Supreme Court allows consumer protection review of foreign jurisdiction clause in financial investment contract.

Sygn. akt IV CSK 667/16 POSTANOWIENIE Dnia 12 grudnia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Władysław Pawlak‎SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa H. K.‎przeciwko (...) BANK Spółce Akcyjnej z siedzibą w H. (Dania)‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 grudnia 2017 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt I ACz (…), uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I C (…), pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. odrzucił pozew H. K. przeciwko (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w Danii o zapłatę kwoty 99 335,00 zł z uwagi na brak jurysdykcji krajowej (art. 1099 k.p.c.).Sąd Apelacyjny w (…) postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił zażalenie powódki na postanowienie Sądu Okręgowego. Podzielił ocenę, że strony wiąże umowę o jurysdykcję sądu państwa obcego; powódka wypełniła i podpisała formularz zgłoszeniowy klienta zawierający odesłanie do Ogólnych warunków korzystania z usług pozwanego Banku, określających - w pkt 30 - wyłączną jurysdykcję Sądu Morskiego i Handlowego w Kopenhadze.

Zgodnie z art. 19 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U.UE L 351.1 z dnia 20 grudnia 2012 r.; dalej: „rozporządzenie nr 1215/2012"), strony mogły skutecznie zawrzeć taką umowę, gdyż pozwana w relacji z pozwanym Bankiem nie ma statusu konsumenta w rozumieniu § 17 tej regulacji. Powódka, uczestnicząc w obrocie instrumentami finansowymi przy wykorzystaniu prowadzonego w pozwanym Banku rachunku maklerskiego, dążyła do pomnożenia swojego kapitału, a nie zaspokojenia typowych potrzeb bytowych swoich lub rodziny.

Wykazywała się przy tym ponadprzeciętną wiedzą w zakresie inwestowania w takie instrumenty.W skardze kasacyjne, opartej na obu podstawach określonych w art. 398 § 1 k.p.c., powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.W ramach pierwszej podstawy kasacyjne zarzuciła naruszenie:- art. 221 k.c. przez jego niezastosowanie i uznanie, że powódka w relacjach z pozwanym Bankiem nie występowała w roli konsumenta,- art. 65 w związku z pkt 30.2 Ogólnych warunków handlowych (...) Bank A/S i art. 384 § 2 k.c. oraz art. 3851 § 1 i 3 k.c. i art. 3853 pkt 23 k.c. a także art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.

UE L 95.29 z dnia 21 kwietnia 1993 r.; dalej: „Dyrektywa 93/13") przez ich błędną wykładnię prowadzącą do niedostrzeżenia w umowie stron zapisów abuzywnych oraz- art. 69a ust. 1, ewentualnie - art. 72 ust. 2, ar. 73 ust. 1 lub art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (jedn. tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 94 ze zm.; dalej: „u.o.i.f.") przez uznanie, że między stronami doszło do zawarcia umowy maklerskiej w zakresie instrumentów finansowych, jakimi było przyjmowanie zleceń na opcje walutowe.Drugą podstawę kasacyjną skarżąca wypełniła zarzutami naruszenia: art. 1099 § 1 zdanie drugie k.c., art. 1105 § 2 pkt 3 i art. 11036 § 1 k.p.c. oraz art. 7 pkt 5, art. 17-19 i art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012.Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:U podstaw zaskarżonego postanowienia legło ustalenie, że spory wynikające z umowy zawartej przez strony zostały skutecznie przez nie poddane wyłącznej jurysdykcji Sądu Morskiego i Handlowego w Kopenhadze, przy czym zawarcie umowy jurysdykcyjnej tej treści nastąpiło przez zaakceptowanie przez powódkę - w formularzu zgłoszeniowym klienta na stronie internetowej pozwanego Banku - postanowienia zawartego w pkt 30.2 Ogólnych warunków korzystania z jego usług.

Konstatacja ta została poprzedzona stwierdzeniem, że powódka, zawierając z pozwanym Bankiem umowę będącą źródłem dochodzonego roszczenia, nie działała jako konsument.Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał, że punktem wyjścia do stwierdzenia jurysdykcji w sprawie niniejszej musi być przesądzenie kwestii, czy powódce można przypisać w relacji ze stroną pozwaną - wynikającej z zawartej przez nich umowy - status konsumenta. Odpowiedź na tak postawione pytanie ma zasadnicze znaczenie dla oceny skuteczności zawartej przez strony umowy o jurysdykcję.

W sprawach dotyczących umów konsumenckich jurysdykcję określają przepisy sekcji 4 rozporządzenia nr 1215/2012, uprawniające powódkę do dochodzenia zgłoszonych roszczeń przed sądem krajowym; postanowienia umowne wyłączająca taką możliwość muszą zostać poddane ocenie pod kątem ich abuzywności (art. 3 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 lit. a Dyrektywy 93/13, art. 3851 i art. 3853 pkt 25 k.c.). Natomiast w sprawach nie mających takiego charakteru umowa dotycząca jurysdykcji zawarta na podstawie art. 25 rozporządzenia nr 1215/2012 nie podlega takim ograniczeniom.Sąd Apelacyjny, odmawiając powódce przymiotu konsumenta, wskazał na dwie zasadnicze przesłanki tej oceny, tj. działanie w celu pomnożenia kapitału oraz ponadprzeciętną znajomość zasad inwestowania w instrumenty finansowe.

Trafnie zarzucił skarżący, że ocena ta budzi istotne zastrzeżenia.Zgodnie z art. 221 k.c. - stanowiącym wyraz implementacji do krajowego porządku prawnego dyrektyw unijnych - za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Również art. 17 ust. 1 in principio rozporządzenia nr 1215/2012 status konsumenta wiąże ściśle z jego działalnością zawodową lub gospodarczą.Okoliczności wyeksponowane przez Sąd Apelacyjny nie wskazują na to, że powódka zawarła umowę z pozwanym Bankiem w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej lub zawodowej albo w bezpośrednim związku z taką działalnością; takich ustaleń w sprawie nie dokonano.

Należy zatem zauważyć, że sama znajomość mechanizmu dokonanych transakcji walutowych a także zamiar odniesienia z nich korzyści nie stanowią wystarczającej podstawy do uznania, że czynności te nie były podejmowane przez powódkę w celu zaspokojenia jej osobistych potrzeb konsumpcyjnych. Dokonanie przez Sąd Apelacyjny oceny statusu powódki na podstawie odmiennego - nietrafnego - założenia usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 221 k.c.; nie pozwala również odeprzeć skutecznie zarzutów skarżącej wskazujących na bezzasadne uchylenie się przez Sąd drugiej instancji od oceny postanowienia umownego wyłączającego jurysdykcję sądu polskiego pod kątem jego abuzywności.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 §1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. jw r.g.