IV CSK 94/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 94/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Władysław Pawlak

w sprawie z wniosku Gminy Ł.

przy uczestnictwie K. J.

o rozgraniczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 17 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie (pkt II do IV) i sprawę

przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawca Gmina Ł. jako właściciel nieruchomości położonej we wsi J.,

stanowiącej działkę nr 143, zapisanej jako droga, wniosła o jej rozgraniczenie z

sąsiednimi nieruchomościami, w tym z nieruchomością K. J. stanowiącą działkę nr

92/2.

Uczestnik K. J. zarzucił, że nabył przez zasiedzenie część działki nr 143 na

odcinku od drogi gminnej do wysokości jego siedliska i wniósł o rozgraniczenie obu

nieruchomości z uwzględnieniem skutków zasiedzenia.

Postanowieniem z 6 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy rozgraniczył nieruchomości

położone w J., gmina Ł., stanowiące działki nr 92/2 i nr 143, według linii wytyczonej

z uwzględnieniem zgłoszonego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia.

Sąd Rejonowy ustalił, że granicę prawną działek: nr 92/2 i nr 143 we wsi J.

wyznaczono w postępowaniu scaleniowym w 1928 r. Przed II wojną światową

pradziadek wnioskodawcy – A. J. nabył mienie wiejskie wsi J., to jest drogę

biegnącą na tyłach jego siedliska, obecnie oznaczoną w ewidencji gruntów jako

działka nr 143 w zamian za ufundowanie chorągwi do kościoła. W 1948 r. wszystkie

posiadane grunty przekazał córce J. O. i jej mężowi S. O., którzy tytuły prawne do

przekazanych gruntów, za wyjątkiem części działki nr 143, uzyskali na podstawie

aktów własności ziemi. Następnie przekazali te grunty rodzicom wnioskodawcy – K.

i M. J.. Wnioskodawca wszedł w posiadanie części działki nr 143 w 1996 r. Stanowi

ona dojazd do jego siedliska od tyłu zabudowań gospodarczych, a wcześniej była

wykorzystywana rolniczo. Na środku drogi, na wysokości siedliska wnioskodawcy

rośnie kilkudziesięcioletnia wierzba uniemożliwiająca dalszy przejazd tą działką.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca skutecznie podniósł zarzut

zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu, zgodnie z zakresem posiadania

istniejącym co najmniej od 1 stycznia 1949 r., kiedy to A. J. przekazał sporny pas

gruntu swoim następcom. Z powołaniem się na art. 50 dekretu z 11 października

1946 r. prawo rzeczowe, art. 172 k.c. (według stanu prawnego obowiązującego do

1 października 1990 r.) oraz art. XLI p.w.k.c., Sąd Rejonowy przyjął, że termin

początkowy zasiedzenia części działki nr 143 rozpoczął bieg 1 stycznia 1965 r., a

do zasiedzenia potrzebny był okres 20 lat samoistnego posiadania gruntu.

Uczestnik nabył własność pasa gruntu z działki nr 143 w J. jako przygranicznego z

działką nr 92/2, z dniem 1 stycznia 1985 r., przy doliczeniu okresu posiadania

poprzedników. Spowodowało to modyfikację przebiegu prawnej granicy obu

nieruchomości.

Postanowieniem z 17 listopada 2011 r., wydanym w uwzględnieniu apelacji

wnioskodawcy, Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten

sposób, że rozgraniczył nieruchomość stanowiącą działkę nr 143, zapisaną

w rejestrze jako droga w J. z nieruchomością uczestnika, stanowiącą działkę nr

92/2, według linii koloru niebieskiego wyznaczonej przez punkty 286 i 282 na mapie

sporządzonej przez biegłego geodetę T. B. z 6 grudnia 2010 r.

Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie dowodowe w celu odtworzenia

statusu nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę nr 143 w okresie, gdy jej część

miała pozostawać w posiadaniu samoistnym uczestnika i jego poprzedników

prawnych. Z ustaleń tych wynika, że droga na działce nr 143 została utworzona

podczas akcji scaleniowej w latach 1926 - 1928. Nie była jednak wyodrębniona

w planie scalenia gruntów wsi J. jako odrębna działka geodezyjna, a wchodziła w

skład działki nr 22 o powierzchni 0,4774 ha (w tym: 0,4391 ha - piaski oraz 0,0383

ha - drogi), zapisanej jako „doły na kartofle” oraz działki nr 24 o powierzchni 0,3447

ha (w tym: 0,3052 ha - grunty orne oraz 0,0395 ha - drogi). Pas gruntu stanowiący

drogę dojazdową do „dołów na kartofle” służył całej wsi (gromadzie). Sąd Okręgowy

odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego z 4 stycznia 1962 r., I CR 1139/61

(OSNC 1963, nr 1, poz. 21) i przyjął, że grunty przeznaczone w toku postępowania

scaleniowego na cele użyteczności publicznej nie stanowią przedmiotu wspólnoty

gruntowej, lecz stały się mieniem gromadzkim w rozumieniu art. 15 ust. 3 ustawy z

23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr

35, poz. 294 ze zm.). Tak samo ich status regulowało rozporządzenie z 24 kwietnia

1958 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz.U.

Nr 42, poz. 201), wydane na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z 25 stycznia 1958 r. o

radach narodowych (Dz.U. Nr 5, poz. 16).

W 1964 r. dla wsi J. założony został operat ewidencji gruntów, w którym z

działek scaleniowych nr 22 i 24 została wyłączona droga o szerokości 5 m,

oznaczona nr 143, a pozostałe części działek w wyniku dalszych podziałów

otrzymały numery: 22/1 i 22/2 oraz 24/1 i 24/2. Działka nr 143 (powierzchni 0,08

ha), oznaczona jako „droga publiczna” została zapisana w rejestrze gruntów wsi J.

w pozycji rejestru nr 4 na rzecz „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł.

Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych”. Nieruchomość ta jako mienie gromadzkie

nie wchodziła w skład wspólnot gruntowych w rozumieniu art. 1 ustawy z 29

czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28, poz. 169;

dalej – u.w.z.g.). Stosownie do art. 8 u.z.w.g., organ administracji ustalał w drodze

decyzji, w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy, które nieruchomości stanowią

wspólnotę gruntową lub mienie gromadzkie. W niniejszej sprawie decyzja

przewidziana przez art. 8 u.z.w.g., kwalifikująca działkę nr 143 jako mienie

gromadzkie, nie została wprawdzie wydana, ale w kontekście przepisów

rozporządzenia z 24 kwietnia 1958 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz

trybu jego zbywania (Dz.U. Nr 42, poz. 201) taki status działki nr 143 nie budził

żadnych wątpliwości.

Mienie gromadzkie zarządzane przez gromadzkie (później gminne) rady

narodowe stanowiło własność ogólnonarodową (orzeczenie Sądu Najwyższego

z 26 marca 1960 r., I CR 535/59, OSNC 1961, nr 3, poz. 73 i wyrok z 30 czerwca

1983 r., IV CR 202/83, OSNC 1984, nr 1, poz. 15). Na podstawie art. 98 ust. 2

ustawy z 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych, w brzmieniu nadanym mu od

25 lipca 1975 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 26, poz. 139), dotychczasowe mienie

gromadzkie, z dniem wejścia w życie tej ustawy, stało się mieniem gminnym.

Powyższy przepis utracił moc na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja

1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę

o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), ale jednocześnie

w art. 7 ust. 1 stanowiła ona, że mienie gminne stawało się z dniem wejścia w życie

ustawy o samorządzie terytorialnym z mocy prawa mieniem gminy, na której

obszarze jest położone.

Burmistrz Gminy Ł. 10 września 1990 r. na podstawie m.in. art. 8 u.z.w.g.

wydał decyzję, którą nieruchomości położone we wsi J., w tym działka nr 143,

zostały uznane za mienie gminne. Postanowieniem z 20 maja 1991 r. dla

nieruchomości położonych we wsi J., m.in. działki nr 143 założono księgę wieczystą

nr […], wpisując w dziale II jako właściciela - „Mienie Gminne”.

Nabycie przez zasiedzenie własności działki nr 143 nie było możliwe do

30 września 1990 r., póki obowiązywał art. 177 k.c. Przepis uchylony został ustawą

z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321), która

weszła w życie 1 października 1990 r. i przy uwzględnieniu zasady wynikającej

z art. 10 tej ustawy, niezbędny okres do nabycia własności nieruchomości,

posiadanej w złej wierze, upływałby na rzecz uczestnika najwcześniej w 2005 r.

