IV CZ 105/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 105/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa R. S.

przeciwko A.J., J. J. – D. i B. D.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 stycznia 2007 r.,

zażalenia pozwanych

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 18 października 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powód wnosił o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy

kupna-sprzedaży

określonego

w

pozwie

lokalu

mieszkalnego,

wskazując,

że przedmiotem ochrony jest jego wierzytelność w kwocie 201 126 zł z umownymi

odsetkami 2% dziennie od dnia 5 listopada 2002 r., stwierdzona wyrokiem Sądu.

Wnosił również o zasądzenie odszkodowania w kwocie 159 040 zł z ustawowymi

odsetkami oraz kosztów procesu. Jako wartość przedmiotu sporu wskazał

w pozwie kwotę 220 000 zł.

Po oddaleniu w całości powództwa przez Sąd Okręgowy, powód wniósł

apelację od całego rozstrzygnięcia wskazując w niej jako wartość przedmiotu

zaskarżenia kwotę 379 040 zł.

W wyniku apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmienił

częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że uznał za bezskuteczną w stosunku

do powoda czynność prawną- umowę sprzedaży opisanego w wyroku lokalu

mieszkalnego, w celu ochrony wierzytelności powoda w kwocie 201 126 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 5 listopada 2002 r., stwierdzonej opisanymi

szczegółowo wyrokami Sądów. W pozostałej części oddalił apelację i orzekł o

kosztach procesu.

Od powyższego wyroku pozwani wnieśli skargę kasacyjną zaskarżając

orzeczenie to w części uwzględniającej powództwo i wskazując jako wartość

przedmiotu zaskarżenia kwotę 201 126 zł, od której uiszczona została opłata

stosunkowa 5% w kwocie 10 057 zł.

Sąd Apelacyjny, podzielając zarzut powoda, że na skutek nieprawidłowo

określonej w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia, uiszczona

została

nieprawidłowa

(za

mała)

opłata

stosunkowa,

odrzucił

tę

skargę

postanowieniem z dnia 18 października 2006 r.

Stwierdził, że podejmując wstępne czynności oceny formalnej skuteczności

i dopuszczalności skargi kasacyjnej, musi stosować odpowiednio art. 25 § 1 k.p.c.

w związku z art. 368 § 2 i art. 39821 k.p.c. i ocenić, czy wskazana w skardze

kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia odpowiada zakresowi zaskarżenia i czy

jest zgodna z utrwaloną wartością przedmiotu sporu. Wskazał, że skoro

w odniesieniu do skargi pauliańskiej powód podał w pozwie, że jego wierzytelność

chroniona tą skargą wynosi 201 126 zł a jednocześnie wskazał jako wartość

przedmiotu sporu kwotę 220 000 zł i nikt tego nie zakwestionował, to wartość ta

uległa utrwaleniu, tym bardziej, że również w apelacji kwota 220 000 zł stanowiła

składnik łącznie określonej wartości przedmiotu zaskarżenia obu roszczeń.

Dlatego, w ocenie Sądu, także pozwani byli związani tą wartością wnosząc skargę

kasacyjną od orzeczenia Sądu drugiej instancji dotyczącego skargi pauliańskiej,

a zatem, mimo że Sąd ten w wyroku określił chronioną wierzytelność na kwotę

201 126 zł, powinni wskazać, jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę

220 000 zł, którą zarówno Sąd, jak i strony są związani. Także opłata od skargi

kasacyjnej powinna wynosić 5% kwoty 220 000 zł a skoro była niższa, bo obliczona

od kwoty 201 126 zł, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c.,

jako nienależycie opłacona.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwani podnieśli, że wskazana

przez nich w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia była prawidłowa,

bowiem wynikała z rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji i zakresu zaskarżenia.

Ponadto zarzucili, że skoro Sąd Apelacyjny w istocie sprawdził wartość przedmiotu

zaskarżenia, choć nie wszczął formalnie postępowania w tym zakresie, to powinien

zastosować art. 1302 § 5 k.p.c. i wezwać pozwanych do uzupełnienia opłaty.

Wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na ich rzecz kosztów

postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wartość przedmiotu sporu i zaskarżenia, którą co do zasady określają

strony, powinna odpowiadać obiektywnym kryteriom wskazanym w przepisach

k.p.c., a przede wszystkim uwzględniać co jest przedmiotem roszczenia

i zaskarżenia i jak, w odniesieniu do tego roszczenia, powinny być określone obie

te wartości. Sąd jest związany jedynie obiektywnie prawidłowo określoną wartością

przedmiotu sporu i zaskarżenia, wyliczoną według wskazanych wyżej zasad.

