IV CZ 1/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 1/13

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2013 r.,

sprawy nieletniego R. B.

o czyn karalny z art. 177 § 1 i in. kk.

na skutek zażalenia R. B.

na postanowienie Sądu Okręgowego w L.

z dnia 22 października 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w L. odrzucił skargę

kasacyjną R. B. od postanowienia tego Sądu oddalającego jego apelację od

postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 czerwca 2012 r., którym

zastosowano wobec niego środki wychowawcze, jako niedopuszczalną. Sąd

Okręgowy uznał, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. (j.t.

Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm., dalej – „u.p.s.n.”) postępowanie

odwoławcze toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, z

zachowaniem przepisów tej ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym,

jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek wychowawczy. Dopuszczalność

zatem skargi kasacyjnej podlega badaniu w oparciu o podstawy zawarte w art. 5191

k.p.c. Zaskarżone postanowienie nie należy do kategorii orzeczeń wymienionych w

tym przepisie, nie dotyczy go regulacja objęta § 2, jak też nie ma przepisu

szczególnego,

przewidującego

Przedmiot rozstrzygnięcia nie

dopuszczalność

tego

środka

zaskarżenia.

został objęty zakresem pojęciowym prawa

osobowego.

W zażaleniu skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania przez błędne

przyjęcie, że nie znajduje zastosowania art. 5191 § 1 k.p.c. do postanowień

orzekających o odpowiedzialności nieletnich za zarzucane im czyny i stosujących

wobec nich środki wychowawcze, ponieważ nie mieszczą się one w zakresie

pojęcia spraw osobowych. Domagał się w istocie uchylenia postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wniesiona skarga kasacyjna dotyczy postanowienia oddalającego apelację od

postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie zastosowania wobec

nieletniego środków wychowawczych w postaci nadzoru kuratora sądowego

i zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie art. 6 pkt 5 i 7 ustawy z dnia

26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Do postępowania

w tego rodzaju sprawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania

cywilnego - trybu nieprocesowego, poza wskazanymi w nim kwestiami związanymi

z postępowaniem dowodowym, działaniem obrońcy i postępowaniem poprawczym.

W art. 59 § 2 u.p.s.n. zawarte zostało odesłanie, w zakresie postępowania

odwoławczego, do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, z uwzględnieniem

przepisów ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym. Wymieniona

ustawa nie reguluje problematyki dopuszczalności skargi kasacyjnej, a z art. 58

i następnych przepisów rozdziału siódmego wynika, że postępowanie odwoławcze

dotyczy

postępowania

przed

sądem

drugiej

instancji.

Ocena

zatem

dopuszczalności skargi kasacyjnej dokonywana jest w oparciu o art. 5191 k.p.c.

Unormowanie objęte § 1 dozwala na wniesienie tego środka w odniesieniu do

postanowień orzekających co do istoty sprawy oraz postanowień w przedmiocie

odrzucenia

wniosku

i

umorzenia

postępowania

kończących

postępowanie

w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego,

zastrzegając możliwość wyłączenia jej przepisem szczególnym, co dokonane

zostało w § 4. Nie zostały wymienione w art. 519 1 § 1 k.p.c. sprawy nieletnich,

wobec których zastosowano środki wychowawcze, w związku z popełnieniem

czynu karalnego. W literaturze przyjęte zostało, że pojęcie prawa osobowego

odnosi się do tych dziedzin prawa, które zajmują się osobami fizycznymi

i prawnymi, regulując ich status, zdolność prawną, zdolność do czynności

prawnych, zapewniając ochronę ich dóbr osobistych w ujęciu art. 23, 24 i 43 k.c.

Do spraw z tego zakresu zaliczane są sprawy: o uznanie za zmarłego, stwierdzenie

zgonu, ubezwłasnowolnienie, przewidziane przepisami: ustawy z dnia 19 sierpnia

1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375),

ustawy z dnia 26 października 1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu

alkoholizmowi (j.t. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), ustawy z dnia

2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. 2012 Nr 161), jak i poprzednio

obowiązującej ustawy z dnia 15 lutego 1962 r., ustawy z dnia 28 września 1986 r.

Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.),

ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. Nr 220,

poz. 1414). Skoro przedmiotem regulacji ustawy o postępowaniu w sprawach

nieletnich jest zapobieganie i zwalczanie demoralizacji w stosunku do osób, które

nie ukończyły 18 lat, postępowanie w sprawach o czyny karalne oraz wykonywanie

środków wychowawczych lub poprawczych, to nie ma podstaw do uznania, że

reguluje ona materię związaną z prawem osobowym w przytoczonym rozumieniu.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie podziela trafny pogląd,

wyrażony w tej mierze przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 30 maja

2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2002 nr 2, poz. 21; z dnia 17 maja 2002 r., I CZ

46/02, niepubl. Za pozbawione racji uznać trzeba stanowisko żalącego się

o zastosowaniu w odniesieniu do złożonej skargi kasacyjnej analogii do przepisów

ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ i w tej ustawie zamieszczone

zostało odniesienie do Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie toku

postępowania, zaś ochrona dóbr osobistych odnosi się również do nieletniego

wobec którego zastosowano środki wychowawcze. Nie ma podstaw do stosowania

analogii w zakresie dopuszczalności skargi kasacyjnej. Nie decyduje o niej

odesłanie do przepisów regulujących, w ramach postępowania cywilnego,

postępowanie nieprocesowe, skoro art. 5191 k.p.c. uzależnia możliwość wniesienia

skargi kasacyjnej od przedmiotu orzeczenia odnoszonego do wymienionych w § 1

dziedzin prawa materialnego. Nieporozumieniem jest argument, że orzeczenie

o zastosowaniu środka wychowawczego narusza dobra osobiste nieletniego,

a zatem powinno być poddane takiej samej kontroli sądowej, jak ochrona dobra

osobistego na gruncie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ są to

zupełnie odmienne regulacje, których porównywanie w rozpoznawanej sprawie nie

jest celowe ani uzasadnione. Sprawy z zakresu ustawy o ochronie zdrowia

psychicznego podlegają rozpoznaniu także w postępowaniu kasacyjnym, bo jej

materialnoprawne uregulowania zaliczane są do prawa osobowego. Podobnie

z resztą jak w sprawie objętej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia

20 kwietnia 2011 r., I CZ 21/11, OSNC-ZD 2012 nr 2 poz. 32, w której powstał

problem statusu fundacji jako osoby prawnej.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw

Sąd Najwyższy oddalił na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2

k.p.c.

db