IV CZ 101/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 101/12

POSTANOWIENIE

Dnia 25 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. H.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w L.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 października 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach drugim i trzecim

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 lutego 2012 r.,

1.

2.

3.

4.

5. oddala zażalenie w zakresie, w jakim dotyczy

postanowienia zawartego w pkt. II wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 22 lutego 2012 r.;

w pozostałej części zażalenie odrzuca;

przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na

rzecz adwokata A.S. wynagrodzenie w kwocie 600

(sześćset) zł. powiększone o stawkę podatku od towarów i

usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, a także

kwotę 5,25 zł (pięć 25/100) tytułem zwrotu wydatków;

w pozostałym zakresie wniosek pełnomocnika z urzędu

o zwrot wydatków oddala;

zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 600 (sześćset) zł.

tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

J. H. od wyroku Sądu Okręgowego w L., oddalającego powództwo skierowane

przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w L. o zapłatę kwoty

314 181 zł, z czego 192 000 zł tytułem zadośćuczynienia i 122 181 zł tytułem

szkody majątkowej. Ponadto zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5 400 zł tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego oraz przyznał adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa –

Sądu Okręgowego kwotę 1 230 zł obejmującą należny podatek Vat, tytułem

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu

apelacyjnym.

W zażaleniu pełnomocnik powoda, zaskarżając powyższy wyrok w zakresie

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego i w odniesieniu do

wysokości przyznanego mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi

z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, wniósł o jego zmianę poprzez

nieobciążanie

powoda

tymi

kosztami

za nieopłaconą

pomoc

prawną

do

oraz

kwoty

podwyższenia

wynagrodzenia

5 400

podatek

zł

plus

Vat.

Ponadto domagał się przyznania wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną

udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 840,25 zł

obejmującą także poniesione przez niego wydatki.

W odpowiedzi na zażalenie strona pozwana zastępowana przez Prokuratorię

Generalną Skarbu Państwa wniosła o jego oddalenie z zasądzeniem kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie

przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

stronie z urzędu w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalne. Przepis art.

3941 § 1 k.p.c. określa na jakie postanowienia Sądu drugiej instancji przysługuje

zażalenie do Sądu Najwyższego. Powołany przepis nie przewiduje zażalenia na

postanowienia w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa wynagrodzenia za

nieopłacone zastępstwo procesowe z urzędu. Podstawa z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.

(w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r. - art. 9 ust. 1 i 6 noweli do k.p.c.

z dnia 16 września 2011 r. Dz. U. z 2011 r., nr 233, poz. 1381) nie wchodzi

w rachubę, gdyż dotyczy kosztów procesu należnych w relacjach między stronami.

Natomiast obowiązek pokrycia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej nie jest obowiązkiem mieszczącym się w obowiązku zwrotu kosztów

procesu między stronami, lecz ma charakter publicznoprawny i subsydiarny,

a ponadto wynika z odrębnej ustawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008/4/12, z dnia 17 listopada

2009 r., III CZ 53/09, OSNC 2010/5/79, z dnia 15 kwietnia 2010 r., II CZ 118/09,

niepubl. z dnia 11 marca 2011 r., II CZ 208/10, niepubl., z dnia 21 lipca 2011 r.,

V CZ 28/11, niepubl.).

Z tego względu w tej części zażalenie należało odrzucić na podstawie art.

3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 373 k.p.c.

2. Podstawową zasadą rozstrzygania o kosztach procesu jest zasada

odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.), zgodnie z którą strona

przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Wyjątek od tej

reguły przewidziany został

w art. 102 k.p.c., wyrażającym zasadę słuszności,

stosownie do której, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić

od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle

kosztami. Uznanie czy w sprawie zachodzi

wypadek szczególnie uzasadniony

w rozumieniu tego przepisu, jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu, przy

czym ocena wystąpienia takiego przypadku dokonywana jest z uwzględnieniem

okoliczności konkretnego przypadku i winna być należycie umotywowana. Z uwagi

na charakter tego przepisu może on być stosowany tylko wtedy, gdy okoliczności

danej sprawy wskazują, że obciążenie strony przegrywającej kosztami byłoby

oczywiście niesłuszne, niesprawiedliwe.

