IV CSK 9/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 9/10

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSA Jan Futro (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. A., J. R., J. S., M. A. i K. A.

przy uczestnictwie H. A.

o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I Ca (...),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S.

do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w S. orzekł przyjęcie do

szpitala psychiatrycznego H. A., zamieszkałej w S. przy ul. K., bez jej zgody.

Jako podstawy rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał następujące ustalenia:

H. A. zamieszkuje wspólnie z mężem J. A. oraz najmłodszym synem. Od kilku lat

nadużywa alkoholu, natomiast od około 3 lat zaczęła zarzucać mężowi zdrady

małżeńskie, do których miało rzekomo dojść podczas pobytów wyżej wymienionego w

sanatorium tj. w 1991 roku oraz we wrześniu 2008 roku. Nadto w domu zachowuje się

agresywnie, wszczyna liczne awantury. Pomimo nakłaniania ze strony rodziny, H. A. nie

chce poddać się dobrowolnie leczeniu.

Uczestniczka cierpi na chorobę psychiczną pod postacią przewlekłych zaburzeń

urojeniowych, głównie urojeń zdrady małżeńskiej oraz prześladowczych. Nieprzyjęcie jej

do

szpitala

psychiatrycznego

spowoduje

znaczne

pogorszenie

stanu

zdrowia

psychicznego. Nadto stwierdzono u uczestniczki H. A. uzależnienie od alkoholu

powikłane zespołem urojeń niewiary oraz zdrady małżeńskiej. Stan psychiczny wyżej

wymienionej wymaga pogłębionej diagnozy i leczenia psychiatrycznego.

Postanowieniem z dnia 3 września 2009 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację

uczestniczki.

Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i wnioski prawne Sądu

pierwszej instancji. Sąd ten dopuścił dowód z opinii dwóch biegłych psychiatrów na

okoliczność, czy u uczestniczki postępowania występuje choroba psychiczna i czy

spełnione są przesłanki z art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia

psychicznego.

Biegli psychiatrzy w osobach R. E. oraz A. S. w pisemnej opinii stwierdzili, iż u

uczestniczki postępowania H. A. występuje choroba psychiczna w postaci przewlekłych

zaburzeń urojeniowych. Jest ona także uzależniona od alkoholu. Rodzaj i przebieg

zaburzeń wskazuje, iż nieprzyjęcie wyżej wymienionej do szpitala psychiatrycznego,

spowoduje

dalsze

pogorszenie

jej

stanu

zdrowia

psychicznego.

W

ocenie

biegłych, hospitalizacja odbyła się z wniosku uczestniczki postępowania celem

udowodnienia stawianych przez nią tez. Wskazali, iż obserwacji nie ukierunkowano

na wykluczenie urojeń niewiary małżeńskiej oraz uzależnienia od alkoholu. Lekarze

prowadzący obserwację nie wypowiedzieli się w kwestii istnienia przedmiotowych

patologii.

Biegli wskazali na fakt, iż badanie rezonansem magnetycznym wykazało

u uczestniczki postępowania istnienie licznych patologii organicznych m.in. zanik

korowo-podkorowy często spotykany u osób nadużywających alkoholu oraz zmiany

demielinizacyjne niejasne w interpretacji, a mogące stanowić punkt wyjścia do zaburzeń

psychicznych obserwowanych u badanej.

Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinie

biegłych psychiatrów R. E., A. S. oraz J. S., wskazuje, iż niepoddanie się przez H. A.

hospitalizacji psychiatrycznej w kontekście rodzaju oraz przebiegu stwierdzonych u niej

zaburzeń spowoduje dalsze pogorszenie jej stanu zdrowia.

Od postanowienia tego skargę kasacyjną wniosła uczestniczka H. A.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzuciła rażące

naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 12 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994

roku o ochronie zdrowia psychicznego poprzez błędna wykładnię i niezastosowanie tego

przepisu.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzuciła mające

istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 217 § 1, 278 § 1, 285 § 1 zw. z art. 391 §

1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy w S. wniosku uczestniczki

postępowania o odroczenie rozprawy i oddalenie wniosku o wezwania biegłych

psychiatrów wydających opinię o stanie zdrowia uczestniczki celem wyjaśnienia

zastrzeżeń do jej treści i istnienia podstaw do umieszczenia uczestniczki postępowania

w szpitalu bez jej zgody.

