IV CSK 99/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 99/06

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku B.N.

przy uczestnictwie W.M.

o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w G.,

po ponownym

rozpoznaniu

sprawy,

stwierdził

wykonalność

na

terenie

Rzeczypospolitej Polskiej wyroku z dnia 6 kwietnia 2004 r., sygn. akt 10 O …/02

wydanego przez Sąd Krajowy w M. w Niemczech przeciwko W.M.

Apelacja uczestnika W.M. od tego orzeczenia została oddalona postanowieniem

Sądu Apelacyjnego, który przyjął, że stwierdzenie wykonalności wyroku sądu

niemieckiego znajdowało uzasadnienie w przepisach Rozporządzenia Rady (WE)

nr 44 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń

sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, mającego

zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 66 przepisów przejściowych tego

aktu prawnego.

Orzeczenie Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną uczestnik

postępowania W.M. Zarzucił naruszenie art. 66 ust. 2 Rozporządzenia Rady

Wspólnot Europejskich nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz

uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych oraz

uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz.

WE z 16 stycznia 2001 r., L 12, s. 1), zwanego dalej „Rozporządzeniem”, art. 1151

§ 2 k.p.c. i art. 40 ust. 1 Rozporządzenia, art. 34 pkt 1 Rozporządzenia oraz art. 27

pkt 1 Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach

cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano w dniu 16 września 1988 r. (Dz.U.

2000 r., nr 10, poz. 132 – (dalej jako „Konwencja lugańska”) w zw. z art. 1150 § 1

pkt 2 i w zw. z art. 1146 § 1 pkt 5 k.p.c. przez nieuwzględnienie negatywnej

przesłanki stwierdzenia wykonalności wyroku sądu niemieckiego z powodu jego

sprzeczności z porządkiem publicznym i prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, która

wyraża się w:

-

ustaleniu,

wbrew

art.

k.c.

i

postanowień

konwencji

Narodów

Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej

w Wiedniu dnia 11 kwietnia 1980 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 45, poz. 286), że pomiędzy

stronami doszło rzekomo do zawarcia umowy,

-

dowolnym zastosowaniu podstaw jurysdykcji z art. 5 pkt 1 Rozporządzenia

i Konwencji lugańskiej,

-

nieuwzględnieniu obowiązujących uczestnika przepisów polskiego prawa

budowlanego,

-

naruszeniu obowiązujących w Polsce przepisów w zakresie kontroli obrotu

dewizowego z zagranicą oraz przepisów nakazujących przedsiębiorcy dokonywanie

płatności za pośrednictwem rachunku bankowego; wreszcie

-

naruszeniu prawa W.M. do obrony w postępowaniu przed sądem

niemieckim.

Na tych podstawach uczestnik wnosił o uchylenie skarżonego postanowienia

i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowym problemem, o charakterze wstępnym, do rozstrzygnięcia

w niniejszej sprawie jest to, czy uznanie wykonalności wyroku sądu niemieckiego

powinno się odbywać według przepisów Rozporządzenia, jak to przyjęły Sądy obu

instancji, czy według Konwencji lugańskiej, jak twierdzi skarżący.

Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma art. 66 Rozporządzenia, regulujący kwestie

związane

ze

stosowaniem

tego

aktu

prawa

wspólnotowego

w

okresie

przejściowym. Sąd Apelacyjny uznał, że o tym, iż w sprawie mają zastosowanie

przepisy Rozporządzenia, przesądza treść art. 66 ust. 2a, który stanowi, że jeżeli

powództwo zostało wytoczone w Państwie Członkowskim pochodzenia przed

wejściem w życie niniejszego rozporządzenia, wówczas orzeczenia wydane po tej

chwili będą uznawane i zezwoli się na ich wykonywanie zgodnie z rozdziałem III,

jeżeli powództwo zostało wytoczone w Państwie Członkowskim pochodzenia po

tym, jak Konwencja brukselska lub Konwencja lugańska weszła w życie zarówno

w Państwie Członkowskim pochodzenia, jak i w Państwie Członkowskim, w którym

powoływane jest orzeczenie.

