IV CSK 94/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 94/10

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. G. Spółki z o.o.

z siedzibą w W.

przy uczestnictwie A. – R. Spółki z o.o. – G. Spółki Komandytowej z siedzibą w W.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 września 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 4 grudnia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o wpis w księdze wieczystej na rzecz

wnioskodawczyni prawa dzierżawy do dnia 30 kwietnia 2024 r. wraz z prawem jej

przedłużenia do dnia 30 kwietnia 2030 r. na warunkach określonych w umowie

z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Apelację wnioskodawczyni oddalił Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia

4 grudnia 2008 r.. Uznał, że przedmiotem wniosku było wpisanie prawa dzierżawy,

nie zaś warunkowego prawa dzierżawy, czy też ekspektatywy prawa dzierżawy,

a próba wnioskodawcy uznania wniosku jako obejmującego żądanie wpisu

warunkowego prawa dzierżawy nie może odnieść zamierzonego przez skarżącego

skutku.

Uwzględniając

wynikającą

z

art.

6268

§

k.p.c

kognicję

Sądu

wieczystoksięgowego, a także Sądu odwoławczego przy rozpoznawaniu apelacji od

wpisu, Sąd drugiej instancji zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji,

że z pkt 2 warunkowej umowy dzierżawy z dnia 21 kwietnia 2004 r. wynika,

iż strony jej zastrzegły powstanie stosunku prawnego dzierżawy od uprzedniego

ziszczenia się określonych zdarzeń w przyszłości, które to zastrzeżenia spełniają

przesłanki warunków zawieszających na podstawie art. 89 k.c. Wobec powyższego

Sad odwoławczy uznał, że do czasu ziszczenia się tych warunków stosunek

prawny dzierżawy pomiędzy stronami nie powstaje, a zatem nie istnieje prawo

dzierżawy, które mogłoby być ujawnione w dziale III księgi wieczystej. Skoro zaś

wnioskodawczyni wnioskowała o wpis prawa dzierżawy, a nie warunkowego prawa

dzierżawy, a jednocześnie nie przedstawiono w odpowiedniej formie dokumentów

wskazujących na spełnienie się choćby jednego z warunków skutkujących

powstaniem stosunku prawnego dzierżawy, to prawidłowo uznał Sąd pierwszej

instancji, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni oparta została na obu podstawach

kasacyjnych. W ramach podstawy pierwszej zarzucono naruszenie, przez błędną

wykładnię, art. 16 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (u.k.w.h.) w zw. z art. 91 k.c. polegającą na uznaniu za

niedopuszczalne ujawnienia warunkowego prawa dzierżawy w księdze wieczystej.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzucono naruszenie mające istotny

wpływ na wynik sprawy:

-

art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 zd. 2 k.p.c. poprzez wybiórcze

rozpoznanie części wniosku, a nie jego całości ujawnione w petitum;

-

art. 328 § 2 w zw. z art. 378 § 1 oraz art. 13 § 2 k.p.c. poprzez nieomówienie

powodów nieuwzględnienia zarzutów apelacji kwestionujących uznanie

przez Sąd za podstawę wpisu dokumentów wykazujących następstwo

prawne wnioskodawcy oraz ujawnienia w KRS połączenia spółek;

-

art. 228 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 31 ust. 1 u.k.w.h. wskutek

błędnego przyjęcia, że notarialne odpisy dokumentów złożone do księgi

wieczystej prowadzonej przez ten sam sąd co rozpoznający wniosek,

nie mogą stanowić podstawy dokonania wpisu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnioskodawca obszernie odwołuje się do

orzecznictwa aprobującego ujawnianie w księdze wieczystej warunkowego prawa

dzierżawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie przez błędną wykładnię art. 16 w związku z art. 1 u.k.w.h. i art.

91 k.c. polega - zdaniem skarżącej - na uznaniu za niedopuszczalne ujawnienia

warunkowego prawa dzierżawy w księdze wieczystej.

Z

wniosku

o

wpis

w

księdze

wieczystej

wynika,

że

działająca

z profesjonalnym pełnomocnikiem wnioskodawczyni domagała się wpisu „prawa

dzierżawy na rzecz M. G. sp. z o.o., do dnia 30.04.2024 r. z prawem przedłużenia

do dnia 30.04.2030 (na warunkach określonych w umowie z dnia 21.04.2004.) w

stosunku do nieruchomości, dla której jest powadzona księga wieczysta KW nr

[…]”. Mając na względzie żądanie wniosku, Sąd odwoławczy uznał - co

jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia - że nie ma

podstaw do dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa dzierżawy, albowiem

wnioskodawczyni nie wykazała, aby na skutek spełnienia się przewidzianych w

umowie z dnia 21 kwietnia 2004 r. warunków zawieszających powstał stosunek

prawny dzierżawy, a więc by istniało w chwili rozpoznawania wniosku prawo

dzierżawy, objęte żądaniem wpisu. Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu nie było

natomiast - wbrew stanowisku skarżącego - żądanie wpisu warunkowego prawa

dzierżawy. W konsekwencji nie mogło dojść do naruszenia przytoczonych przepisów

prawa

materialnego,

w sposób

wskazany

przez

stronę

skarżącą.

Wobec

powyższego omawiany zarzut naruszenia prawa materialnego należało ocenić jako

bezzasadny. Ponadto Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę

podziela w pełni w tym zakresie pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt IV CSK 556/09, wydanym w

sprawie o analogicznym stanie faktycznym toczącej się między tymi samymi

stronami. Uwzględnienie bowiem wniosku o wpis w księdze wieczystej prawa

dzierżawy wymaga jednoznacznego ustalenia, że powstało takie właśnie prawo,

które objęte było żądaniem wniosku o wpis.