Nadto zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów.

Podnosząc te zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S.

Wnioskodawca wniósł o odmowę przyjęcia skargi i zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do treści zarzutów wyartykułowanych w skardze kasacyjnej należy

zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów. Z tego względu wskazany w

skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. jest niedopuszczalny.

Wobec postawienia w apelacji zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego,

jak i procesowego, zauważyć trzeba, że prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa

materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne zatem zgłoszenie zarzutu dotyczącego

naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy

ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego

wyroku, nie budzi zastrzeżeń. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. II CKN

60/97 - OSNC 1997/9/128).

Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do

zakwestionowania stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego(wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r. II CKN 18/97 - OSNC 1997/8/112).

Zauważyć trzeba, że na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. Sąd Okręgowy

dopuścił z urzędu dowód z opinii dwóch biegłych psychiatrów na okoliczności,

czy u uczestniczki występuje choroba psychiczna oraz czy spełnione są przesłanki

określone w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i wskazał,

aby biegli za podstawę opinii przyjęli również ww. dokument.

Opinia została sporządzona w dniu 7 lipca 2009 r. Po przeprowadzeniu dowodu z

pisemnej opinii biegłych Sąd na wniosek pełnomocnika uczestniczki z dnia 16 lipca 2009

r. zwrócił się do obu biegłych celem wypowiedzenia się przez nich w kwestiach

postawionych przez tego pełnomocnika. Pismo biegłym doręczono dnia 28 lipca 2009 r.

Tym

samym

należy

przyjąć

–

mimo,

że

zarządzenie

nieprawidłowo

wydał

Przewodniczący, - że Sąd drugiej instancji uznał za celowe uzupełnienie opinii. Na

rozprawie 3 września 2009 r pełnomocnik uczestniczki wnioskował o odroczenie

rozprawy i wezwanie biegłych.

Ponadto nie można nie zauważyć, że w aktach znajduje się pismo z dnia

17 sierpnia 2009 r. obu biegłych z konkluzją, że decyzje dotyczące leczenia zaburzeń

zależeć będą od stanowiska neurologa. Schorzenia rozpoznane przez biegłych mogą

być

leczone

ambulatoryjnie

zakładając

dobrą

współpracę

z pacjentem

i

zdyscyplinowanie w przyjmowaniu leków.

Powszechnie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne oddalenie wniosków

dowodowych strony, jeżeli okoliczności, na jakie dowody powołano, nie zostały

wyjaśnione z wynikiem zgodnym z twierdzeniami strony, która dowód zgłosiła (por.

postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. I CK 451/04), a działanie takie, jeśli

dopuszcza się go Sąd drugiej instancji, może stanowić naruszenie art. 217 § 1 w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c.

Za nieprawidłowe należy więc uznać oddalenie wniosku o przeprowadzenie

dowodu z opinii uzupełniającej tych biegłych w sytuacji, gdy uczestniczka wskazała w

piśmie zastrzeżenia co do opinii, a biegli ci ustosunkowując się do nich wskazali

okoliczności, które mogą uzasadniać wniosek, iż prawidłowe ustalenie stanu

zdrowia

psychicznego

uczestniczki

wymaga

przeprowadzenia

dalszych

badań,

a skuteczne leczenie uczestniczki jest możliwe również w warunkach ambulatoryjnych.

Powołany w skardze kasacyjnej art. 12. ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o

ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111 poz. 535) nakazuje przy wyborze rodzaju

i metod postępowania leczniczego brać pod uwagę nie tylko cele zdrowotne, ale także

interesy oraz inne dobra osobiste osoby z zaburzeniami psychicznymi i dąży do

osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej dla tej osoby uciążliwy.

Umieszczenie w szpitalu stanowi najbardziej uciążliwy sposób leczenia pacjenta.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy powinien zatem przeprowadzić

dowód z uzupełniającej opinii biegłych na okoliczność, czy nieprzyjęcie do szpitala

spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego uczestniczki.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art. 108 § 2

w związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.