IV CZ 111/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 111/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa Centrali Zaopatrzenia Medycznego "Z." Spółki z o.o. w Z.

przeciwko J. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 lutego 2011 r.,

zażalenia strony powodowej

na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w postanowieniu

Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2010 r. :

1) uchylił dwa wyroki Sądu Okręgowego i postępowanie w sprawie umorzył;

2) zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 13.361 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu poniesionych w obu instancjach.

W uzasadnieniu podał, że umorzył postępowanie w sprawie na mocy art. 386

§ 3 k.p.c., wobec cofnięcia przez powoda pozwu. Stwierdził, że zasadą jest, iż przy

cofnięciu pozwu przez powoda obowiązek zwrotu kosztów obciąża tegoż powoda,

a wyjątkiem że stronę przeciwną, jeśli cofnięcie pozwu było wynikiem zaspokojenia

powoda w toku postępowania. W tej ostatniej sytuacji na powodzie spoczywa ciężar

wykazania, że wystąpienie z pozwem było niezbędne do celowego dochodzenia

praw lub celowej obrony.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, podane przez powoda okoliczności nie uzasadniały

odstępstwa od tej zasady, ponieważ u podstaw decyzji o cofnięciu pozwu leżało

uzyskanie zaspokojenia dochodzonego tym pozwem roszczenia w kolejnym

postępowaniu egzekucyjnym przeciwko spółce z o.o. „X.”. W tej sytuacji Sąd drugiej

instancji uznał, że powód wystąpił przeciwko członkowi zarządu tej spółki

z powództwem opartym na art. 299 k.s.h. bez dokładniejszego rozeznania stanu

majątkowego spółki, ponosząc w ten sposób ryzyko, że powództwo takie może

okazać się bezzasadne wobec braku spełnienia przesłanki bezskuteczności

egzekucji wobec spółki. Uzasadniało to obciążenie powoda kosztami procesu,

ponieważ pozwany w terminie wskazanym w art. 203 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. złożył stosowny wniosek.

Powód zaskarżył to postanowienie w części, tj. w zakresie zawartego w pkt

2) sentencji rozstrzygnięcia o kosztach procesu za obie instancje, wnosząc

o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez zasądzenie tych kosztów od pozwanego

na rzecz powoda, ewentualnie o wzajemne zniesienie kosztów.

W uzasadnieniu zażalenia powód wywodzi, że jeszcze przed wystąpieniem

z niniejszym powództwem, co nastąpiło w dniu 22 maja 2009 r., wszczął

postępowanie egzekucyjne przeciwko spółce z o.o. „X.”, które komornik umorzył

postanowieniem z dnia 5

bezskuteczności

egzekucji.

marca 2009 r. w następstwie stwierdzenia

Żalący

twierdzi,

że

dopiero

w

postępowaniu

apelacyjnym w niniejszej sprawie, w trakcie którego pozwany ujawnił elementy

majątku posiadane przez spółkę, udało się z tego powodu, po ponownym

wszczęciu egzekucji przeciwko spółce, wyegzekwować od niej przysługujące

stronie powodowej wierzytelności. Skarżący kwestionuje argument Sądu, że

wystąpił z powództwem przeciwko członkowi zarządu spółki bez dokładnego

rozeznania stanu majątkowego spółki, skoro doszło wcześniej do umorzenia przez

komornika

postępowania

bezskuteczności

egzekucji,

egzekucyjnego

a

on

przeciwko

dysponował

spółce

stosownym

z

powodu

postanowieniem

komornika, a więc spełnił wszystkie przesłanki by z takim powództwem przeciwko

pozwanemu wystąpić.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o oddalenie zażalenia

i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego twierdząc, że

postanowienie komornika nie jest wyłącznym dowodem

bezskuteczności

egzekucji, a powód cofnął powództwo dlatego, że spółka „X.” posiadała majątek i

egzekucja przeciwko niej okazała się skuteczna, co oznacza odpadnięcie

merytorycznej przesłanki powództwa z art. 299 k.s.h. Ponadto cofnięcie pozwu nie

nastąpiło na skutek zaspokojenia powoda przez pozwanego w niniejszym procesie,

jak twierdzi żalący.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Słusznie uznał Sąd Apelacyjny, że obowiązek zwrotu kosztów może

wyjątkowo nie obciążać strony cofającej pozew lecz stronę przeciwną, jeśli

wystąpienie z pozwem było niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej

obrony, a ciężar dowodu wystąpienia tych okoliczności obciąża cofającego pozew.

Przedwcześnie jednak Sąd odwoławczy przesądził nader stanowczo, bez

wskazania na przekonywające dowody, że podane przez powoda okoliczności nie

uzasadniały odstępstwa od zasady przewidzianej w art. 203 § 2 zd. drugie k.p.c.,

przyjmując, że powód wystąpił z powództwem na podstawie art. 299 k.s.h. bez

dokładnego rozeznania stanu majątkowego spółki będącej jego dłużnikiem

i ponosząc w ten sposób ryzyko bezzasadności powództwa skierowanego

przeciwko członkowi jej zarządu.

Tymczasem żalący przedstawia w uzasadnieniu zażalenia czasową

sekwencję zdarzeń, która wymaga pogłębionej oceny pozwalającej dopiero na

stanowcze przesądzenie, czy wystąpienie z powództwem rozpoznawanym w tej

sprawie było przedwczesne i czy nastąpiło bez uprzedniego dokładnego

rozpoznania stanu majątkowego spółki.

Zważyć bowiem należy, że wystąpienie z niniejszym powództwem nastąpiło

w dniu 22 maja 2009 r., a więc po ponad dwóch miesiącach od wydanego przez

komornika postanowienia z dnia 5 marca 2009 r. o umorzeniu prowadzonego

przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności

egzekucji. Takie orzeczenie organu egzekucyjnego uprawniało powoda do oceny,

że egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, a zatem

przesłanka do wystąpienia z powództwem na podstawie art. 299 § 1 k.s.h.

przeciwko członkowi jej zarządu została spełniona w dacie jego wytoczenia.

Okoliczność, że w późniejszym okresie wystąpiły zdarzenia w postaci

uzyskania przed powoda zaspokojenia w ponownie wszczętym przeciwko spółce

kolejnym postępowaniu egzekucyjnym wymaga zbadania przesłanek, które

spowodowały wszczęcie i pomyślne dla wierzyciela zakończenie tego drugiego

postępowania egzekucyjnego oraz możliwości oceny ich występowania, przy

dołożeniu wymaganej od powoda staranności, już w dacie wytaczania niniejszego

powództwa.

Innymi słowy, okoliczności wskazywane w zażaleniu wymagają zbadania

i oceny z uwzględnieniem sekwencji czasowej tych zdarzeń, a następnie dopiero

uczynienie tej oceny podstawą do stanowczego przesądzenia, czy strona

powodowa wytaczała niniejsze powództwo mając w tej dacie dostateczną

podstawę do przyjęcia, że stan majątkowy spółki uzasadnia istnienie przesłanki,

iż egzekucja przeciwko niej okazała się bezskuteczna.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15 § 1

zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108

§ 2 k.p.c.