IV CSK 9/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 9/07

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Strus

w sprawie ze skargi dłużnika

przy udziale wierzycieli:

Gminy K. i in.

o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku Polskiego Koncernu Naftowego

ORLEN SA

o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Rolno-Handlowo-Usługowego „D. – R”

Spółki z o.o.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 lutego 2007 r.

skargi kasacyjnej dłużnika

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 17 czerwca 2005 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz znosi postępowanie

związane z jego wydaniem i przekazuje sprawę w przedmiocie

skargi o wznowienie postępowania do ponownego rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu,

pozostawiając

temu

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sądowi

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2001 r. ogłosił upadłość

Przedsiębiorstwa Rolno-Handlowo-Przemysłowego „ D. – R." spółki z o.o.

Zażalenie upadłego na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w

dniu 29 października 2001 r. Skarga upadłego o wznowienie tego postępowania

została odrzucona przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 16 września 2004 r.

W ocenie tego Sądu skarga o wznowienie postępowania w przedmiocie ogłoszenia

upadłości jest niedopuszczalna. Po ogłoszeniu upadłości postępowanie przechodzi

w fazę właściwego postępowania upadłościowego, w której w odniesieniu do

majątku upadłego powstają skutki o charakterze nieodwracalnym i w związku z

powyższym

wznowienie

postępowania

w

przedmiocie

samego

ogłoszenia

upadłości byłoby bezprzedmiotowe. Powyższe ustawodawca uwzględnił obecnie w

treści art. 35 prawa upadłościowego i naprawczego, wyłączając stosowanie

przepisów o wznowieniu postępowania do postępowań w przedmiocie ogłoszenia

upadłości. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 17 czerwca 2005 r. oddalił

zażalenie upadłego na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie

postępowania. Sąd drugiej instancji podzielił wprawdzie ocenę skarżącego,

że w postępowaniu w sprawie o ogłoszenie upadłości, prowadzonym na podstawie

przepisów Prawa upadłościowego (rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia

24 października 1934 r.) skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna,

jednakże

ocenił,

że

treść

zaskarżonego

postanowienia

mimo

błędnego

uzasadnienia ostatecznie odpowiadała prawu. Sąd drugiej instancji stwierdził

bowiem, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowych

podstawach wznowienia i z tego względu podlegała odrzuceniu. Przemawiało to za

oddaleniem zażalenia.

Skarga kasacyjna upadłego - Przedsiębiorstwa Rolno - Handlowo –

Usługowego została oparta o podstawę naruszenia przepisów postępowania (art.

398.3 § 1 pkt 2 k.p.c.). W jej ramach skarżący zarzucił nieważność postępowania

spowodowaną naruszeniem art. 48 § 3 k.p.c. oraz naruszenie art. 232, 233 § 1 i

328 § 2 k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

pierwszej

kolejności

podlegał

rozpoznaniu

zarzut

nieważności

postępowania, gdyż w wypadku jego zasadności rozpatrywanie pozostałych

zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej byłoby bezprzedmiotowe. Dla dokonania

oceny, czy w wydaniu postanowienia z dnia 17 czerwca 2005 r. uczestniczył sędzia

podlegający wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 48 § 3 k.p.c., należało

przeanalizować skład sądu w postępowaniu o ogłoszenie upadłości oraz

postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Tożsamość osoby sędziego

w obu tych postępowaniach istotnie miała miejsce na etapie obu tych postępowań

toczących się w drugiej instancji. Jeden z sędziów uczestniczących w wydaniu

przez Sąd Okręgowy postanowienia z dnia 29 października 2001 r., którym

oddalono zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, orzekał następnie w

dniu 17 czerwca 2005 r. w składzie Sądu Okręgowego, przy rozpoznawaniu

zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. W

tym kontekście należało ocenić zatem regulację z art. 48 § 3 k.p.c., która

przewiduje, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o

wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi. Celem wprowadzenia tego przepisu

było

zapewnienie

bezstronności

składu

sądu

orzekającego

o wznowieniu

postępowania, poprzez pozostawienie orzekania w tym zakresie osobom, które

w żaden sposób nie są związane z wydaniem orzeczenia objętego skargą

o wznowienie.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2004 r.

(SK 19/02, OTK-A- 2004, nr 7, poz. 67), oceniając treść art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.

wyraził stanowisko, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań sprowadza

się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu

jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego

w rozpoznawaniu określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz zachowania

zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko, by sędzia

orzekający

w

sprawie

zachowywał

się

zawsze

rzeczywiście

zgodnie

ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej

zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego

służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości.

Instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej

bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez

usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.

Przemawia to za szerokim rozumieniem także podstaw do wyłączenia

sędziego na podstawie art. 48 § 3 k.p.c. (orzekania co do skargi o wznowienie

postępowania przez sędziego, który „brał udział w wydaniu orzeczenia objętego

skargą"). Zatem stwierdzenie, że o wznowieniu nie może orzekać sędzia, który brał

udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą oznacza, że w wypadku, gdy to

orzeczenie zapadło w sprawie prowadzonej w kilku instancjach, od rozpoznawania

skargi o wznowienie są wyłączeni wszyscy sędziowie orzekający w sprawie, w

której zapadło orzeczenie objęte taką skargą, w którejkolwiek z instancji. Nie ulega

też wątpliwości, że orzekaniem co do skargi jest jej rozpoznawanie również na

każdym etapie postępowania w sprawie o wznowienie. Biorąc pod uwagę, że w

wydaniu zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia brał udział jeden z

sędziów, który wcześniej rozpoznawał zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu

upadłości, będące przedmiotem skargi o wznowienie postępowania, należało uznać

za uzasadniony zarzut naruszenia art. 48 § 3 k.p.c. Skutkiem naruszenia tego

przepisu była nieważność postępowania prowadzonego z udziałem sędziego

podlegającego wyłączeniu (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Dlatego też zaskarżone

postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. Postępowanie

dotknięte nieważnością zostało równocześnie przez Sąd Najwyższy zniesione (art.

386 § 2 i 39821 k.p.c.).

jz