IV CZ 11/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 11/06

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSA Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w E.

przy uczestnictwie Wyższej Szkoły […] w likwidacji

o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 lutego 2006 r.,

zażalenia uczestnika postępowania

na postanowienie Sądu Okręgowego w E.

z dnia 8 grudnia 2005 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji postanowieniem wydanym w dniu 8 grudnia 2005 r. na

podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację uczestnika

wniesioną przez adwokata B. K., wobec uznania tego adwokata za osobę

nieuprawnioną do działania w imieniu Wyższej Szkoły […] w likwidacji (dalej WS).

Wskazując na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu

z dnia 17 lutego 2005 r. (sygn. akt IV CZ 214/04) co do konieczności poszukiwania

podstaw oceny reprezentacji osoby prawnej w statucie, Sąd odwoławczy uznał

rektora

powołanego

przez

założyciela

uczelni

za

organ

uprawniony

do

reprezentowania uczestnika postępowania (WS), także po postawieniu uczestnika

w stan likwidacji. Sąd ten uznał zarazem Z. D., udzielającego umocowania

adwokatowi K., za nieuprawnionego do reprezentacji WS , a także do udzielania

dalszych pełnomocnictw w imieniu tego uczestnika. Brak uprawnień Z. D. do

reprezentacji uczestnika Sąd uzasadnił powołaniem go do pełnienia funkcji rektora

przez sp. z o.o. „A.”, która nie nabyła statusu i uprawnień założyciela WS wobec

stwierdzenia przez Sąd nieważności umowy przeniesienia praw i obowiązków

założyciela uczelni wyższej z 28 marca 2002 r., zawartej pomiędzy spółką „A.” i

Wyższą Szkołą […]. O nieważności wymienionej umowy przesądza – w ocenie

Sądu odwoławczego – wykładnia art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o

wyższych szkołach zawodowych (Dz.U. Nr 96, poz. 590 ze zm., zwanej dalej

„ustawą”), wskazująca na niezbywalność praw i obowiązków założyciela uczelni,

których część miała charakter niezbywalnych praw majątkowych. Późniejsza

nowelizacja art. 11 wymienionej ustawy nie potwierdza tezy, że przed nowelizacją

dokonaną w 2002 r. brak było ograniczeń w przenoszeniu praw i obowiązków

założyciela uczelni, wywodzi Sąd drugiej instancji.

Zażalenie

na

powyższe

postanowienie odrzucające

apelację

wniósł

uczestnik postępowania, zarzucając naruszenie:

1)

art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach

zawodowych, w brzmieniu z dnia 28 marca 2000 r. (data zwarcia umowy),

przez błędną wykładnię, że przepis ten statuuje zakaz zbywania praw

i obowiązków założyciela uczelni;

2)

art. 58 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu,

że umowa cesji była nieważna z uwagi na sprzeczność z ustawą;

3)

art. 551 i art. 552 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania,

że objęte umową cesji prawa niemajątkowe są niezbywalne.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący akcentuje twierdzenie, że przed

nowelizacją wymienionej ustawy dokonaną w 2002 r. istniała swoboda w obrocie

uprawnieniami założyciela uczelni wyższej, ponieważ wcześniej nie była wymagana

zgoda właściwych organów administracji na zbycie uprawnień założycielskich.

Zdaniem żalącego art. 57 k.c. wyraża zasadę przenaszalności praw o charakterze

cywilnoprawnym nie ograniczając jej li tylko do praw majątkowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie

nie

zasługiwało

na

uwzględnienie,

ponieważ

zaskarżone

postanowienie, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Rację ma żalący gdy twierdzi, że przepis art. 17 ust. 2 ustawy nie zawiera

zakazu zbywania praw i obowiązków założyciela uczelni. Wskazuje on jedynie na

przedmiotowo określony wymóg istnienia regulacji statutowej, m.in. w przedmiocie

określenia w statucie sposobu wykonywania funkcji założyciela niepaństwowej

uczelni zawodowej, także w przypadku likwidacji jej założyciela będącego osobą

prawną. Przedmiotem regulacji tego przepisu nie jest więc zbywanie praw

i obowiązków założyciela niepaństwowej uczelni zawodowej, a jedynie wskazanie

na niezbędne elementy zawartości statutu takiej uczelni, których określony ustawą

zakres nie obejmuje uprawnień do przedmiotowego zbycia.

Trafność pierwszego z zarzutów zażalenia nie przesądza jednak o trafności

dalszej tezy żalącego, jakoby przed dokonaną w

2002 r. nowelizacją ustawy

istniała nieograniczona swoboda w obrocie uprawnieniami założyciela uczelni. Tezy

tej nie potwierdza art. 57 § 1 k.c., bowiem zakaz zastrzegania wyłączeń lub

ograniczeń rozporządzania prawami zbywalnymi odnosi się tylko do czynności

prawnych, a nie do rozstrzygnięć ustawodawcy.