Sąd Okręgowy przyjął, że od 1 października 1990 r. uczestnik mógł

zasiadywać sporny odcinek drogi na działce nr 143, jednak już po uchyleniu art.

177 k.c. nabycie jego własności przez zasiedzenie uniemożliwiło wejście w życie

z dniem 1 stycznia 1999 r. art. 2a znowelizowanej ustawy z 21 marca 1985 r.

o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668 ze zm.; dalej –

u. dr. publ.), stanowiącego, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa,

natomiast drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego

samorządu województwa, powiatu lub gminy. W art. 2 ust. 2 u. dr. publ.

ustawodawca ostatecznie rozstrzygnął, iż ulice leżące w ciągu dróg krajowych,

wojewódzkich, powiatowych i gminnych należą do tej samej kategorii, co te drogi.

W takim wypadku o zaliczeniu ulicy do drogi publicznej decyduje okoliczność

faktyczna, jaką jest jej położenie „w ciągu dróg publicznych”. Sąd Okręgowy

odwołał się do poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24

czerwca 2010 r., IV CSK 40/10 (OSN C 2011, nr 2, poz. 17), zgodnie z którym

nieruchomość przeznaczona pod drogę publiczną może stanowić tylko własność

Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a posiadanie samoistne

takiej nieruchomości przez inny podmiot nie może prowadzić do jej nabycia przez

zasiedzenie.

Zdaniem Sądu Okręgowego, przynależność działki nr 143 do sieci dróg

publicznych nie budzi wątpliwości, gdyż łączy się ona z drogą się na działce nr 134.

Od 1 stycznia 1999 r. wykluczona jest zatem możliwość nabycia jej własności przez

zasiedzenie. Wobec nieuwzględnienia zarzutu zasiedzenia przygranicznego pasa

gruntu, rozgraniczenie nieruchomości nastąpiło zgodnie ze stanem prawnym

(art. 153 k.c.), wyznaczonym według linii powielającej granicę z planu scaleniowego

z 1928 r.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego z 17 listopada

2011 r., uczestnik zarzucił, że zapadło ono z naruszeniem prawa materialnego, to

jest: - art. 2 ust. 2 u. dr. publ. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że

droga dojazdowa do gruntów rolnych należy do sieci dróg publicznych, chociaż na

podstawie art. 8 u. dr. publ. jest ona drogą wewnętrzną; - art. 2a u. dr. publ. przez

jego zastosowanie i odmowę zaliczenia uczestnikowi do okresu koniecznego do

zasiedzenia samoistnego posiadania nieruchomości po 1 stycznia 1999 r.,

w następstwie wadliwego uznania, że droga dojazdowa do gruntów rolnych

stanowi drogę publiczną; - art. 10 ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy

kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) przez jego niezastosowanie, w następstwie

wadliwego uznania, iż nawet zastosowanie powyższego artykułu i na jego

podstawie zaliczenie uczestnikowi do okresu zasiedzenia 15 lat samoistnego

posiadania drogi przed 1 października 1990 r. nie zagwarantowałoby mu nabycia

własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie.

Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co

do istoty sprawy przez rozgraniczenie obu nieruchomości z uwzględnieniem

podniesionego zarzutu nabycia przygranicznego pasa gruntu przez zasiedzenie,

a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarżący nie zgłosił zarzutów, które zmierzałyby do zakwestionowania

czynności procesowych podjętych w sprawie przez Sąd drugiej instancji, w tym

i takich,

które

by

prowadziły

do

zakwestionowania

podstawy

faktycznej

rozstrzygnięcia. Ocena zarzutów mieszczących się w zakresie pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) musi być zatem odniesiona do tych faktów,

które Sądy obu instancji przyjęły za podstawę subsumcji.

2. O wyniku postępowania w sprawie zadecydowało ustalenie Sądu

Okręgowego, że nieruchomość stanowiąca działkę nr 143 w J. od jej powstania w

postępowaniu scaleniowym w latach 1926-1928 była mieniem gromadzkim, a

zatem ogólnonarodowym, a następnie gminnym, którego zasiedzenie przed 1

października 1990 r. nie było możliwe. W okresie od 1 października 1990 r. do 31

grudnia

1998

r.

nieruchomość

ta

mogła

być

przedmiotem

posiadania

prowadzącego do zasiedzenia, a od 1 stycznia 1999 r. ta możliwość została

ponownie wyłączona w związku z wejściem w życie art. 2a u. dr. publ., który czyni

drogi publiczne mieniem wyjętym z obrotu. Artykuł 2a u. dr. publ., jako stwarzający

wyjątek od ogólnej zasady przewidzianej w art. 172 k.c., że przedmiotem obrotu

prawnego, a zatem i zasiedzenia, może być każda nieruchomość bez względu na

jej rodzaj i osobę właściciela, podlega wykładni ścisłej.

