IV CSK 68/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 68/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B.A., L.A., J.A. i M.Ś.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...] ,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w G., z dnia 15 stycznia 2008 r. i przekazuje sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił

wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej i obciążył wnioskodawców

kosztami postępowania.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że dnia 20 grudnia 2007 r. została

zawarta między wnioskodawcami i uczestnikiem postępowania – w formie

notarialnej – umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży oraz

oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. We wniosku zawartym w wymienionym

akcie notarialnym wnioskodawcy wnieśli o wyodrębnienie z księgi wieczystej Kw. nr

[...]/5, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. dla stanowiącej własność Gminy

Miasta G. zabudowanej nieruchomości położonej w G. przy ul. T. 9 c, nabytego

lokalu mieszkalnego nr 2, założenie dla niego nowej księgi wieczystej i wpisanie

w niej „w dziale II - jako współwłaścicieli: B. i L. małż. A. na prawach wspólności

ustawowej w udziale wynoszącym 50/100 części, J.A. w udziale wynoszącym

25/100 i M.Ś. w udziale wynoszącym 25/100 części oraz w dziale I-Sp

wynoszącego 15/100 części udziału właścicieli we współwłasności części

wspólnych budynku i prawie wieczystego użytkowania gruntu, objętych księgą

wieczystą Kw. nr [...]/5, z której lokal wyodrębniono”.

Na podstawie księgi wieczystej Kw. nr [...]/5, Sąd Rejonowy stwierdził, że z

nieruchomości wyodrębniono 6 lokali mieszkalnych, oddano ich nabywcom prawo

użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu i ustalono różne terminy trwania

prawa użytkowania wieczystego (28 maja 2078 r., 25 września 2090 r. i 31 grudnia

2090 r.). Dla wyodrębnionych lokali zostały założone księgi wieczyste. W chwili

złożenia wniosku zawartego w wymienionym akcie notarialnym w księdze

wieczystej Kw. nr [...]/5 nie było wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo

użytkowania wieczystego.

Powołując się na art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. oraz § 37 ust. 5 i § 49 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122, ze zm.), Sąd

Rejonowy uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku, przeszkodę

stanowi brak wpisu w prowadzonej dla gruntu księdze wieczystej terminu, do kiedy

zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego, i wniosku o dokonanie

takiego wpisu. Jedynie na marginesie Sąd podniósł, że złożenie wspomnianego

wniosku, bez ustalenia jednego terminu trwania prawa użytkowania wieczystego,

nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ wpisanie czasu

trwania użytkowania wieczystego uzyskanego przez wnioskodawców (31 grudnia

2090 r.) oznaczałoby ujawnienie w księdze wieczystej – z naruszeniem art. 3a ust.

1 pkt 3 ustawy o własności lokali – różnych terminów trwania prawa użytkowania

wieczystego. Ponadto uwzględnienie wniosku bez wpisania terminu trwania prawa

użytkowania wieczystego prowadziłoby do naruszenia art. 1 ust. u.k.w.h., gdyż

księga

wieczysta

nie

odzwierciedlałaby

rzeczywistego

stanu

prawnego

nieruchomości.

Apelację od tego orzeczenia, wniesioną przez uczestnika postępowania, Sąd

Okręgowy w G. oddalił zaskarżonym postanowieniem. Sąd odwoławczy podzielił

ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik

uczestnika postępowania zarzucił błędną wykładnię art. 1 ust. 1 u.k.w.h. w związku

z § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów oraz art. 3a ust. 1 i 2 ustawy

o własności lokali. Powołując się na tę podstawę wniósł o uchylenie postanowienia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie Sądy obu instancji stwierdziły, że z § 37 ust. 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.; dalej

rozporządzenie z 2001 r.) wynika obowiązek wpisania w dziale I-Sp księgi

wieczystej prowadzonej dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste terminu, do

kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Termin ten nie podlega

natomiast ujawnieniu – zgodnie z § 37 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r. – w dziale ISp księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości lokalowej. Rację też mają

Sądy, że wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania

wieczystego – z powodu niezłożenia w sprawie stosownego wniosku – nie można

dokonać z urzędu, ponieważ nie ma przepisu szczególnego przewidującego

dokonanie tego wpisu bez wniosku uprawnionego (art. 626 8 § 1 in fine k.p.c.).

Nie można natomiast podzielić wyrażonego przez Sądy stanowiska, że w tej

sytuacji

zachodzi

w

sprawie

w

rozumieniu

art.

6269 k.p.c.

przeszkoda

materialnoprawna uzasadniająca oddalenie wniosku. W dokumencie, który stanowi

podstawę dokonania wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo

użytkowania wieczystego, sporządzonym w postaci aktu notarialnego, wspomniany

termin został bowiem określony, nie ma jedynie wniosku o wpisanie go w księdze

wieczystej

prowadzonej

dla

gruntu

oddanego

w

użytkowanie

wieczyste.

Ten niewątpliwy brak należało potraktować jako przeszkodę w znaczeniu

formalnoprawnym i wezwać do jej usunięcia w terminie tygodniowym pod rygorem

zwrotu złożonego w sprawie wniosku, a po bezskutecznym upływie tego terminu

zarządzić jego zwrot (art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Od przeszkody

w znaczeniu materialnoprawnym – w rozumieniu art. 6269 k.p.c. – należy bowiem

odróżnić przeszkodę w znaczeniu formalnoprawnym, która jest równoznaczna

z brakiem formalnym wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15

maja 2009 r., II CSK 9/09, niepubl.). Zarzut wydania zaskarżonego postanowienia

z naruszeniem art. 1 u.k.w.h. w związku z § 37 ust. 5 rozporządzenia z 2001 r.

należało zatem uznać za uzasadniony.

Nie ma natomiast potrzeby rozważania zarzutu naruszenia art. 3a ust. 1 i 2

ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U z 2000 r.,

Nr 80, poz. 903 ze zm.; dalej – u.w.l.), ponieważ przytoczony przepis – co

przyznano także w skardze kasacyjnej – nie stanowił podstawy oddalenia wniosku.

Nie mogło zatem w ogóle dojść do jego naruszenia, mającego wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy. Rozważania dotyczące przepisu art. 3a ust. 1 pkt. 3 u.w.l.

miały – co podkreśliły Sądy obu instancji – jedynie charakter uboczny.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).