Sam żalący słusznie podkreśla, że art. 58 k.c. limituje autonomię podmiotów

prawa cywilnego, którego jednym z przejawów jest zastrzeżenie sankcji

nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy. Z taką czynnością

prawną (umową z dnia 28 marca 2000 r.) mamy właśnie do czynienia w niniejszej

sprawie.

Przepisy art. 11 ust. 1 – 4 ustawy, w brzmieniu z daty zawarcia umowy,

przewidywały określony tryb

tworzenia

niepaństwowej uczelni zawodowej,

a w szczególności tryb wyłaniania założyciela uprawnionego do założenia takiej

uczelni. Przed udzieleniem przez właściwego Ministra zezwolenia na założenie

niepaństwowej uczelni zawodowej przez określony podmiot, zwany „założycielem”

(którym może być tak osoba fizyczna jak i osoba prawna), Minister zobowiązany był

zasięgnąć wcześniej opinii dwóch ciał kolegialnych, a mianowicie: Rady Głównej

Szkolnictwa Wyższego oraz Komisji Akredytacyjnej Wyższego Szkolnictwa

Zawodowego. Nadto, zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy, obligatoryjnym elementem

udzielonego przez Ministra zezwolenia na założenie uczelni, o której mowa w tym

przepisie, było w szczególności określenie jej założyciela. Już tylko te wskazane

regulacje, obowiązujące w dacie zawarcia umowy, wystarczająco dowodzą tego,

że administracyjnoprawny tryb wyłaniania założyciela był ściśle reglamentowany,

a wolą ustawodawcy było, by tylko te podmioty miały wpływ na desygnowanie

konkretnej osoby fizycznej lub prawnej na założyciela uczelni.

Wobec powyższego umowę z dnia 28 marca 2000 r. przenoszącą prawa

i obowiązki założyciela uczelni wyższej z podmiotu określonego w udzielonym

przez Ministra zezwoleniu na założenie uczelni na inny podmiot, wskazany

wyłącznie przez założyciela, należało uznać za czynność prawną mającą na celu

obejście art. 11 ust. 1 i 3 ustawy, co skutkować musiało z tej przyczyny sankcją

nieważności tej umowy. Odmienny wniosek musiałby prowadzić do absurdalnej

sytuacji, w której przestrzeganie sformalizowanego administracyjnoprawnego trybu

wyłaniania założyciela (art. 11 ust. 1 i 3 ustawy) i wynik tego postępowania mógłby

być wbrew woli ustawodawcy unicestwiony i to nader łatwo i szybko po dacie

udzielenia zezwolenia Ministra, poprzez sankcjonowanie ważności umów mających

za przedmiot rozporządzenie prawami i obowiązkami założyciela uczelni. Zbieżne

z powyższym

stanowisko

wyrażono

już

w

orzecznictwie,

stwierdzając,

że uregulowanie zawarte w przepisie art. 11 ust. 5 ustawy, wprowadzonym

w wyniku jej nowelizacji w 2002 r., przewidujące wyłącznie administracyjną drogę

przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni na inny podmiot, nie oznacza,

że przed wprowadzeniem tego przepisu dopuszczalny był cywilnoprawny obrót

uprawnieniami do założenia uczelni niepaństwowej określonymi w decyzji

administracyjnej (zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt.

OSK 74/04, LEX nr 146740 wraz z argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu).

Przeciwko dopuszczalności zbycia, w wyniku zawarcia umowy, uprawnień

założyciela uczelni na inny podmiot przemawia także okoliczność, że nie są to

uprawnienia cywilnoprawne, a w konsekwencji nie mogły być one przedmiotem

następstwa prawnego ani pod tytułem szczególnym, ani pod tytułem ogólnym.

W stanie

prawnym

obowiązującym

w

dacie

zawarcia

umowy

omawiane

uprawnienia były więc niezbywalne. Po nowelizacji ustawy dokonanej w 2002 r.

ustawodawca dopuścił możliwość przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni

na rzecz innej osoby, ale tylko w drodze decyzji, a nadto po spełnieniu określonych

w art. 11 ust. 5 in fine ustawy przesłanek.

Wobec powyższego nieważność umowy z dnia 28 marca 2000 r. miała ten

skutek, że spółka z o.o. „A.” nie nabyła statusu i uprawnień założyciela WS. W

konsekwencji powyższego spółka z o.o. „A.”, nie będąc założycielem EWSH, nie

mogła posiadać uprawnień założyciela uczelni wynikających m.in. z § 24 i § 36 ust.

2 pkt 2 Statutu WS , tj. nie była uprawniona do skutecznego powołania rektora tej

uczelni. Ponieważ pełnomocnictwa procesowego adw. B. K. udzieliła w imieniu WS

osoba, której nie powołał na rektora uprawniony podmiot, tj. założyciel WS , przeto

rację ma Sąd drugiej instancji, że wnoszący apelację adwokat nie był

pełnomocnikiem skutecznie umocowanym do działania w imieniu WS , co musiało

skutkować odrzuceniem apelacji tego uczestnika postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając

na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39814 k.p.c.