Drogą publiczną jest droga zaliczona do jednej z kategorii dróg, z której

może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami

określonymi w ustawie o drogach publicznych lub innych przepisach szczególnych

(art. 1 u. dr. publ.). Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi

wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwej jednostki

samorządu terytorialnego (art. 2a u. dr. publ.).

Stwierdzenie ustawodawcy, że tylko podmioty wymienione w art. 2a ust. 1 u.

dr. publ. mogą być właścicielami „dróg publicznych” o różnym statusie musi

oznaczać, że podmiotom tym przysługuje własność nieruchomości będących

„drogami publicznymi”. Legalna definicja drogi publicznej zamieszczona została

w art. 4 pkt 2 u. dr. publ. Wynika z niej, że droga to budowla wraz z drogowymi

obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiąca całość

techniczno-użytkową,

przeznaczona

do

prowadzenia

ruchu

drogowego,

zlokalizowana w pasie drogowym. Zgodnie z art. 4 pkt 1 u. dr. publ. jest nim

wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego

powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane

i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą

ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.

Ustawa o drogach publicznych nie definiuje pojęcia „budowla”. Definicji tej

należy poszukiwać w art. 3 pkt 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst

jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.; dalej – pr. bud.), w świetle którego

jest nią każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej

architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele,

przepusty, sieci techniczne (...). Droga należy do kategorii „obiektów liniowych”

(art. 3 pkt 3a pr. bud.), czyli obiektów budowlanych, których charakterystycznym

parametrem jest długość.

W postanowieniu z 15 lutego 2012 r., I CSK 293/11, OSN C 2012, nr 9, poz.

104, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że na gruncie przepisów ustawy o drogach

publicznych za „drogę publiczną” można uznać nieruchomość urządzoną już jako

„droga” w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, nie zaś nieruchomość

przeznaczoną pod inwestycję tego rodzaju, na której droga, jako obiekt budowlany

ma dopiero powstać. Sąd Najwyższy podkreślił, że wzgląd zarówno na spójność

wewnętrzną ustawy o drogach publicznych, jak i spójność całego systemu

prawnego nakazuje przyjąć, że ustawodawca przepisem wyłączającym z obrotu

prawnego nieruchomości będące drogami publicznymi objął nieruchomości, które

po zrealizowaniu procesu inwestycyjnego (co wiąże się z konkretnymi robotami

i nakładami

pieniężnymi;

zob.

porównawczo

uzasadnienie

wyroku

Sądu

Najwyższego z 6 marca 2002 r., III CRN 11/01, OSNAPiUS 2002, nr 21, poz. 513)

są budowlą przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, a nie nieruchomości

dopiero przeznaczone pod takie inwestycje.

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2010 r.,

IV CSK 40/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 17, znalazło się wprawdzie stwierdzenie, że

nieruchomość przeznaczona pod drogę publiczną może być własnością Skarbu

Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a posiadanie samoistne takiej

nieruchomości przez inny podmiot nie może prowadzić do jej nabycia przez

zasiedzenie, ale w sprawie tej przedmiot sporu – zawładnięty samowolnie przez

wnioskodawców

–

był

częścią

konkretnej

ulicy

usytuowanej

w

terenie

zabudowanym, a zatem był przeznaczony pod drogę nie tylko w planach, ale

i faktycznie. Ten stan faktyczny podlegał zatem ocenie w świetle art. 4 ust. 3 w zw.

z art. 2 ust. 2 u. dr. publ.

