IV CSK 88/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 88/13

POSTANOWIENIE

Dnia 12 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z wniosku E. OPERATOR Spółki Akcyjnej z siedzibą w G.

przy uczestnictwie J. H.

o stwierdzenie nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 12 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 16 października 2012 r.,

oddala

skargę

postępowania

na

kasacyjną;

rzecz

zasądza

wnioskodawcy

od

uczestniczki

kwotę

(sto dwadzieścia) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

zł

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. oddalił

apelację uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z

dnia 7 maja 2012 r., którym tenże Sąd stwierdził, że wnioskodawca nabył z dniem

18 września 2010 r. przez zasiedzenie bliżej określoną służebność przesyłu. U

podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że wytoczenie powództwa o zapłatę

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie tej

służebności nie przerywa biegu zasiedzenia.

Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu

Okręgowego – oparta na podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut

naruszenia art. 123 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 175 k.c., i zmierza do uchylenia tego

postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że

z naruszeniem art. 123 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 175 k.c. Sąd Okręgowy uznał, iż

wytoczenie powództwa o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie

z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu nie przerywa biegu zasiedzenia

tej służebności.

Godzi się przypomnieć, że zagadnienie dopuszczalności zasiedzenia

służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wprowadzeniem do

prawa polskiego służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.) rozstrzygnął Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 7 października 2008 r. (III CZP 89/08, Biul. SN

2008/10/7). Stwierdził, że przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu

dopuszczalne

było

nabycie

w

drodze

zasiedzenia

służebności

o

treści

odpowiadającej służebności przesyłu. Pogląd ten Sąd Najwyższy podzielił

w uchwale z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/13 (dotąd nie publ.) stwierdzając

ponadto,

że

okres

występowania

na

nieruchomości

stanu

faktycznego

odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 3051 3054 k.c. podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia tej

służebności.

Zgodnie z art. 3054 k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio

przepisy o służebnościach gruntowych, w tym art. 292 k.c. przewidujący możliwość

nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie. Stosownie do art. 292 zdanie

drugie w związku z art. 3054 k.c., do zasiedzenia służebności przesyłu stosuje się

odpowiednio przepisy o zasiedzeniu nieruchomości, a zgodnie z art. 175 k.c. do

biegu terminu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu terminu

przedawnienia, w tym art. 123 § 1 pkt 1 k.c., stanowiący, że bieg terminu

przedawnienia (zasiedzenia) przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub

innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń

danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio

w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Przy wykładni tego przepisu na potrzeby zasiedzenia służebności przesyłu trzeba

zatem uwzględnić, że ma on zastosowanie do przerwania biegu terminu

zasiedzenia tej służebności przez potrójne odesłanie, nakazujące jedynie

„odpowiednie” stosowanie do zasiedzenia takiej służebności zarówno przepisów

o służebnościach gruntowych, jak i przepisów o zasiedzeniu nieruchomości oraz

przepisów o biegu terminu przedawnienia. Konieczne jest więc uwzględnienie

specyfiki służebności przesyłowej, podobieństw i różnic dzielących wskazane

instytucje.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 21 stycznia 2011 r., III CZP 124/10 (OSNC

2011, Nr 9, poz. 99) Sąd Najwyższy zauważył, że przy odpowiednim stosowaniu do

zasiedzenia przepisów o przerwie biegu terminu przedawnienia najwięcej

wątpliwości i kontrowersji budzi wykładnia użytego w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. pojęcia

czynności „przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia”. Przy jego wykładni nie można

pominąć celu instytucji zasiedzenia oraz przerwania jego biegu. Celem zasiedzenia

jest uporządkowanie długotrwałych stosunków prawnorzeczowych i zmobilizowanie

właściciela do zajęcia się przedmiotem swojej własności, funkcją zaś przerwy biegu

terminu zasiedzenia jest uniemożliwienie posiadaczowi zasiedzenia nieruchomości

lub innego prawa. Jednym ze sposobów przerwania biegu zasiedzenia jest

wytoczenie odpowiedniego powództwa lub złożenie wniosku, o których mowa w art.

123 § 1 pkt 1 k.c. Biorąc pod uwagę cel przerwy biegu terminu zasiedzenia, musi to

być powództwo lub wniosek, których uwzględnienie uniemożliwi posiadaczowi

nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości lub innego prawa.

W doktrynie i orzecznictwie zasadniczo przyjmuje się, iż jedynie powództwo

lub wniosek zmierzający bezpośrednio do ochrony własności przez pozbawienie

posiadacza posiadania nieruchomości jest czynnością, o której mowa w art. 123 § 1

pkt 1 k.c. (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1960 r., II CR 182/60,

OSN 1961, nr 3, poz. 83, z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68, OSNCP 1969,

nr 4, poz. 62, z dnia 22 stycznia 2002 r., V CKN 587/00, „Izba Cywilna” 2002, nr 5,

s. 44, oraz z dnia 23 listopada 2004 r., I CK 276/04). Przy czym przyjmuje się

również,

że do przerwania biegu zasiedzenia może doprowadzić nie tylko

powództwo windykacyjne, lecz także m.in. akcja właściciela zmierzająca do zmiany

charakteru posiadania, a możliwość przerwania przez określoną czynność biegu

zasiedzenia należy oceniać w aspekcie potencjalnym, szukając odpowiedzi, czy

dana czynność może doprowadzić do skutku wskazanego w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

(tak w uchwale SN z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP 42/06, OSNC 2007, nr 4,

poz. 54). Wychodząc z tych założeń, Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia

21 stycznia 2011 r. (III CZP 124/10) uznał, że bieg terminu zasiedzenia służebności

przesyłu przerywa wniosek właściciela nieruchomości o ustanowienie służebności

przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.

U podłoża tego stanowiska legło

założenie, że właściciel składając ten wniosek na podstawie art. 3052 § 2 k.c.

zmierza do uregulowania stanu prawnego nieruchomości, jako że prawomocne

postanowienie

sądu

o

ustanowieniu

służebności

tworzy

nowy

stosunek

prawnorzeczowy pomiędzy przedsiębiorcą, który jest właścicielem urządzeń,

o których mowa w art. 49 § 1 k.c., a każdoczesnym właścicielem nieruchomości

obciążonej. Ma ono charakter prawotwórczy.

Sprawa z powództwa o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości

w zakresie służebności przesyłu nie jest rodzajem sporu o własność pomiędzy

właścicielem gruntu a posiadaczem służebności. W trybie tego powództwa nie

można też dochodzić pozbawienia posiadania, zmiany jego charakteru, czy też

nowego ukształtowania stosunków prawnorzeczowych pomiędzy właścicielem

a posiadaczem służebności. To zaś oznacza, że nawet stosunkowo „szeroka”

interpretacja art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 175 k.c. nie daje podstawy do

poglądu, że wytoczenie tego powództwa przerywa bieg terminu zasiedzenia

służebności przesyłu. Stąd zarzut naruszenia tych przepisów okazał się

bezzasadny.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.