Sądu Apelacyjnego wniesienie apelacji przez radcę prawnego niemającego

należytego pełnomocnictwa do reprezentowania Akademii stanowiło uchybienie nie

dające się usunąć w drodze potwierdzenie czynności procesowych radcy przez

Akademię.

W obszernie uzasadnionym zażaleniu, popartym dodatkową argumentacją

w kolejnym piśmie, pozwana zakwestionowała zasadność postanowienia o odrzuceniu

apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny źle odczytał uchwałę, na którą się powołał w zaskarżonym

postanowieniu. W uchwale tej rozróżniono dwie sytuacje:

1) działanie z naruszeniem (nieobowiązującego już) art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.)

w imieniu strony będącej osobą fizyczną przez radcę prawnego wykonującego zawód w

kancelarii radcy prawnego i jednocześnie pozostającego w stosunku pracy, oraz

2) działanie w imieniu strony przez radcę prawnego, który mógł być

pełnomocnikiem procesowym reprezentowanej strony, ale nie został należycie przez nią

umocowany.

Tylko w odniesieniu do pierwszej z tych sytuacji Sąd Najwyższy we wspomnianej

uchwale uznał za niemożliwe usunięcie występującego w niej uchybienia w zakresie

ustanowienia pełnomocnictwa procesowego przez potwierdzenie przez stronę czynności

procesowych osoby działającej jako pełnomocnik. Trafnie podniesiono w tej uchwale, że

dopuszczenie

we

wskazanej

sytuacji

potwierdzenia

przez

stronę

czynności

procesowych dokonanych przez radcę prawnego ustanowionego z naruszeniem

przepisu

pozbawiającego

go

możności

bycia

pełnomocnikiem

procesowym

przekreślałoby sens tego przepisu.

W odniesieniu natomiast do drugiej sytuacji Sąd Najwyższy w omawianej uchwale

podzielił te wyrażane w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądy, które uznają

dopuszczalność potwierdzenia przez stronę czynności procesowych dokonanych przez

nienależycie umocowanego radcę prawnego lub adwokata. Poglądy te w pełni podziela

również Sąd Najwyższy w składzie orzekającym.

W tej ostatniej sytuacji uchybienie w zakresie ustanowienia pełnomocnictwa

procesowego nie polega na udzieleniu pełnomocnictwa procesowego osobie, która w

danej sytuacji w świetle ustawy nie może być pełnomocnikiem procesowym, lecz na

braku udzielenia prawidłowego pełnomocnictwa procesowego, tj. na nieistnieniu

prawidłowego aktu objętego autonomią woli strony. Skoro niemożność skutecznego

działania w charakterze pełnomocnika procesowego jest w tym przypadku następstwem

nieistnienia prawidłowego aktu mieszczącego się w sferze autonomii woli strony, strona

powinna być konsekwentnie władna potwierdzić czynności procesowe dokonane w jej

imieniu przez niemającego należytego pełnomocnictwa procesowego radcę prawnego

lub adwokata.

Niedopuszczalność

potwierdzenia

przez

stronę

czynności

procesowych

dokonanych w jej imieniu przez niemającego należytego umocowania radcę prawnego

lub adwokata mogłaby uzasadniać jedynie potrzeba ochrony interesów innych osób, niż

reprezentowana strona, przed niepewnością sytuacji prawnej, jaką wprowadza

możliwość potwierdzenia. Potrzeba takiej ochrony jednak nie występuje. Dobrze to

ilustruje

zawarte

w

kodeksie

cywilnym

uregulowanie

dotyczące

możliwości

potwierdzenia czynności prawnych dokonanych przez rzekomego pełnomocnika.

Według art. 103 § 1 k.c. strona, w imieniu której rzekomy pełnomocnik zawarł

umowę, może tę umowę potwierdzić. Wprowadzenie w stosunki prawne kontrahenta tej

strony

stanu

niepewności

przez

dopuszczenie

potwierdzenia

umowy

ma

usprawiedliwienie w tym, że wymieniony kontrahent zawarł umowę z rzekomym

pełnomocnikiem dobrowolnie, mając możliwość sprawdzenia jego umocowania.

Analogicznie rzecz przedstawia się w razie dokonania przez rzekomego pełnomocnika

jednostronnej czynności prawnej wobec innej osoby, gdy ta osoba zgodziła się na

działanie bez umocowania (art. 104 zdanie drugie k.c.). Według natomiast art. 104

zdanie pierwsze k.c. jednostronna czynność prawna dokonana przez rzekomego

pełnomocnika nie może być potwierdzona przez osobę, w której imieniu została złożona.

Jednostronne czynności prawne dotyczą z reguły nie tylko autora czynności, ale i innych

osób, dlatego ustawodawca dopuszczając jednostronne czynności prawne jednocześnie

zapewnił stabilność ich skutków prawnych, tak aby sytuacja prawna osób trzecich,

kształtowana bez ich udziału, była od początku jednoznaczna. Środkiem służącym do

osiągnięcia tego celu było przewidziane w art. 104 zdanie pierwsze k.c. rozwiązanie

wykluczające

potwierdzenie

rzekomego pełnomocnika.

jednostronnej

czynności

prawnej

dokonanej

przez

W

odniesieniu

do

unormowanego

w

kodeksie

postępowania

cywilnego

pełnomocnictwa procesowego brak podobnych racji do przyświecających art. 104

zdanie pierwsze k.c., tj. przemawiających za niedopuszczalnością potwierdzenia przez

stronę czynności procesowych dokonanych w jej imieniu przez niemającego należytego

pełnomocnictwa procesowego radcę prawnego lub adwokata. Gdy strona nie działa

osobiście, inni uczestnicy postępowania mają możliwość sprawdzenia, czy osoba, która

ją reprezentuje, została należycie umocowana, a poza tym z art. 89 i 97 k.p.c. wynika

obowiązek sądu niedopuszczenia do podejmowania czynności procesowych przez

radców prawnych i adwokatów niemających należytego umocowania. W rezultacie

należy podzielić stanowisko dostrzegające w przepisach art. 97, 70 § 2 i art. 401 pkt 2

k.p.c. wyraz ogólnej zasady dopuszczalności potwierdzenie przez stronę czynności

procesowych dokonanych w jej imieniu przez nienależycie umocowanego radcę

prawnego lub adwokata.

Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji (art. 39815 § 1 w związku z

art. 3941 k.p.c.).