O będącym konsekwencją unormowania z art. 2a u. dr. publ. zakazie

nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości mającej status „drogi

publicznej” można mówić dopiero wówczas, gdy nieruchomość przeznaczona pod

drogę publiczną przekształci się w taką drogę faktycznie i prawnie (por. wyrok WSA

w Krakowie z 7 stycznia 2010 r., I SA 1666/09, niepubl.). Przypisanie danej

nieruchomości w ewidencji gruntów funkcji „drogi” i opatrzenie znakiem "dr" nie jest

wystarczające dla stwierdzenia takiego jej statusu, gdyż stwarza jedynie obalalne

domniemanie

faktyczne,

że

na

nieruchomości

urządzona

jest

droga.

Zainteresowani posiadacze mogą wykazywać, że w rzeczywistości nieruchomość

ma inne przeznaczenie.

Ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie nie są dostateczne dla

stwierdzenia, że nieruchomość stanowiąca działkę nr 143 w J. jest drogą

w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 2a ust. 2 u. dr. publ. Wynika z nich jedynie, że

jest ona wykorzystywana na cele dojazdów od drogi publicznej na siedlisko

uczestnika, ale powyżej wjazdu na jego nieruchomość na działce nr 143 rośnie

kilkudziesięcioletnia wierzba uniemożliwiająca dalszy przejazd. W ustaleniach

Sądów obu instancji nie ma mowy o wykonaniu na działce nr 143, aktualnie lub

w przeszłości, takich prac, które by doprowadziły do jej urządzenia i nadania jej

charakteru drogi publicznej. Z uwagi zatem na ustalony sposób urządzenia

i wykorzystania nieruchomości tej nie można uznać za drogę publiczną.

3. W świetle ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia nie

sposób też odeprzeć zarzutu, że Sąd Okręgowy wydał zaskarżone postanowienie

z naruszeniem art. 2 ust. 2 u. dr. publ. Przepis ten stanowi, że ulice leżące w ciągu

dróg wymienionych w art. 2 ust. 1 u. dr. publ., a zatem także gminnych, należą do

tej samej kategorii, co te drogi. Zastosowanie tego przepisu przy ocenie, czyją

własność stanowi konkretna nieruchomość wymaga w pierwszej kolejności

ustalenia, że nieruchomość jest urządzona jako droga i stanowi ulicę w ciągu dróg

wymienionych w art. 2 ust. 1 u. dr. publ., a zatem także gminnych. Ulicą,

w rozumieniu art. 4 pkt 3 u. dr. publ. jest droga na terenie zabudowy lub

przeznaczonym

do

i zagospodarowaniu,

zabudowy

w

której

zgodnie

ciągu

może

z

przepisami

być

o

zlokalizowane

planowaniu

torowisko

tramwajowe. Ustalenia Sądów obu instancji nie świadczą o tym, żeby działka nr

143 była ulicą w ciągu dróg gminnych. Dla stwierdzenia tych cech oczywiście nie

wystarczy wskazanie, że działka nr 143 „łączy się z drogą się na działce nr 134”,

gdyż w świetle ustalenia, że powyżej wjazdu na siedlisko uczestnika na działce nr

143 rośnie wierzba uniemożliwiająca jakikolwiek przejazd, powstaje obawa, że to

połączenie dróg publicznych przez działkę nr 143 istnieje wyłącznie na mapie nie

zaś w terenie. Sąd Okręgowy nie wyjaśnił też, w jaki sposób jest urządzona działka

nr 134, i na jakiej podstawie należy jej przypisać status drogi gminnej. Zaliczenie

drogi mającej właściwości określone w art. 7 ust. 1 u. dr. publ. do kategorii dróg

gminnych następuje w drodze uchwały rady gminy po zasięgnięciu opinii

właściwego zarządu powiatu. Z ustaleń Sądów obu instancji nie wynika, żeby

doszło do wydania aktów, o jakich mowa wyżej, zaliczających drogę na działce nr

134 do kategorii dróg gminnych.

W świetle art. 8 u. dr. publ., drogi niezaliczone do żadnej kategorii dróg

publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym tych dróg są drogami

wewnętrznymi (por. też wyroki NSA z 16 września 2009 r., II OSK 1330/08, Lex nr

1166026 i z 20 października 2010 r., III SA 1432/99, Lex nr 47974). Drogi

wewnętrzne mogą być urządzone na gruntach będących własnością także innych

osób niż wymienione w art. 2a u. dr. publ., a zatem nieruchomości zajęte pod takie

drogi mogą być też przedmiotem zasiedzenia.

Skoro podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego

okazały się zasadne, to na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.