IV CSK 93/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 93/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

ze skargi strony pozwanej

o uchylenie wyroków Sądu Polubownego w W. z dnia 7 lutego 2003 r.

w sprawach z powództwa B. D., J. D., W. D. i Ł. D.

przeciwko M. Spółce Akcyjnej w W. poprzednio Przedsiębiorstwa "S." SA w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 31 marca 2005 r.,

I. odrzuca skargę kasacyjną w odniesieniu do powodów B. D. i Ł.

D.,

II. oddala skargę kasacyjną w stosunku do powodów W. D. i J. D.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 16 grudnia 2003 r. oddalił skargi

Przedsiębiorstwa […] o uchylenie wyroków Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie

Gospodarczej w W. z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawach przeciwko wymienionej

Spółce z powództwa W. D. (SAK 138/2002), Ł. D. (SAK 141/2002), B. D. (SAK

148/2002) i J. D. (SAK 151/2002). Wymienionymi wyrokami Sąd Arbitrażowy

zasądził od pozwanej spółki tytułem kar umownych kwoty po 60.000 zł na rzecz W.

D. i J. D. oraz po 45.000 zł na rzecz Ł. D. i B. D. Zaskarżonym skargą kasacyjną

wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację spółki „S.” od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko zajęte w sprawie przez Sąd pierwszej instancji

i uznał, że nie zachodzą powołane w skargach podstawy uchylenia wyroków Sądu

Arbitrażowego określone w art. 712 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c., gdyż Sąd ten

wszechstronnie wyjaśnił sprawy, rozpoznał ich istotę oraz dostatecznie uzasadnił

podjęte w nich rozstrzygnięcia. Jakkolwiek motywy zaskarżonych wyroków

wskazane zostały częściowo poprzez odwołanie się do rozstrzygnięcia w innej

sprawie (z powództwa M. D. przeciwko spółce „S.”; SAK 149/2001), rozpoznanej

wcześniej przez inny skład orzekający tego samego Sądu, obejmującej roszczenia

wynikającej z tej samej umowy, to wynika z nich jednoznacznie jakie ustalenia i

przesłanki zaważyły na treści tych orzeczeń. Sąd Apelacyjny zaaprobował też

ocenę Sądu Arbitrażowego, że umowa zawarta pomiędzy stronami w dniu 5

kwietnia 2000 r. zastrzegająca na rzecz powodów kary umowne na wypadek

niewykonanie w terminie obowiązku sprzedaży im – przy udziale subemitenta –

akcji spółki „S.” nie narusza zasady swobody umów (art. 353 1 k.c.) i jest ważna.

Tym samym zaskarżone wyroki Sądu Arbitrażowego nie uchybiają praworządności.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. M.

Spółka Akcyjna w W. (działająca poprzednio pod firmą Przedsiębiorstwo „S.”

Spółka Akcyjna) zarzuciła naruszenie art. 712 § 1 pkt 3 w zw. z art. 708 § 1 pkt 5 i

art. 705 § 2 zd. 3 oraz art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c. poprzez nieuchylenie wyroku Sądu

Arbitrażowego, pomimo że wydany on został bez wszechstronnego wyjaśnienia

okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy i nie zawiera motywów, na

jakich został oparty, co uchybia praworządności. Powołując się na tak ujętą

podstawę kasacyjną wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, że jakkolwiek przepisy części pierwszej księgi

trzeciej Kodeksu postępowania cywilnego (art. 695 – 715) zostały uchylone z dniem

17 października 2005 r. ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego ( Dz. U. Nr 178, poz. 1478), to jednak zgodnie z art. 2 tej

noweli mają one zastosowanie w niniejszej sprawie.

Przed przystąpieniem do oceny zasadności podstawy skargi kasacyjnej

niezbędne jest poczynienie dwóch istotnych uwag dotyczących określenia granic,

w jakich ten środek odwoławczy może być rozpoznany (art. 398 13 § 1 k.p.c.).

