IV CSK 70/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 70/07

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku P. L. i S. L.

przy uczestnictwie Parafii Rzymsko - Katolickiej […]

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 31 marca 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. dnia 27 grudnia 2005 r. – na wniosek S. i P. małż. L.,

zawarty w umowie darowizny z dnia 18 listopada 2005 r. –

odłączył z księgi

wieczystej nr […] działkę położoną w S., o powierzchni 200 m2 i przyłączył ją do

księgi wieczystej jako własność wnioskodawców na zasadzie wspólności

ustawowej.

Apelację od tego orzeczenia złożyła Parafia Rzymsko-Katolicka […] i wniosła

o jego uchylenie. Zarzuciła, że wpisy zostały dokonane bez podstawy prawnej,

ponieważ poprzednikom prawnym wnioskodawców nie przysługiwało prawo

własności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania.

Zaskarżonym postawieniem Sąd Okręgowy zmienił orzeczenie Sądu

pierwszej instancji i oddalił wniosek o dokonanie wpisów.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w dniu 14 września 1926 r. –

na podstawie notarialnej umowy darowizny nieruchomości dokonanej przez T. N.

na rzecz jego synów – J. N. nabył prawo własności gruntu w towarzystwie „S.”,

oznaczonego numerem 10, o powierzchni około 10 mórg z zabudowaniami.

W dniu 28 grudnia 1959 r. – po śmierci J. N. – jego synowie T. N., Z. N., W.

N. sprzedali tę nieruchomość (oznaczoną nr 10 o powierzchni 5,60 ha) S. L. i T. L.

Sprzedający

oświadczyli

wówczas,

bez

przeprowadzania

postępowania

spadkowego po J.N. i bracie M. N., że po pierwsze, spadek po J. N. nabyli jego

czterej synowie w częściach równych, zaś żonie S. N. przypadło dożywocie na

udziale w wysokości 1/5 części nieruchomości, po drugie, spadek po M. N.,

zmarłym dnia 9 maja 1946 r., nabyła matka S.N. i bracia zmarłego w częściach

równych, po trzecie, spadek po S. N., zmarłej dnia 7 marca 1959 r., nabyli jej

synowie.

Sprzedający,

zapewniając

nabywców

nieruchomości,

że

są

jej

współwłaścicielami, zobowiązali się przeprowadzić postępowanie spadkowe po

wskazanych wyżej spadkodawcach. W związku zakładaniem zbioru dokumentów

okazało się, że S. L. nie złożył – mimo wezwania – postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku po S. N.

Postanowieniem z dnia 23 lutego 1966 r. Sąd Rejonowy urządził zbiór

dokumentów nr […] dla nieruchomości położonej w S., stanowiącej działkę nr 10, o

powierzchni 5,60 ha, nabytej przez małż. L.

W dniu 17 marca 1982 r. T. L. i S. L. darowali synowi P. L. nieruchomość

położoną w S., o powierzchni 5,50 ha, składającą się z działek nr 33/2 i nr 32,

objętą zbiorem dokumentów nr […].

Po dokonaniu ogłoszeń o wszczęciu w PBN postępowania o założenie

księgi wieczystej, dnia 14 października 1982 r. założono księgę wieczystą nr […]dla

nieruchomości w S., obejmującej działkę nr 32 o powierzchni 2,84 ha i działkę nr

33/2 o powierzchni 2,66 ha, oraz dla nieruchomości w T., stanowiących własność

P. L.

Dnia 26 marca 1991 r. Dyrektor Wydziału Spaw Obywatelskich, działając

z upoważnienia Wojewody R. orzekł, że nieruchomość ziemska, oznaczona jako

działka nr 20 o powierzchni 0,53 ha i działka nr 33/1 o powierzchni 0,02 ha, stała

się

z mocy prawa własnością Parafii Rzymsko-Katolickiej […]. Na podstawie

decyzji z dnia 23 kwietnia 1991 r., PBN założyło dla tej nieruchomości księgę

wieczystą nr […]. Księga wieczysta nr […] była natomiast prowadzona dla

zabudowanej nieruchomości w S., oznaczonej w ewidencji gruntów nr 34, o

powierzchni 6 arów, stanowiącej własność S. L. i P. L. na zasadzie wspólności

ustawowej.

