IV CZ 101/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 101/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa T. G.

przeciwko M. M., A. M. i K. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 grudnia 2011 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 stycznia 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) oddala wniosek pełnomocnika powoda o zasądzenie

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powoda od wyroku Sądu Okręgowego (pkt 1) oraz zasądził od powoda T. G.

solidarnie na rzecz pozwanych M. M., A. M. i K. M. kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego (pkt 2). Przytoczone postanowienie o

kosztach postępowania zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając, że narusza ono

art. 102 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadą w procesie cywilnym jest, że strona przegrywająca sprawę

obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, koszty niezbędne do

celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Tylko

w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony

przegrywającej część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami

(art. 102 k.p.c.). Przepis zawarty w art. 102 k.p.c. jako szczególny nie podlega

wykładni rozszerzającej. Do okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 102

k.p.c. należą zarówno fakty związane z samym procesem jak i leżące poza nim,

a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które powinny być

oceniane z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, Lex nr 949023). Ocena,

czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 102 k.p.c. jest dokonywana

każdorazowo przez sąd niezależnie od wcześniejszych decyzji w przedmiocie

zwolnienia jej od kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 108 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U.

z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia

strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Należy mieć przy tym

na

uwadze,

że

celem

instytucji

zwolnienia

od

kosztów

sądowych

jest

zagwarantowanie prawa strony dostępu do sądu, które to prawo nie powinno być

ograniczane ze względu na sytuację materialną strony. Uwzględnienie tego celu

odpada w sytuacji, gdy sąd rozstrzyga o kosztach procesu między stronami.

W zażaleniu powód powołał się na swoją trudną sytuację majątkową

i nieporadność, tj. te fakty, które zostały przez niego powołane dla uzasadnienia

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Okoliczności te nie są wystarczające dla zastosowania art. 102 k.p.c. Należy mieć

bowiem na uwadze, że wytoczenie bezzasadnego, jak się okazało, powództwa

spowodowało konieczność poniesienia kosztów procesu przez pozwanych, których

sytuacja życiowa i majątkowa również zasługuje na ochronę w równym stopniu co

sytuacja powoda. Tym bardziej w sytuacji, gdy, jak to wynika z ustaleń faktycznych

dokonanych w sprawie, powództwo opierało się w znacznej części na tej samej

podstawie faktycznej, co już wcześniej, prawomocnie osądzone powództwo

wniesione przez powoda przeciwko pozwanym. Wytaczając kolejne powództwo

przeciwko pozwanym, a następnie wnosząc apelację od niekorzystnego wyroku

Sądu pierwszej instancji, powód powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu

kosztów procesu pozwanym.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne na

podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił również

wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym albowiem

wniosek ten nie zawierał oświadczenia, przewidzianego w § 16 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz. 1349 ze zm.), że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub

w części (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r.,

II CKN 687/98, OSNC 1999, nr 3, poz.63).