Skarżąca wskazała, że zaskarża wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Zauważyć w związku z tym należy, iż wyrok powyższy wydany został w czterech

sprawach ([…]) połączonych na podstawie art. 219 k.p.c. do wspólnego

rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zarządzenie połączenia kilku oddzielnych spraw ma

charakter techniczny i nie odbiera im samodzielności, mimo że rozstrzygane są one

łącznie w jednym orzeczeniu. Oznacza to, że ocena dopuszczalności zaskarżenia

skargą kasacyjną takiego łącznego orzeczenia musi być przeprowadzona w

odniesieniu do każdej z połączonych spraw z osobna. Zgodnie z art. 398 2 § 1 k.p.c.

skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa, niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Skarga

kasacyjna wniesiona przez skarżącą, w odniesieniu do objętych zaskarżonym

wyrokiem rozstrzygnięć w przedmiocie żądania uchylenia wyroków Sądu

Arbitrażowego z dnia 7 lutego 2003 r. uwzględniających w całości powództwa Ł. D.

oraz B. D. i zasądzających na ich rzecz kwoty po 45.000 zł, kryterium powyższego

nie spełnia. Z tych też przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 6 § 3 w zw. z

§ 2 wymienionego artykułu odrzucił skargę kasacyjną w zakresie, jakim okazała się

ona niedopuszczalna.

W ramach przytoczonej podstawy kasacyjnej skarżącą powołała się na

zarzuty naruszenia przepisów określających dwie odrębne przesłanki skargi

o uchylenie wyroku sądu polubownego, tj. art. 712 § 1 pkt 3 i art. 712 § 1 pkt 4

k.p.c. Konstrukcja tych zarzutów wskazuje jednak na to, że w istocie rzeczy obrazy

obu wymienionych przepisów skarżąca upatruje w tych samych przyczynach

(zaniechaniu

wszechstronnego

wyjaśnienia

okoliczności

niezbędnych

do

wyjaśnienia sprawy oraz nieprzytoczeniu motywów, którymi kierował się sąd

polubowny przy wydaniu wyroków). Według skarżącej bowiem, wskazane przez nią

wadliwości w postępowaniu Sądu Arbitrażowego, nad którymi Sądy pierwszej

i drugiej instancji przeszły do porządku dziennego, sprawiają, że wydane przezeń

wyroki uchybiają praworządności. Wobec takiego sposobu ujęcia podstawy

kasacyjnej stwierdzić należy (niezależnie od niewłaściwego ulokowania w jej

ramach zarzutu naruszenia przepisu o charakterze materialnoprawnym), iż zmierza

on do poddania kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia w zakresie

wykraczającym poza ramy określone art. 39813 § 1 k.p.c. Wadliwość wyroku sądu

polubownego polegająca na tym, że uchybia on praworządności musi wynikać

z samej treści tego orzeczenia, a nie z naruszeń przepisów o postępowaniu przed

tym sądem. Te ostatnie mogą ewentualnie usprawiedliwiać inną przyczynę

uchylenia wyroku sądu polubownego. Zarzut naruszenia art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c. nie

może zatem być przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 712 § 1 pkt 3 k.p.c. skarżąca

wyeksponowała zastrzeżenia co do oceny Sądu Apelacyjnego odnoszącej się do

zadośćuczynienia przez Sąd Arbitrażowy obowiązkowi przytoczenia motywów,

jakimi kierował się przy wydaniu kwestionowanych wyroków. Według skarżącej,

odwołanie się przez Sąd Arbitrażowy w uzasadnieniach tych orzeczeń do

rozstrzygnięcia w innej sprawie (SAK 149/2001) nie spełnia wymagania

„przytoczenia motywów” określonego w art. 708 § 1 pkt 5 k.p.c. W gruncie rzeczy

zatem – wywodziła skarżąca - Sąd Polubowny zaniechał wszechstronnego

wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy (art. 705 § 2 zd. 3

k.p.c.), nie rozpoznał jej istoty, a wręcz uchylił się od tego obowiązku, co spotkało

się z aprobatą Sądu drugiej instancji. Odnosząc się do tego zarzutu trzeba uznać,

że nie znajduje on usprawiedliwienia.