W sprawie opartej na roszczeniu z art. 527 k.c. (tzw. skarga pauliańska)

wartość przedmiotu sporu powinna być określona jako kwota równa wierzytelności

powoda, która ma być chroniona tą skargą. Uwzględnienie powództwa oznacza

bowiem, że wierzyciel może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej,

dochodzić zaspokojenia tej wierzytelności z przedmiotów majątkowych, które

wskutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika

albo do niego nie weszły (art. 532 k.c.). Przedmiotem ochrony jest tu zatem

wierzytelność powoda, która nie mogła zostać zaspokojona na skutek krzywdzącej

wierzyciela czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią

i wierzytelność ta, określona kwotowo, stanowi wartość przedmiotu sporu, zgodnie

z zasadami art. 19 § 2 i art. 20 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie wskazana przez powoda w pozwie wartość

przedmiotu sporu nie odpowiadała powyższym kryteriom, co powinno spowodować

działania Sądu, mające na celu jej prawidłowe określenie (art. 25 § 1 k.p.c.).

Brak takich

działań

skutkował

utrwaleniem

tej

wartości

w

postępowaniu

apelacyjnym. Skoro jednak Sąd Apelacyjny, uwzględniając apelację i powództwo

w tym zakresie, określił w wyroku kwotowo wierzytelność podlegającą ochronie,

kwota ta, jako prawidłowa i wiążąca strony oraz Sąd, stała się wartością przedmiotu

sporu i zaskarżenia w dalszym postępowaniu. Wartość przedmiotu zaskarżenia

w skardze kasacyjnej zależy bowiem od rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji

i zakresu jego zaskarżenia. Byłoby sprzeczne z tą zasadą oraz z celem i zasadami

regulacji k.p.c. dotyczącej wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia, wymaganie od

strony, by wskazała w skardze kasacyjnej, jako wartość przedmiotu zaskarżenia,

wartość przedmiotu sporu wadliwie od początku określoną i nieustaloną prawidłowo

przez Sąd pierwszej instancji, zamiast prawidłowej wartości, wynikającej wprost

z reformatoryjnego wyroku Sądu drugiej instancji.

Należy zatem uznać, że pozwani prawidłowo oznaczyli w skardze kasacyjnej

wartość przedmiotu zaskarżenia odpowiadającą kwocie wierzytelności powoda

wskazanej przez Sąd Apelacyjny w wyroku reformatoryjnym jako podlegającej

zaspokojeniu z przedmiotu majątkowego, który w wyniku krzywdzącej wierzyciela

czynności dłużnika z osobą trzecią, wyszedł z majątku dłużnika. Prawidłowo także

uiścili opłatę stosunkową od skargi kasacyjnej stanowiącą 5% tej wartości (art. 13

w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Nie było zatem podstaw

z art. 1302 § 3 k.p.c. do odrzucenia skargi kasacyjnej, co uzasadniało

uwzględnienie zażalenia (art. 39816 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Dla skuteczności zażalenia nie ma już zatem istotnego znaczenia drugi

zarzut, naruszenia art. 1302 § 5 k.p.c. W tym zakresie nie można w pełni podzielić

stanowiska skarżących, że Sąd Apelacyjny, choć formalnie nie wszczął procedury

wskazanej w art. 25 § 1 k.p.c., to w istocie, na zarzut powoda, przepis ten

zastosował. Sąd ten bowiem, w ramach badania dopuszczalności i wymogów

formalnych skargi kasacyjnej, miał prawo ocenić, czy podana w niej wartość

przedmiotu zaskarżenia odpowiada podanej i utrwalonej w toku procesu wartości

przedmiotu sporu i zakresowi zaskarżenia, co nie stanowiło postępowania

przewidzianego w art. 25 § 1 k.p.c. Jednakże w okolicznościach faktycznych

sprawy, zważywszy na wskazaną zarówno przez powoda w pozwie, jak i przez Sąd

drugiej

instancji

w

wyroku

wartość

podlegającej

ochronie

wierzytelności,

nieodpowiadającą podanej przez powoda wartości przedmiotu sporu, Sąd

Apelacyjny, jeżeli uznał, że wskazana w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu

zaskarżenia, odpowiadająca wartości chronionej wierzytelności, jest wadliwa

i wynikająca z niej opłata również, powinien był zastosować art. 130 2 § 5 k.p.c.

I wezwać pełnomocnika pozwanych do uzupełnienia opłaty. Wymagała tego

lojalność wobec strony procesu, która nie może ponosić ujemnych skutków

procesowych nieprawidłowego działania Sądów w zakresie ustalania wartości

przedmiotu sporu i zaskarżenia.

Z

tych

wszystkich

względów

postanowienie.

Wnioski

stron

zażaleniowego

pozostawiono

postępowanie w sprawie.

jz

obu

do

Sąd

o

Najwyższy

zasądzenie

rozstrzygnięcia

uchylił

kosztów

zaskarżone

postępowania

w orzeczeniu

kończącym