Decyzją z dnia 15 października 2004 r. Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji

stwierdził

nieważność

decyzji

Dyrektora

Wydziału

Spraw

Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia 26 marca 1991 r. w części

dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działka nr 33/1. Wymieniona decyzja –

po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Ministra – została utrzymana w mocy

decyzją z dnia 31 stycznia 2005 r. W uzasadnieniu tych decyzji stwierdzono, że T. i

S. L. nabyli – na podstawie umowy z dnia 28 grudnia 1959 r. – własność

nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania admistracyjnego, gdyż z pisma

Starosty G. z dnia 2 czerwca 2004 r. wynika, ze w skład działki hipotecznej nr 10, o

powierzchni 5,60 ha, wchodziła działka nr 32 o powierzchni 2,48 ha, działka nr 33 o

powierzchni 2,48 ha i działka nr 34 o powierzchni 0,31 ha. Przy zakładaniu

ewidencji gruntów działka nr 33 została przypisana S. i T. małż. L., a w 1973 r.

uległa podziałowi na działkę nr 33/1 o powierzchni 0,02 ha i działkę nr 33/2 o

powierzchni 2,66 ha.

Sąd Okręgowy uznał, że zachodzi przeszkoda do dokonania wpisu w postaci

braku

dokumentów

wykazujących

następstwo

prawne

spornej

działki

i potwierdzających, że wchodziła ona w skład nieruchomości objętej umową

sprzedaży z dnia 28 grudnia 1959 r. (art. 6269 k.p.c.).

Z dołączonego do wniosku wypisu i wyrysu z mapy ewidencyjnej oraz

z dokumentów powołanych w umowie darowizny z dnia 18 listopada 2005 r. nie

wynika w sposób dostateczny, że darczyńcom S. L. i T. L. przysługiwało na

zasadzie wspólności ustawowej prawo własności działki położonej w S. o

powierzchni 200 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów nr 33/1. Wprawdzie z wypisu

i wyrysu mapy ewidencyjnej działki nr 33/1 wynika, że stanowi ona własność S. i T.

L., jednakże nie wskazano, iż tytułem własności jest umowa sprzedaży z dnia

28 grudnia 1959 r. Kwestia ta wymagała – zdaniem Sądu – wyjaśnienia, tym

bardziej, że z dokumentów zawartych w aktach i dokumentach księgi wieczystej nr

[…], stanowiących podstawę do założenia księgi wieczystej dla nieruchomości

będącej przedmiotem umowy sprzedaży z dnia 28 grudnia 1959 r. wynika, że

sprzedana nieruchomość składała się z działek nr 32 i 33/2. Poza tym już wówczas

istniała

niewyjaśniona

rozbieżność

dotycząca

powierzchni

sprzedanej

nieruchomości, skoro w umowie sprzedaży wskazano, że wynosi ona 5,60 ha,

a w wypisie i mapie – 5,50 ha.

Nie zostało także wykazane odpowiednimi dokumentami, a mianowicie

postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, że poprzednicy S. i T. małż. L.

bracia N. byli uprawnieni do rozporządzenia nieruchomością należąca od 14

września 1926 r do ich ojca J. N.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawców zarzucił naruszenie art.

233, art. 6268 § 2 i 6299 k.p.c. i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów.

Ustawodawca – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

23 września 2005 r., III CSK 13/05 (OSNC 2006, nr 4, poz. 76) – konstruując

skargę kasacyjną i nadając jej charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia,

dokonał istotnych zmian w stosunku do kasacji, wprawdzie specjalnego, ale jednak

zwyczajnego środka odwoławczego, przysługującego w toku instancji od orzeczeń

nieprawomocnych. Jedną z takich zmian jest wyraźne ograniczenie podstaw, gdyż

jakkolwiek – zgodnie z art. 3983 § 1 k.p.c. – skarga kasacyjna może być oparta na

podstawie naruszenia prawa

materialnego przez błędną jego wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania,

jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jednak podstawy te

zostały w sposób istotny zreformowane. Odnośnie Prokuratora Generalnego

i Rzecznika Praw Obywatelskich zaostrzono wymagania co do skutków, jakie

spowodowały naruszenia prawa popełnione przez sąd drugiej instancji (art. 398 § 2

k.p.c.), natomiast w stosunku do wszystkich podmiotów wnoszących skargę,

wyłączono możliwość oparcia jej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub

oceny dowodów. W ten sposób doszło do ścisłego zharmonizowania podstaw

kasacyjnych z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresem rozpoznania

skargi, oznaczonym w art. 39813 k.p.c., a także do jednoznacznego określenia

funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa, sprawującego nadzór na działalnością

sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 Konstytucji).

Treść i kompozycja art. 3983 k.p.c. wskazują więc, że generalnie

dopuszczalne jest – jak dotychczas – oparcie skargi na podstawie naruszenia

przepisów postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia

faktów lub oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia

art. 233 k.p.c., jako dotyczący oceny dowodów, nie może być poddany kontroli

kasacyjnej.

Zarzut naruszenia art. 6268 § 3 i art. 6269 k.p.c., zmierzający w istocie do

podważenia oceny Sądu, że zachodzą wskazane przezeń przeszkody do

dokonania wpisu, należało natomiast uznać za nieuzasadniony.

Nie można podzielić zarzutu, że akt notarialny z dnia 28 grudnia 1959 r. daje

podstawy – wbrew stanowisku Sądu – do stwierdzenia, że zbywcy byli uprawnieni

do rozporządzenia nieruchomością. Z zawartego w tym akcie oświadczenia

zbywców wynika wyraźnie, co pomijają skarżący, że nie zostało przeprowadzone

postępowanie spadkowe po ojcu zbywców J. N. i ich bracie M. N. Zapewnienie, że

są oni współwłaścicielami zbywanej nieruchomości zostało oparte tylko na ich

oświadczeniu.

Wprawdzie

zbywcy

zobowiązali

się

do

przeprowadzenia

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po wskazanych spadkodawcach,

jednakże postanowienie nie zostało przedstawione. Również S.

L. nie złożył –

mimo wezwania – do zbioru dokumentów postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku po S. N. Uniemożliwia to ocenę to ocenę, czy zbywcy byli uprawnieni do

rozporządzania nieruchomością i ma znaczenie dla oceny zachowania, przy

dokonywaniu wpisu w dziale drugim księgi wieczystej, nieprzerwanego ciągu

następstwa prawnego.

Kwestionując zaskarżone postanowienie, skarżący nie uwzględniają tego, że

wątpliwości, czy działka 33/1 była objęta aktem notarialnym z dnia 28 grudnia

1959 r. pogłębia analiza dokumentów księgi wieczystej nr […], stanowiących

podstawę do założenia księgi wieczystej dla nieruchomości będącej przedmiotem

umowy sprzedaży z dnia 28 grudnia 1958 r. Wynika z nich, że zbyta nieruchomość

składała się z działek nr 32 i nr 33/2. Ponadto już wówczas istniała wskazana przez

Sąd niewyjaśniona rozbieżność dotycząca powierzchni sprzedanej nieruchomości.

Oceny Sądu, że są przeszkody do dokonania wpisu, opartej na

dokumentach podlegających badaniu w związku z rozpoznaniem wniosku

o dokonanie wpisu, nie podważają wyciąg z ewidencji gruntów dotyczący działki

33/1 i pismo Starosty G. z dnia 2 czerwca 2004 r. Te dokumenty nie są – wbrew

przekonaniu skarżących – wiążące dla sąd w zakresie dotyczącym stanu prawnego

nieruchomości. Określony w art. 6268 §

2 k.p.c. zakres kognicji sądu nie stoi

bowiem na przeszkodzie badaniu danych wynikających z ewidencji gruntów (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2004 r., II CK 265/04, „Izba

Cywilna” Biuletyn Sądu Najwyższego 2005, nr 2, s. 50).

Za trafnością omawianego zarzut nie przemawia też okoliczność, że dnia

15 października 2004 r. Minister Spaw Wewnętrznych i Administracji stwierdził

nieważność decyzji z dnia 26 marca 1991 r. orzekającej, że własność działki nr

33/1 z mocy prawa nabyła Parafia Katolicka […]. Stwierdzenie nieważności

przytoczonej decyzji nie oznacza bowiem, że prawo własności spornej działki

przysługiwało darczyńcom wnioskodawców. Zatem także decyzja Ministra Spraw

Wewnętrznych z dnia 15 października 2004 r oraz bez wykazania następstwa

prawnego umowa darowizny z dnia 18 listopada 2005 r. nie podważają – wbrew

przekonaniu skarżących – oceny Sadu, że zachodzą przeszkody do dokonania

wpisu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).

db