IV CZ 108/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 108/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa M.S.

przeciwko I. SA

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 stycznia 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 października 2008 r.,

oddala zażalenie

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 października 2008 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art.

3986 § 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną powoda M.S. od wyroku tego Sądu z dnia 9

kwietnia 2008 r. i wyjaśnił w uzasadnieniu, że powód niesłusznie uznał, iż przyznane mu

w postępowaniu przed sądami powszechnymi zwolnienie od kosztów sądowych zwalnia

go także od obowiązku uiszczenia opłaty stosunkowej od skargi kasacyjnej. Sąd

Apelacyjny przywołał uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5

czerwca 2008 r. (III CZP 142/07, Biul. SN z 2008 r., nr 6 poz. 7) i zaakceptował przyjęte

w niej stanowisko, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w

postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego.

Oznacza to, że składając skargę kasacyjną powód powinien uiścić od niej należną

opłatę stosunkową albo zgłosić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tym

postępowaniu. Żadnej z tych czynności jednak nie dokonał.

Powód zażalił się na to postanowienie, domagając się jego uchylenia. Zarzucił

naruszenie art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 100 § 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1938 ze zm.) oraz art.

3 k.c., argumentując, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane mu zostało

postanowieniem z dnia 29 lipca 2002 r. i do tej pory – pomimo dwukrotnie już

przeprowadzanego

postępowania

kasacyjnego

w

tej

sprawie

–

nie

było

kwestionowane na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym. Powód oparł się

na tej praktyce, nie znając i nie mogąc znać w momencie składania skargi kasacyjnej,

treści uchwały Sądu Najwyższego, akceptującej odmienny kierunek interpretacji

przepisów, bowiem została ona opublikowana później. Zdaniem skarżącego

uwzględnienie przez Sąd Apelacyjny w tych okolicznościach odmiennej wykładni

powołanych przepisów naruszało art. 3 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący ma rację, że w kwestii przedmiotowego zakresu obowiązywania

zwolnienia od kosztów sądowych przez długi czas dominował pogląd, iż zwolnienie

przyznane w postępowaniu przed sądami powszechnymi rozciąga się również

na postępowanie kasacyjne (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

29 listopada 2007 r., III CZ 49/07 i III CZ 52/01 nie publ.), aczkolwiek wyrażane

także było zdanie przeciwne (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07, niepubl. oraz z dnia 24 sierpnia 2007 r., I CZ 93/07,

niepubl.).

Powyższe rozbieżności doprowadziły ostatecznie do podjęcia przez Sąd

Najwyższy w dniu 5 czerwca 2008 r. powołanej przez Sąd Apelacyjny uchwały

w poszerzonym składzie, której nadana została moc zasady prawnej. Oznacza to

związanie przyjętym w uchwale poglądem innych składów Sądu Najwyższego

(art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240,

poz. 2052 ze zm., por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 r.,

I PZP 2/06 nie publ.).

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy przyjął jej prospektywne działanie,

biegnące od dnia jej powzięcia, a nie od dnia jej opublikowania. Ponieważ uchwała nie

jest aktem prawa, ani nawet powszechnie wiążącej wykładni, zastosowanie zawartego

w niej poglądu do czynności podjętych przez powoda przed jej opublikowaniem nie

narusza art. 3 k.c. Może natomiast stanowić argument przemawiający za

niezawinionym uchybieniem przez powoda obowiązkom związanym z opłaceniem

skargi kasacyjnej, co jednak miałoby znaczenie w postępowaniu o przywrócenie

terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a nie w postępowaniu kwestionującym

zasadność odrzucenia tej skargi. Skarżący nie podważa bowiem faktów, które

spowodowały odrzucenie skargi – przyznaje, że nie została ona opłacona opłatą

stosunkową i nie zawierała wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ

skarżący uważał, że przyznane mu wcześniej zwolnienie rozciąga się także na

postępowanie kasacyjne. Tymczasem, w świetle przyjętej w uchwale z 5 czerwca

2008 r. zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, zwolnienie od

kosztów

sądowych

nie

obejmuje

postępowania

kasacyjnego.

Oznacza

to,

że uiszczenie od skargi jedynie opłaty podstawowej było nieprawidłowe i w rezultacie

uzasadnione było uznanie jej za nieopłaconą należycie.

Z przytoczonych względów zażalenie powoda podlegało oddaleniu na

podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.