IV CZ 102/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 102/12

POSTANOWIENIE

Dnia 25 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSA Władysław Pawlak

w sprawie z wniosku M. Ż.

przy uczestnictwie A. Ż.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 października 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie o kosztach procesu

zawarte w punktach trzecim i czwartym postanowienia

Sądu Okręgowego w L.

z dnia 21 marca 2012 r.,

1)

uchyla postanowienie zawarte w punkcie III (trzecim)

postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 21 marca

2012 r. i w tym zakresie przekazuje sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zażaleniowego;

2)

odrzuca zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w sprawie o podział

majątku na skutek apelacji uczestniczki postępowania A. Ż.:

-

zmienił częściowo zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 4

października 2011 r. w punkcie III, w części obejmującej rozstrzygnięcie o

terminach zasądzonej od A. Ż. na rzecz wnioskodawcy M. Ż. i płatności

rozłożonej na raty kwoty 21.500 zł z tytułu dopłaty w ten sposób, że określił

płatność pierwszej raty w wysokości 11.500 zł w terminie 6 miesięcy od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia z ustawowymi odsetkami na wypadek

uchybienia terminowi płatności, zaś drugiej raty w wysokości 10.000 zł

w terminie do 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z

ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności (pkt I);

-

oddalił apelację w pozostałej części (pkt II);

-

zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania kwotę 1.800

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt III);

-

nakazał ściągnąć od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu

Rejonowego kwotę 400 zł tytułem części opłaty od apelacji, od uiszczenia

której A. Ż. była zwolniona (pkt IV);

-

sprostował oczywistą omyłkę w sentencji postanowienia Sądu Rejonowego z

dnia 4 października 2011 r. (pkt V).

Podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego

stanowił art. 98 k.p.c. w zw. z § 6a ust. 1 pkt 10 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego udzielonego z urzędu.

Na zasądzone od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania koszty

składały się: kwota 600 zł uiszczona tytułem opłaty od apelacji oraz kwota 1.200 zł

stanowiąca wynagrodzenie z tytułu zastępstwa procesowego. Nieuiszczoną opłatą

od apelacji obciążono wnioskodawcę na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej: u.k.s.c.)

Na postanowienie Sądu Okręgowego dotyczące kosztów postępowania,

zawarte w punktach III i IV, zażalenie wniósł wnioskodawca. Zarzucając naruszenie

art. 98 i art. 520 § 1 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 u.k.s.c., wniósł o zmianę

postanowienia: w punkcie III poprzez orzeczenie, że każdy z uczestników ponosi

koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie oraz w punkcie IV

poprzez orzeczenie o przejęciu na rachunek Skarbu Państwa kwoty 400 zł tytułem

części opłaty od apelacji, od uiszczenia której A. Ż. była zwolniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV zaskarżonego

postanowienia podlegało odrzuceniu na podstawie art. 373 w zw. z art. 3941 § 3

i art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c. jako niedopuszczalne. Przedmiotem zaskarżenia,

w tym zakresie, było bowiem orzeczenie, którym obciążono wnioskodawcę częścią

nieuiszczonych przez uczestniczkę postępowania kosztów sądowych. Według

ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie o obowiązku

poniesienia przez stronę nieuiszczonych kosztów sądowych, nie mieści się

w formule rozstrzygnięcia o kosztach procesu, o którym mowa w art. 98 § 1 w zw.

z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., a w konsekwencji nie przysługuje od tego rodzaju

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji prawo wniesienia zażalenia do Sądu

Najwyższego. Koszty sądowe, gdy nie są składnikiem kosztów procesu, stanowią

w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia,

obok orzeczenia o kosztach procesu, gdyż nie stanowią wtedy przedmiotu

rozliczenia między stronami: zachowują charakter niezaspokojonej należności

przysługującej Skarbowi Państwa. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

3 grudnia 2010 r., I CZ 115/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 46 oraz z dnia

14 kwietnia 2011 r., IV CZ 4/11, nie publ.).

W pozostałym zakresie (dotyczącym rozstrzygnięcia zawartego w punkcie

III zaskarżonego postanowienia) zażalenie było zasadne. Wskazany przez Sąd

Okręgowy art. 98 k.p.c. mógł mieć zastosowanie w sprawie, poprzez art. 13 § 2

k.p.c., jedynie posiłkowo dla określenia tzw. kosztów do celowego dochodzenia

praw lub celowej obrony, które podlegają rozliczeniu między stronami w orzeczeniu

kończącym postępowanie, nie mógł natomiast stanowić podstawy rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania apelacyjnego. Ze względu bowiem na to, że sprawa

o podział

majątku

wspólnego

była

rozpoznana

w

trybie

postępowania

nieprocesowego podstawą rozstrzygnięcia o kosztach tego postępowania powinien

stanowić art. 520 k.p.c., który zawiera szczególne regulacje - w odniesieniu do

obowiązujących w trybie procesowym – dotyczące zasad rozliczeń kosztów tego

postępowania. Tylko ubocznie więc podnieść należy - abstrahując od odrębności

regulacji

dotyczącej

rozliczeń

kosztów

postępowania

nieprocesowego

–

że zastosowanie art. 98 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. było wadliwe także z tego

względu, iż apelacja uczestniczki postępowania nie została uwzględniona

w całości, lecz tylko w niewielkim zakresie, co w trybie postępowania procesowego

uzasadniałoby zastosowanie art. 100 w zw. art. 391 § 1 k.p.c. do rozliczenia

kosztów postępowania apelacyjnego. Z tych względów na podstawie art. 398 15

w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c. uchylono zaskarżone orzeczenie. Rzeczą

Sądu

Okręgowego

rozpoznanej

sprawy,

będzie

którą

rozważenie,

przy

z

rozliczeń

zasad

uwzględnieniu

kosztów

okoliczności

postępowania

nieprocesowego, zawartych w art. 520 k.p.c., zastosować w sprawie. O kosztach

postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 3941

§ 3, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.

jw