Sąd Apelacyjny dostrzegając niedostatki pisemnych motywów zaskarżonych

wyroków Sądu Arbitrażowego wyraził ocenę, iż nie mogą być one postrzegane jako

dyskwalifikujące te orzeczenia. Wskazał przy tym, że we wszystkich sprawach

objętych

skargami

uzasadnienia

wyroków przytaczają

dokonane

ustalenia

faktyczne oraz przesłanki, którymi – orzekając - kierował się Sąd Arbitrażowy, przy

czym Sąd ten odniósł się też do podniesionego przez skarżącą zarzutu

nieważności umowy z dnia 5 kwietnia 2000 r., co znajduje odzwierciedlenie

w nawiązaniu do motywów wyroku wydanego w innej sprawie o podobnym stanie

faktycznym (SAK 149/2001), w której wymieniona umowa została uznana –

w świetle przepisów prawa materialnego - za ważną. Sąd Apelacyjny nawiązując do

poglądów wyrażanych w piśmiennictwie zwrócił uwagę na zasadność stosowania

do uzasadnień wyroków sądów polubownych mniej rygorystycznych wymogów, niż

przewidziane w art. 328 § 2 k.p.c. Skład orzekający stanowisko to w pełni aprobuje.

Minimalne wymagania, jakie spełniać muszą motywy wyroku sądu polubownego,

określone zostały w art. 508 § 1 pkt 5 k.p.c. Do uznania ich za spełnione wystarczy,

jeżeli można z nich wywnioskować, jakimi przesłankami kierował się sąd polubowny

rozstrzygając o żądaniach stron. W rozpoznawanej sprawie odczytanie przesłanek

podjętych przez Sąd Arbitrażowy rozstrzygnięć – jak słusznie zauważył Sąd

Apelacyjny – nie nastręcza trudności. Kwestia merytorycznej trafności dokonanej

przez Sąd Arbitrażowy oceny podniesionego przez skarżącą zarzutu nieważności

umowy jest zagadnieniem odrębnym, nie podlegającym kontroli w ramach

rozważanej podstawy kasacyjnej.

Nie można zgodzić się z zapatrywaniem skarżącej, że nałożony na sąd

polubowny obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do

rozstrzygnięcia sprawy (art. 705 § 2 zd. 3 k.p.c.) realizuje się poprzez dokonanie

oceny twierdzeń stron i wskazanie dlaczego jedne z nich uznaje się za słuszne,

a innym odmawia takiego waloru. Przeprowadzenie powyższej oceny następuje na

etapie wyrokowania, przy czym uzewnętrzniana jest ona w motywach podjętego

rozstrzygnięcia. Wyjaśnianie istotnych w sprawie (niezbędnych) okoliczności

następuje natomiast we wcześniejszej fazie postępowania i polega na wysłuchaniu

stron, umożliwieniu im złożenia oświadczeń co do wniosków i twierdzeń strony

przeciwnej oraz wyników postępowania dowodowego, wreszcie – przeprowadzeniu

dowodów, jakie dla wyświetlenia okoliczności potrzebnych do rozstrzygnięcia

sprawy są konieczne. Sąd Apelacyjny wprawdzie bezzasadnie zawęził pole

czynności związanych z wyjaśnianiem okoliczności do postępowania dowodowego,

jednakże nie ma to w sprawie istotnego znaczenia, skoro skarżąca, jak już wyżej

wskazano, upatruje naruszenia art. 705 § 2 zd. 3 k.p.c. w wadliwych – w jej ocenie

– uzasadnieniach wyroków Sądu Arbitrażowego. Tym samym zarzut naruszenia

wymienionego przepisu uznać należy za chybiony.

Z przytoczonych wyżej względów skarga kasacyjna w stosunku do powodów

W. D. i J. D. podlegała oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).

jc