IV CSK 67/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 67/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w C., Danuty K., Sylwii A.,

Ewy P., Ireneusza P.,

Grażyny K. i Maksymiliana K.

przy uczestnictwie Gminy Miejskiej w C.

o wpis do księgi wieczystej [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C.

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 25 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w C. oddalił

wniosek

Zakładu

Gospodarki

Mieszkaniowej

Spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością w C. o ujawnienie w księdze wieczystej nr [...] w miejsce

użytkowania wieczystego, prawa własności. W uzasadnieniu wskazał, że sąd

wieczystoksięgowy jest władny kontrolować decyzje administracyjne w określonych

ramach, tj. czy decyzja nie została wydana przez oczywiście niewłaściwy organ

oraz czy nie zachodzi przeszkoda powodująca, że decyzja została wydana z

oczywistym naruszeniem prawa. W jego ocenie, decyzja Burmistrza C. z dnia 19

października 2009 r. nie mogła stanowić podstawy wpisu, ponieważ naruszała art. 1

ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania

wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm. –

dalej „ustawa o przekształceniu”); z takim wnioskiem mogą bowiem wystąpić osoby

fizyczne lub prawne będące właścicielami lokalu, a wnioskodawca nie jest

właścicielem wyodrębnionego lokalu.

Na skutek apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w S. orzekł o jej oddaleniu.

Przywołał dotychczasowe regulacje dotyczące przekształcania prawa użytkowania

we własność i – odwołując się do brzmienia art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy

o przekształceniu - uznał, że osoba prawna dysponująca niewyodrębnionymi

lokalami, nie może wystąpić o przekształcenie tego prawa w prawo własności

nieruchomości. Takie uprawnienie posiada jedynie osoba fizyczna lub prawna,

która jest właścicielem wyodrębnionego lokalu.

Postanowienie to w całości zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca

zarzucając Sądowi Okręgowemu rażące naruszenie przepisów postępowania:

art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 628 8 § 2 k.p.c. i art. 6269

k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego: art. 3 ust. 3 ustawy z dnia

24 czerwca 1994 r. o własności lokali i art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności

nieruchomości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Odnosząc się w pierwszym rzędzie do podniesionych w skardze kasacyjnej

zarzutów z drugiej podstawy kasacyjnej - naruszenia przepisów postępowania,

których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398³ § 1 pkt 2

k.p.c.) – art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6268 § 2 k.p.c. i art.

6269 k.p.c., nie sposób nie zauważyć, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego

orzeczenia w ogóle nie odniósł się do zarzutów apelacji: wadliwego przyjęcia,

że brak było podstaw do dokonania wnioskowanego wpisu (1) oraz wadliwego

przyjęcia, że decyzja Burmistrza C. z dnia 18 października 2009 r., stanowiąca

podstawę

żądania,

została

wydana

bez

jakiejkolwiek

podstawy

prawnej,

z oczywistym naruszeniem prawa (2). Zarzuty te, wyczerpywały zarzut naruszenia

przez Sąd Rejonowy art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 6269 k.p.c.. Ma to takie znaczenie

w sprawie niniejszej, że jakkolwiek powołane przepisy dotyczą postępowania przed

sądem pierwszej instancji, a więc formalnie nie podlegają kontroli kasacyjnej, która

odnosi się do postępowania przed Sądem odwoławczym, jednak poprzez

sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji

art. 378 § 1 k.p.c., można wywieść, że doszło do skutecznego ich zaczepienia

w postaci braku kontroli przez Sąd Okręgowy prawidłowego ich zastosowania.

Nierozpoznanie bowiem istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. mającego wpływ

na jej wynik, zarzutu apelacyjnego, stanowi obrazę art. 378 k.p.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r., I CSK 601/10, niepubl.).

Wnioskodawca domagał się wpisu prawa własności, powołując się na

załączoną do wniosku ostateczną decyzję administracyjną Burmistrza C. z dnia 18

października 2009 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo

własności. Sąd odwoławczy oddalając jego apelację od orzeczenia sądu pierwszej

instancji

odmawiającego

wpisu

uznał,

że

decyzja

administracyjna

była

merytorycznie niezasadna, albowiem naruszała art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia

29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania we własność nieruchomości.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Powszechnie przyjmuje się zasadę uwzględniania przez sądy powszechne

skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych, która ma swoje źródło

w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej, czego wyrazem

są art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. oraz art. 16 i 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a pod

rządami Konstytucji RP z 1997 r., także w idei podziału władz (art. 10) oraz

działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7).

Zasada ta doznaje ograniczenia jedynie w myśl koncepcji, tzw. bezwzględnej

nieważności decyzji administracyjnej, która nie ma normatywnego umocowania, ale

znajduje

oparcie

w

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego,

wyrażającym

od

kilkudziesięciu lat niezmienny pogląd, że decyzja administracyjna nie może

wywoływać skutków prawnych, pomimo jej formalnego nieuchylenia, jeśli jest

dotknięta wadami, godzącymi w jej istotę jako aktu administracyjnego. Do takich

wad zalicza się brak organu powołanego do orzekania w określonej materii oraz

niezastosowanie

jakiejkolwiek

procedury

lub

oczywiste

naruszenie

zasad

postępowania administracyjnego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

31 maja 1946 r., C.III. 217/46, OSN 1947, nr 1, poz. 25, z dnia 15 października

1951 r., C. 653/51, OSN 1952, nr 3, poz. 75, z dnia 29 czerwca 1957 r., 2 CR

499/57, OSN 1959, nr 3, poz. 88, z dnia 27 sierpnia 1959 r., 1 CR 1051/58,

"Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" 1960, nr 2, s. 58, z dnia 4 listopada

1959 r., 2 CR 669/59, OSPiKA 1962, nr 4, poz. 106, uchwały z dnia 21 listopada

1980 r., III CZP 43/80, OSNCP 1981, nr 8, poz. 142, z dnia 21 września 1984 r.,

III CZP 53/84, OSNCP 1985, nr 5-6, poz. 65, z dnia 27 listopada 1984 r., III CZP

70/84, OSNCP 1985, nr 8, poz. 108 oraz postanowienie z dnia 9 listopada 1994 r.,

III CRN 36/94, OSNCP 1995, nr 3, poz. 54 i wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r., I CKN

1079/97, OSNC 1999 nr 11, poz. 189).

W niektórych orzeczeniach przyczynę bezwzględnej nieważności decyzji

administracyjnej Sąd Najwyższy określił jako brak jakiejkolwiek podstawy prawnej

(orzeczenie z dnia 30 stycznia 1948 r., C .III. 1680/47, "Przegląd Notarialny" 1948,

nr 9-10, s. 313, wyroki z dnia 7 marca 1964 r., III CR 560/61, OSN wyd. Prokuratury

Generalnej 1964, nr 8, poz. 60 i z dnia 12 marca 2004 r., II CK 47/03, "Przegląd

Ustawodawstwa Gospodarczego" 2005, nr 5, s. 35). Poprzez "brak jakiejkolwiek

podstawy prawnej" należy rozumieć, że nie było powołanego organu lub decyzję

wydano z pominięciem wszelkich zasad proceduralnych albo gdy nie było

materialnoprawnego

uregulowania

przedmiotu,

co

do

którego

organ

administracyjny orzekł w decyzji. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia

7 lipca 2005 r., IV CK 12/05, kompetencja sądu cywilnego nie obejmuje kontroli

decyzji pod kątem innych wad, ponieważ ocena dokonywana przez sąd cywilny nie

może utożsamiać się z czynnością instancji odwoławczej.

Za takim stanowiskiem opowiedział się także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały 7 sędziów z dnia 9 października 2007 r. (III CZP 46/07, OSNC z 2008 r. nr

3, poz. 30), stwierdzając, że koncepcja bezwzględnej nieważności decyzji

administracyjnej dotyczy wad decyzji, które dyskwalifikują ją jako indywidualny akt

administracyjny

z

punktu

przesądzających o bycie

widzenia

podstawowych

cech

kreatywnych

prawnym aktu administracyjnego w ogóle. Ma to ten

skutek, że możność badania, a ściślej - kwestionowania decyzji administracyjnej –

dopuszczalna jest wyłącznie w ograniczonym zakresie. Sąd w postępowaniu

cywilnym nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji administracyjnej,

w szczególności pod względem jej merytorycznej zasadności, i jest nią związany

także wówczas, gdy w ocenie sądu decyzja jest wadliwa (por. orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 28 września 1938 r., C .I. 1432/37, "Przegląd Notarialny" 1939,

nr 2, s. 19, z dnia 4 listopada 1938 r. C. II 1625/37, "Przegląd Sądowy" 1938, poz.

503, z dnia 27 września 1948 r., C. 574/48, "Przegląd Notarialny" 1949, nr 3-4,

s. 324, z dnia 2 stycznia 1962 r., 4 CR 445/61, OSNCP 1963, nr 4, poz. 82, wyroki

z dnia 12 maja 1964 r., II CR 185/64, OSNCP 1965, nr 3, poz. 41, z dnia 6 marca

1967 r., III CR 402/66, "Informacja Prawnicza" 1967, nr 6, poz. 10, z dnia 3 lutego

1976 r., II CR 732/75, OSNCP 1976, nr 12, poz. 263, uchwały z dnia 18 listopada

1982 r., III CZP 26/82, OSNCP 1983, nr 5-6, poz. 64, z dnia 27 września 1991 r.,

III CZP 90/91, OSNCP 1992, nr 5, poz. 72, postanowienia z dnia 9 listopada

1994 r., III CRN 36/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 54, z dnia 24 maja 1996 r., I CRN

67/96, niepubl., z dnia 30 czerwca 2000 r., III CKN 268/00, OSNC 2001, nr 1, poz.

10, wyroki z dnia 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 120,

z dnia 12 marca 2004 r., II CK 47/03, z dnia 28 lipca 2004 r., III CK 296/03,

"Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" 2005, nr

6, s. 29, postanowienie

z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 251/04, "Przegląd Sądowy" 2006, nr 3, s. 113

i wyrok z dnia 30 stycznia 2007 r., IV CSK 350/06, niepubl.).

Sąd Najwyższy w składzie niniejszym aprobuje to stanowisko w odniesieniu

do kognicji sądu wieczystoksięgowego. W postępowaniu wieczystoksięgowym sąd

nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji administracyjnej pod względem jej

merytorycznej zasadności, i jest nią związany także wówczas, gdy w jego ocenie

decyzja ta jest wadliwa.

Konkludując, za zasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia

przez Sąd Okręgowy art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 626 8 § 2 k.p.c. i art. 6269 k.p.c.

Sąd ten, nie odnosząc się do przywołanych zarzutów apelacji, nie ocenił, czy Sąd

pierwszej instancji nie naruszył granic swej kognicji (art. 6268 § 2 k.p.c.), dokonując

merytorycznej oceny zasadności wydanej decyzji administracyjnej, niewątpliwie

podjętej w granicach kompetencji materialnej organu administracyjnego (art. 3

ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu). W konsekwencji takiego stanowiska,

zaakceptował także ocenę Sądu Rejonowego, że istniała przeszkoda do wpisu

(art. 6269 k.p.c.). Tymczasem, jak wynika z uwag powyższych, takie badanie

i zaprezentowana ocena prawna nie miały uzasadnionych podstaw.

To przesądzało o zasadności także zarzutu naruszenia przez Sąd II instancji

powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, poprzez ich

zastosowanie dla oceny wniosku o wpis, w sytuacji, gdy taka ocena była

irrelewantna w sprawie, albowiem kompetencję w zakresie oceny roszczeń z art. 1

ust. 2 pkt 1 ustawy o przekształceniu, ustawodawca powierzył wskazanym w art. 3

tej ustawy, organom administracyjnym, a zatem tryb odwoławczy regulują przepisy

Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 17 k.p.a.

(zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września

2009 r., I OSK 1257/08, Lex nr 594998), a kontrola sądowa przynależy, w myśl art.

1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

(Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądom administracyjnym.

Z tych względów, wobec uznania, że zarzuty skargi kasacyjnej są

usprawiedliwione, na podstawie art. 39815 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. i art. 39821 Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.