IV CZ 107/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 107/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa P. O. i M. O.

przeciwko A. F. i B. F.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

zażalenia pozwanych A. F. oraz B. F.

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 lutego 2011 r.,

1)

zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

2)

3)

zasądza solidarnie od P. O. i M. O. tytułem zwrotu

kosztów instancji odwoławczej na rzecz A. F. kwotę

12.900 (dwanaście tysięcy dziewięćset) zł i na rzecz B. F.

kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł;

oddala zażalenia w pozostałej części;

znosi wzajemnie koszty postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

apelacją pozwanych wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 2010 r. w ten

sposób, że oddalił powództwo i zasądził solidarnie od powodów P. O. i M. O. na

rzecz pozwanych A. F. i B. F. po 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt I);

zasądził solidarnie od powodów P. O. i M. O. tytułem zwrotu kosztów instancji

odwoławczej na rzecz pozwanego A. F. kwotę 11.100 zł i na rzecz pozwanej B. F.

kwotę 3.600 zł (pkt II) oraz nie obciążył powodów obowiązkiem uiszczenia części

opłaty od apelacji, od uiszczenia której pozwani byli zwolnieni (pkt III).

Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zostało oparte na

podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 zd. pierwsze k.p.c. i art. 391 § 1

k.p.c. oraz na podstawie przepisów § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7, § 4 ust. 1

oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny uwzględnił,

że wobec działania nowoustanowionych przez pozwanych pełnomocników

procesowych (adwokatów) już po wniesieniu apelacji, stan sprawy, a przez to

i nakład pracy tych pełnomocników nie uzasadniał zwrotu kosztów związanych

z zastępstwem w pełnej stawce minimalnej, stąd obniżenie tej stawki do połowy.

Od zawartego w punkcie drugim wyroku postanowienia o kosztach

postępowania apelacyjnego zażalenia wnieśli pozwani. Pozwany A. F. zaskarżył je

w części zasądzającej na jego rzecz zwrot kwoty 11.100 zł i wniósł o jego zmianę

poprzez podwyższenie tej kwoty do 14.717 zł. Pozwana natomiast zaskarżyła

postanowienie w części zasądzającej na jej rzecz od powodów kwotę 3.600 zł i

wniosła o jego zmianę poprzez podwyższenie tej kwoty do 7.217 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest w pełni uzasadnione stanowisko Sądu Apelacyjnego, że przepisy

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.,

zwanego dalej: „rozporządzeniem”) nie zawierają ograniczeń w możliwości

przyjęcia za podstawę zasądzenia opłaty za czynności adwokata z tytułu

zastępstwa prawnego kwoty niższej od stawki minimalnej. Zgodnie z § 2 ust. 2

powołanego rozporządzenia, podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1,

stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być

wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu

sprawy. Użycie w rozporządzeniu pojęcia stawki minimalnej oznacza, co do

zasady, że stanowi ona minimalne „wynagrodzenie” – według terminu użytego

w art. 98 § 3 k.p.c. – jakie przysługuje adwokatowi za prowadzenie danego rodzaju

sprawy i które, jako składnik kosztów procesu, jest podstawą rozliczeń tych kosztów

między stronami procesu. Nie ma przeszkód, aby strona korzystająca z pomocy

adwokata umówiła się, przy zastosowaniu kryteriów określonych w § 3 ust. 1

rozporządzenia, na opłatę w wyższej wysokości od minimalnej stawki opłaty

przewidzianej za pomoc prawną dla danego rodzaju sprawy. W takim jednak

przypadku, wysokość umówionego wynagrodzenia nie jest wiążąca dla sądu przy

dokonywaniu rozliczenia kosztów procesu. Sąd, zasądzając opłatę za czynności

adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, zgodnie z art. 109 § 2 k.p.c. oraz § 2 ust.

1 rozporządzenia, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także

charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia

i rozstrzygnięcia. Uwzględnienie tych przesłanek następuje jednak w granicach

określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia. Przepisy rozporządzenia przewidują

możliwość zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w wysokości niższej od

stawki minimalnej. Zgodnie z § 3 ust. 2, w wypadkach szczególnie uzasadnionych,

gdy przemawia za tym sytuacja majątkowa lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy,

adwokat może ustalić stawkę opłaty niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować

z opłaty w całości. W przypadkach, o których mowa w § 3 ust. 2, sąd może,

odpowiednio, zasądzić koszty zastępstwa w wysokości ustalonej przez adwokata

(§ 3 ust. 3 rozporządzenia). Analiza powołanych wyżej przepisów prowadzi więc do

wniosku, że zasądzenie zwrotu kosztów procesu obejmujących koszty z tytułu

zastępstwa prawnego strony przez adwokata poniżej stawek minimalnych może

nastąpić jedynie w wypadkach określonych w § 3 ust. 2 rozporządzenia.

W sprawie nie ustalono, aby zachodziły okoliczności uzasadniające

zastosowanie § 3 ust. 2 w zw. z § 3 ust. 3 rozporządzenia. W konsekwencji

podstawą rozliczenia kosztów postępowania apelacyjnego powinny być przepisy

§ 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 i § 2 ust. 2 rozporządzenia, według których

stawka minimalna za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przed

sądem apelacyjnym wynosi 75% stawki minimalnej (kwoty 7.200 zł), a jeżeli

w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat – 100% stawki

minimalnej, w obu wypadkach nie mniej niż 120 zł. Brak jest jednak podstaw do

zasądzenia na rzecz pozwanych od powodów, czego domagają się pozwani,

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego przy zastosowaniu 100% stawki

minimalnej opłaty, gdyż w postępowaniu apelacyjnym pozwani korzystali z pomocy

nie

tylko

nowoustanowionych

pełnomocników

procesowych,

ale

także

pełnomocników, którzy reprezentowali ich przed sądem pierwszej instancji.

Pełnomocnictwa udzielone, odpowiednio, przez pozwanego dla radcy prawnego W.

T. (k. 118) oraz przez pozwaną dla radcy prawnego R. Z. (k. 116) upoważniały ich

do reprezentowania pozwanych w obu instancjach sądowych. Pełnomocnicy Ci

reprezentowali pozwanych także w postępowaniu apelacyjnym, a po zgłoszeniu się

nowych pełnomocników pozwanych nie zawiadomiono Sądu Apelacyjnego o

cofnięciu im pełnomocnictwa. Z tej przyczyny, mimo ustanowienia przez pozwanych

nowych pełnomocników należy się tytułem opłaty za ich reprezentowanie w

postępowaniu apelacyjnym jedynie 75% stawki minimalnej (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZ 35/11, Lex nr 897946).

Uwzględniając powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie w ten

sposób, że zasądził od powodów na rzecz pozwanych kwoty tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego przy zastosowaniu opłaty stanowiącej 75%

stawki minimalnej przewidzianej w § 6 pkt 7 rozporządzenia. W pozostałym

zakresie zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu na podstawie art. 398 14

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania zażaleniowego

orzeczono na podstawie art. 100 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.