Sąd Apelacyjny przyjął, że skoro konwencja lugańska weszła w życie w państwach

Unii Europejskiej w dniu 1 stycznia 1992 r., a w stosunku do Polski w dniu 1 lutego

2000 r., zaś wnioskodawczyni w niniejszej sprawie wytoczyła powództwo przed

sądem niemieckim w dniu 19 marca 2002 r., a zatem w czasie obowiązywania

w obu państwach Konwencji lugańskiej, to do stwierdzenia wykonalności

wydanego po rozpoznaniu tego powództwa orzeczenia mają zastosowanie przepisy

Rozporządzenia. Uszło jednak uwagi Sądu, że zgodnie z treścią powołanego

przepisu warunkiem stosowania Rozporządzenia do powództw wniesionych

w okresie przejściowym jest nie tylko to, żeby

sprawy te zostały wszczęte po

wejściu w życie w obu państwach (pochodzenia i wykonania) Konwencji lugańskiej

(ten warunek jest spełniony), ale także, żeby orzeczenie zapadłe na skutek

wniesienia takiego powództwa zostało wydane po chwili wejścia w życie

Rozporządzenia. Przez „wejście w życie Rozporządzenia” należy przy tym

rozumieć moment rozpoczęcia obowiązywania tego aktu prawnego w obu

państwach; nie sposób bowiem przyjąć, żeby Polska była formalnie związana

postanowieniami unijnych aktów prawnych przed przystąpieniem do Unii. Wyrok

sądu niemieckiego, o który chodzi w sprawie, zapadł w dniu 6 kwietnia 2004 r.,

a więc przed datą wejścia Polski do Unii Europejskiej, co oznacza, że w kwestii

uznania wykonalności tego wyroku na terenie naszego Państwa nie mogą mieć

zastosowanie przepisy Rozporządzenia, lecz Konwencji lugańskiej, obowiązującej

w tej dacie oba państwa. Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 66 ust. 2

a Rozporządzenia okazał się uzasadniony. Nie można przy tym wykluczyć, że

uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, choćby dlatego, że - jak trafnie

wskazuje skarżący - z różnym stopniem rygoryzmu została w obu tych aktach

prawnych sformułowana, tzw. klauzula porządku publicznego, pozwalająca na

odmowę uznania orzeczenia sądu obcego państwa ze względu na jego

niezgodność z zasadami porządku prawnego w państwie uznania (wykonania).

Podczas gdy według art. 27 ust.1 Konwencji lugańskiej orzeczenia nie uznaje się,

jeżeli byłoby to sprzeczne z porządkiem publicznym Państwa Członkowskiego,

w którym wystąpiono o uznanie, to zgodnie z art. 34 ust. 1 Rozporządzenia stopień

tej sprzeczności musi być „oczywisty”. Stanowi to dostateczny powód do

uwzględnienia skargi (art. 398 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).

Przy ponownym orzekaniu i badaniu tej przesłanki odmowy uznania według

Konwencji lugańskiej należy mieć na uwadze obowiązek wysłuchania dłużnika

w postępowaniu zażaleniowym (art. 40 ust. 2), istniejący zresztą także na gruncie

Rozporządzenia (art. 43 ust. 3), na co trafnie zwraca się uwagę w skardze

kasacyjnej. Skarżący nie ma natomiast racji utrzymując, że z naruszeniem art. 1151

§ 2 k.p.c. doszło do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, zamiast, jak

tego wymaga ten przepis, na rozprawie. Po pierwsze, unormowanie to odnosi się

do sądu I – ej instancji, a nie do sądu odwoławczego, a po drugie, statuowany

w nim obowiązek przeprowadzenia rozprawy przed sądem pierwszej instancji

został uchylony przez art. 40 ust. 2 Konwencji lugańskiej i – odpowiednio - przez

art. 41 Rozporządzenia, które zakazują wręcz w tym stadium postępowania

odbierania jakichkolwiek oświadczeń od dłużnika.

Nie mogą też odnieść skutku obszerne rozważania skargi kasacyjnej, zawierające

merytoryczną krytykę orzeczenia sądu niemieckiego, ze względu na kategoryczny

zakaz dokonywania takiej kontroli w postępowaniu delibacyjnym (art. 36

Rozporządzenia oraz art. 29 Konwencji lugańskiej). Wreszcie nie znajduje

uzasadnienia zarzut skarżącego, iż został on pozbawiony przed sądem niemieckim

praw do obrony, skoro, co jest bezsporne, doręczono mu odpis pisma

wszczynającego postępowanie przed tym sądem (art. 5 ust. 2 Konwencji

lugańskiej). Kwestia czy w sytuacji, kiedy pozwany, ograniczając się w obronie do

zarzutu braku jurysdykcji sądu niemieckiego nie podjął, jak twierdzi, obrony

merytorycznej, a sąd niemiecki nie ustosunkował się do tego zarzutu w sposób

formalny przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, może być w tej sytuacji

rozważana co najwyżej w ramach badania klauzuli porządku publicznego.

Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji.