IV CSK 681/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 681/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w G.

przy uczestnictwie F. BANK POLSKA Spółki Akcyjnej z siedzibą

w W. (obecnie BNP P. BANK POLSKA Spółki Akcyjnej

w W.) i T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w G.

o wykreślenie hipotek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 czerwca 2013 r.,

dwóch skarg kasacyjnych: wnioskodawcy i uczestnika postępowania

T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 23 maja 2012 r.,

oddala obie skargi kasacyjne.

Uzasadnienie

Wnioskodawca – C. – Spółka z o.o. złożyła wniosek o wykreślenie

z odpowiedniego działu księgi wieczystej nr 37450/1 dwóch wpisów łącznych

hipotek kaucyjnych wpisanych na rzecz Banków i wskazanych we wniosku wraz

z innymi wpisami ich dotyczącymi. Do wniosku o wykreślenie dołączono umowę

sprzedaży nieruchomości upadłego z dnia 19 października 2010 r. oraz pismo

pełnomocnika syndyka masy upadłości upadłego.

Referendarz sądowy oddalił wniosek, a Sąd Rejonowy – oddalił skargę

wnioskodawcy na orzeczenie referendarza. Sąd ten uznał, że przepisy art. 313

ustawy – z dnia 28 lutego 2003 r., prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U.

z 2009 r., nr 175, poz. 1361 ze zm.; cyt. dalej jako „p.u.n.”) nie mają zastosowania

w

sytuacji,

w której sprzedaż nieruchomości

nastąpiła

jeszcze

w toku

postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu. Taka sprzedaż

powinna bowiem nastąpić w toku postępowania upadłościowego zmierzającego do

likwidacji majątku upadłego.

Apelacja wnioskodawcy i uczestnika postępowania (T. – Spółka z o.o.)

zostały oddalone jako nieuzasadnione. Sąd drugiej instancji analizował możliwe

skutki

prawne

sprzedaży

nieruchomości

należącej

do

upadłego

w

toku

postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu w sytuacji, w której

w postanowieniu sądu z dnia 18 kwietnia 2011 r. doszło do zmiany tego

postępowania na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. W ocenie

Sądu, w danej sprawie nie miał zastosowania art. 313 p.u.n., który traktuje

sprzedaż nieruchomości w postępowaniu upadłościowym jak sprzedaż egzekucyjną

i z taką sprzedażą wiąże skutki w postaci wygaśnięcia „praw oraz praw i roszczeń

osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej”. Ponadto Sąd wyjaśnił, że

nie może badać tego, czy doszło do zapłaty za zbytą nieruchomość stanowiącą

własność upadłego (art. 6268 § 2 k.p.c.). W każdym razie fakt takiej zapłaty nie

wynika z przedstawionej Sądowi treści umowy sprzedaży z dnia 19 października

2010 r., natomiast w umowie tej znalazło się postanowienie, że wierzyciel (bank)

wyrazi zgodę na wykreślenie hipoteki dopiero po zapłaceniu całej wierzytelności

hipotecznej.

W obu skargach kasacyjnych, wnioskodawcy i uczestnika postępowania (T.

Spółki z o.o.), zawierających takie same zarzuty i podobną argumentację prawną,

wskazywano na naruszenie art. 313 ust. 1 i 2 p.u.n. i art. 94 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 124, poz. 1361 ze

zm.; cyt. dalej jako „u.k.w. i h.”). W piśmie

z dnia 15 października 2012 r.

pełnomocnik wnioskodawcy i uczestnika (T. Spółki z o.o.) dodatkowo podniósł

zarzut nieważności postępowania (k. 445 akt sprawy). Skarżący domagali się

uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, tj. wykreślenia

obu wskazanych we wniosku hipotek kasacyjnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Nie

sposób

podzielić

stanowiska

przedstawionego

przez

pełnomocnika wnioskodawcy i uczestnika postępowania (T.– Spółki z o.o.), że

postępowanie rozpoznawcze (także przed sądem odwoławczym) było dotknięte

nieważnością, ponieważ w sprawie występował jako uczestnik (wierzyciel

hipoteczny) nieistniejący bank – F. Bank Polska SA (pismo z dnia 11 października

2012 r., stanowiące odpowiedź na wezwanie Sądu do prawidłowego oznaczenia

stron postępowania, k. 445 i n. akt sprawy). Z akt sprawy wynika (m.in. z

dokumentów załączonych do pisma z dnia 11 października 2012 r.), że doszło

jedynie do zmiany nazwy wspomnianego Banku (obecnie nazwa – „BNP P.

Bank

Polska

S.A.”).

Tak

też

oznaczono

tego

uczestnika

postępowania

wieczystoksięgowego w postanowieniu Sądu Najwyższego o przyjęciu obu skarg

kasacyjnych do rozpoznania.

2. Z ustaleń dokonanych przez oba Sądy meriti nie wynika, że spłacona

została cała wierzytelność wierzyciela hipotecznego (Banku uczestniczącego

w obecnym postępowaniu). W skardze kasacyjnej wnioskodawcy przyznano

uzyskanie przez ten Bank jedynie „częściowego zaspokojenia wierzytelności

zabezpieczonej hipotekami” (s. 4 skargi). Trafnie wyjaśnił Sąd Okręgowy, że Sąd

wieczystoksięgowy nie może badać tego, czy w wyniku dokonanej sprzedaży

(nieruchomości) do masy upadłości weszła zapłacona przez nabywcę cena nabycia

jako ekwiwalent tej nieruchomości i z ceny tej miała być następnie zaspokojona

wierzytelność wierzyciela hipotecznego (banku). Badania takie nie mogły bowiem

być objęte kognicją sądu wieczystoksięgowego (art. 6268 § 2 k.p.c.).

Czym innym jest już natomiast kwestia, czy sprzedaż nieruchomości

upadłego, dokonana w dniu 19 października 2010 r. (jeszcze przed wydaniem

postanowienia Sądu z dnia 18 kwietnia 2011 r.), spowodowała skutki prawne

przewidziane art. 311 ust. 1 p.u.n. lub w art. 313 ust. 2 p.u.n. i tym samym

przedłożona Sądowi wieczystoksięgowemu umowa sprzedaży może stanowić

wystarczającą podstawę uwzględnienia wniosku (art. 31 ust. 1 u.k.w.i h.).

Stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie okazało się uzasadnione.

Należy przede wszystkim stwierdzić, że skutki prawne zbycia (sprzedaży)

nieruchomości upadłego w toku postępowania upadłościowego (po zapadnięciu

orzeczenia o ogłoszeniu upadłości) trzeba wiązać z pierwszym aktem nabycia

(sprzedaży) nieruchomości, a nie aktami kolejnymi, dokonywanymi przez

pierwszego nabywcę na rzecz nabywców dalszych. W rozpoznawanej sprawie

zbycie

nieruchomości

upadłej

spółki

nastąpiło

jeszcze

przed

wydaniem

postanowienia na podstawie art. 286 ust. 1 p.u.n., w którym zmieniono sposób

prowadzenia postępowania z postępowania z możliwością zawarcia układu na

postępowanie obejmujące likwidację majątku z ustanowieniem syndyka w związku

z niedojściem do skutku układu upadłego z wierzycielami. Przepis art. 313 p.u.n.

został jednak umieszczony wśród przepisów regulujących właśnie ten drugi sposób

postępowania upadłościowego (tzw. upadłość likwidacyjną), przewidującą już

inne reguły zaspokojenia wierzytelności wierzycieli. Przepis ten zatem ma

zastosowanie

jedynie

w

zakresie

likwidacyjnego

reżimu

postępowania

upadłościowego, a więc wówczas, gdy nie jest już możliwe ponowne dopuszczenie

do układu (art. 280 ust. 2 p.u.n.). Warto podkreślić, że także w zakresie

likwidacyjnego

sposobu

postępowania

upadłościowego

mogłoby

dojść

od

sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego, także w stanie wolnym od obciążeń i bez

odpowiedzialności za zobowiązania upadłego (art. 316 i art. 317 ust. 2 p.u.n.).

Można zatem stwierdzić, że sprzedaż zasadniczych składników majątku

upadłego (nieruchomości, przedsiębiorstwa) ma w zasadzie charakter nabycia

pierwotnego dla nabywcy (kupującego), jeżeli dokonana została w toku tzw.

upadłości

likwidacyjnej, a

formuła nabycia

pierwotnego ma właśnie służyć

prawnej efektywności takiej wersji postępowania upadłościowego.

Nie

ma

uzasadnionych

podstaw

do

twierdzenia,

że

w

ustawie

o postępowaniu upadłościowym i naprawczym z 2003 r. występuje luka prawna,

która powinna

zostać wypełniona w wyniku analogii proponowanej w skardze

kasacyjnej wnioskodawcy i uczestnika postępowania, tj. analogia z art. 313 p.u.n.

Skoro nie doszło - wbrew stanowisku skarżących - do naruszenia art. 313

ust. 1 i ust. 2 p.u.n. oraz art. 94 u.k.w.i.h., należało oddalić obie skargi kasacyjne

jako nieuzasadnione (art. 39814 k.p.c.).