Powód, motywując podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. powołał się na

trudną sytuację materialną, która spowodowała, że został zwolniony w całości od

kosztów sądowych oraz na subiektywnie uzasadnione przekonanie o słuszności

swoich roszczeń. Zwrócić jednak uwagę należy, że zwolnienie od kosztów

sądowych nie stanowi w tej materii wystarczającej przesłanki bowiem zgodnie

z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 ze zm., zwanej dalej

u.k.s.c.) tego rodzaju zwolnienie, nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów

przeciwnikowi (zob. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia

2012 r., II PZ 49/11, niepubl., z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, niepubl.).

Natomiast jeśli chodzi o przekonanie strony o zasadności swego żądania, które

może

przemawiać

za

nieobciążaniem

jej

kosztami

przegranego

procesu

przed sądem pierwszej instancji, przestaje być aktualne w postępowaniu

apelacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2012 r.,

III CZ 13/12 niepubl. oraz z dnia 23 maja 2012 r., II CZ 20/12, niepubl.). Skoro więc

powód zapoznawszy się z motywami, które legły u podstaw oddalenia jego

powództwa, zdecydował się na wniesienie środka odwoławczego to winien był się

liczyć z koniecznością zwrotu kosztów przeciwnikowi w razie przegrania również

i w tej instancji.

Zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia podaną przez powoda

w apelacji, która została w całości oddalona, Sąd drugiej instancji, rozstrzygając

o kosztach procesu za instancję odwoławczą według zasady odpowiedzialności za

wynik procesu, nie był obowiązany szczegółowo wyjaśniać, dlaczego zasądził na

rzecz przeciwnika procesowego powoda kwotę 5 400 zł, skoro kwota ta odpowiada

minimalnej

stawce

taryfowej

wynagrodzenia

za

zastępstwo

procesowe

przy wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia (§ 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z póź. zm., zwane dalej rozp.).

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił w tej części zażalenie na podstawie

art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c., a o kosztach postępowania

zażaleniowego orzekł w oparciu o przepisy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99

k.p.c., art. 3941 § 3 k.p.c., art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy

z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 169,

poz. 1417, ze zm.). Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo

procesowe ustalone według minimalnej stawki taryfowej (§ 12 ust. 2 pkt 2 w zw.

z § 6 pkt 4 rozp.).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu

w postępowaniu zażaleniowym orzeczono na podstawie § 13 ust. 2 pkt 2 w zw.

z § 6 pkt 4 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163,

poz. 1348, z póź. zm.). Stosownie do § 19 pkt 2 tegoż rozporządzenia, do kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wchodzą także niezbędne,

udokumentowane wydatki adwokata, na które w niniejszej sprawie składają się

koszty korespondencji (3,75 zł) i koszty opłaty pocztowej (2,50 zł).

Natomiast jeśli chodzi o uiszczoną opłatę sądową od zażalenia w kwocie

96 zł to w zakresie, w jakim zażalenie zostało odrzucone nie podlega zwrotowi

w związku z tym, że do odrzucenia doszło już po wysłaniu odpisu zażalenia stronie

przeciwnej (art. 79 ust. 1 u.k.s.c.). W zakresie zaś w jakim zażalenie zostało

oddalone, zwrot opłaty jest bezzasadny. Pełnomocnik powoda z urzędu nie był

obowiązany do pokrywania tej opłaty za mocodawcę. Wpłata dokonana przez

pełnomocnika za stronę jest traktowana jako dokonana przez stronę. Jeśli zatem

strona uległa to nie ma podstaw do jej zwrotu. Wszak strona może złożyć wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wydatek z tego tytułu pełnomocnika

z urzędu nie może być traktowany jako niezbędny w rozumieniu § 19 pkt 2

powołanego rozporządzenia.

jw