Jedynie ubocznie należy zauważyć, że kwestia dopuszczalności ujawnienia

w księdze wieczystej warunkowego prawa dzierżawy była przedmiotem rozważań w

orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 16 stycznia 2009 r.,

III CSK 233/08 (niepubl.) Sąd Najwyższy uznał, że warunkowe prawo dzierżawy

może być ujawnione w księdze wieczystej na podstawie ar 16 ust. 2 pkt 1 u.k.w.h.

Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest przekonywający argument, że prawa

warunkowe mogą być ujawnione w księdze wieczystej tylko wtedy, gdy ustawa to

wyraźnie przewiduje, jak w wypadku roszczenia o przeniesienie własności

nieruchomości lub użytkowania wieczystego albo o ustanowieniu ograniczonego

prawa rzeczowego (art. 16 ust. w pkt 2 u.k.w.h.). Argument ten wynika z wykładni

a contrario, która może mieć znaczenie tylko wtedy, gdy za jej przyjęciem

przemawiają - co nie ma miejsca w sprawie - argumenty wynikające z wykładni

celowościowej (funkcjonalnej). Sąd Najwyższy podkreślił, że księga wieczysta

powinna w pełni ujawniać aktualny stan prawny nieruchomości, a więc również

obciążające ją warunkowe prawo dzierżawy. Wskazał też na wspierające

przedstawioną

wykładnię

orzecznictwo

Sądu

Najwyższego

dotyczące

dopuszczalności wpisywania do ksiąg wieczystych innych niż dzierżawa (najem)

praw osobistych, w rozumieniu ustawy o księgach wieczystych i hipotece, będących

prawami obligacyjnymi (wierzytelnościami) w rozumieniu Kodeksu cywilnego

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2002 r., IV CKN 1673/00, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2005 r., V CK 776/05,

Monitor Prawniczy 2007, nr 3, i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r.,

I CK 28/05, niepubl.).

Nieuzasadniony

jest

również

zarzut

naruszenia

przez

niewłaściwe

zastosowanie art. 626 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 i 130 § 1 zdanie drugie

k.p.c., polegającego na przyjęciu - zdaniem skarżącej - wbrew rzeczywistej treści

żądania, że przedmiotem wpisu było prawo dzierżawy, a nie warunkowe prawo

dzierżawy.

Sąd odwoławczy trafnie uznał - wbrew odmiennemu przekonaniu skarżącej że z treści żądania zawartego w pkt 8 wniosku o wpis wynika wyraźnie,

iż wnioskodawczyni domagała się wpisu prawa dzierżawy, a nie warunkowego prawa

dzierżawy. Ze względu na wyraźne oznaczenie prawa, które miało zostać ujawnione

w księdze wieczystej, nie było podstaw, aby treść żądania wpisu rozumieć - jak

twierdzi skarżąca - jako żądanie dokonania wpisu warunkowego prawa dzierżawy.

Za takim rozumieniem sformułowanego we wniosku o wpis żądania nie przemawiało

także zawarte w nawiasie odwołanie się do umowy z dnia 21 kwietnia 2004 r., skoro

profesjonalny

pełnomocnik

wnioskodawczyni,

mimo

świadomości

charakteru

prawnego tej umowy, w żądaniu wniosku domagał się wyraźnie wpisu prawa

dzierżawy. Kwestionowanej oceny treści żądania nie podważa odwołanie się

skarżącej do art. 130 § 1 zdanie drugie k.p.c. Przytoczony przepis nie może być

bowiem wykorzystywany do przypisania pismu procesowemu ex post - zarówno

przez sąd, jak i przez stronę - domniemanej intencji, nieznajdującej odzwierciedlenia

w treści pisma i mającej w istocie doprowadzić do jej zmiany (por. postanowienie SN

z dnia 8 grudnia 1997 r., III CKN 289/97, OSNC 1998/5/90).

Naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 378 § 2 i 13 § 2 k.p.c. polega zdaniem skarżącej - na niewyjaśnieniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia,

dlaczego zarzut apelacyjny obrazy art. 228 § 2 k.p.c. w związku z art. 31 ust. 1

u.k.w.h. został uznany za bezzasadny.

Przede wszystkim należy przypomnieć, że zgodnie z ugruntowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może

spowodować uznanie drugiej podstawy kasacyjnej za uzasadnioną tylko wyjątkowo,

gdy z powodu istotnych braków uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie

poddaje się kontroli kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 lutego

2006 r., II CSK 236/05, z dnia 28 lutego 2006 r., III CSK 149/05, z dnia 4 stycznia

2007 r., V CSK 364/06, z dnia 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, niepubl.).

Skarżąca nie wykazała, aby taka sytuacja zachodziła w sprawie.

Ponadto uszło jej uwagi, że ze względu na treść żądania wniosku o wpis

część zarzutów apelacyjnych - co wynika wyraźnie z uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia - została uznana za niemające wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Z porównania

wymienionych

w

uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia

zarzutów apelacyjnych z zarzutami szczegółowo omówionymi wynika, że Sąd

odwoławczy trafnie uznał, iż apelacyjny zarzut naruszenia art. 228 § 2 k.p.c.

w związku z art. 31 u.k.w.h. miał właśnie taki charakter, ponieważ wniosek o wpis

prawa

dzierżawy podlegał

oddaleniu

niezależnie

od

oceny i

kwalifikacji

dokumentów związanych z tym zarzutem w kontekście dopuszczalności uznania

ich za stanowiące podstawę dokonania wpisu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).