IV CSK 653/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 653/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku N. Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w G.

przy uczestnictwie Elżbiety W. i Wojciecha W.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Wojciecha W.

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 3 grudnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawca N. Bank S.A. wniósł o wpisanie w dziale II księgi wieczystej

[...] Elżbiety W. i Wojciecha W. w udziałach po ½ w miejsce wpisu na prawach

wspólności ustawowej na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w

G. z dnia 2 lutego 2004 r., sygn. Akt [...], orzekającego separację małżonków

Elżbiety W. i Wojciecha W.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w W. dnia 5 listopada 2008 r.

uwzględnił wniosek i zmienił wpis w dziale II wymienionej wyżej księgi wieczystej w

ten sposób, że wykreślił wpis „wspólność ustawowa majątkowa małżeńska”, a w to

miejsce wpisał udziały dotychczasowych współwłaścicieli po ½. Po rozpoznaniu

skargi

na

orzeczenie

referendarza

sądowego,

Sąd

Rejonowy

w W.

postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. zaskarżony wpis utrzymał w mocy.

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r., Sąd Okręgowy w G. oddalił

apelację uczestników Elżbiety W. i Wojciecha W. od postanowienia Sądu

Rejonowego w W. z dnia 29 kwietnia 2009 r. W ocenie Sądu drugiej instancji,

wnioskodawca był legitymowany do złożenia wniosku w sprawie. Krąg osób

legitymowanych czynnie do złożenia wniosku – do których należy także wierzyciel –

jest określony w art. 6262 § 5 k.p.c. Ustawodawca, ograniczając zakres podmiotowy

osób legitymowanych do złożenia wniosku wieczystoksięgowego, nie ograniczył

przedmiotowo zakresu tych wniosków. Jedynie w odniesieniu do wierzyciela

wymagane jest, aby przysługiwało mu prawo, które podlega ujawnieniu w księdze

wieczystej.

Wierzyciel,

którego

wierzytelność

została

stwierdzona

tytułem

wykonawczym lub który na podstawie czynności prawnej stał się wierzycielem

właściciela bądź użytkownika wieczystego nieruchomości i którego wierzytelność

może zostać lub została zabezpieczona hipoteką, może ujawnić to prawo w księdze

wieczystej przez wpis hipoteki. W ten sposób wierzyciel taki wykazuje swoją

legitymację do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Wnioskodawca był

wierzycielem jednego ze współwłaścicieli, których prawa były ujawnione w księdze

wieczystej [...] - Wojciecha W., a wierzytelność stwierdzona była tytułem

wykonawczym a nadto egzekwowana, nie była kwestionowana, a nawet przyznana

przez apelujących. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca wykazał swą legitymację

jako wierzyciel, któremu służy prawo, które może być wpisane w księdze

wieczystej, a tym samym był legitymowany do złożenia też wniosku o wpis w

zakresie prawa własności.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego

uczestnik Wojciech W. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 w zw. z

art. 13 § 2 k.p.c. zarzucił naruszenie:

-

art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c. przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca,

któremu przysługuje prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej

(hipoteka, ostrzeżenie o prowadzonej egzekucji), jest uprawniony do złożenia

wniosku o wpisanie w księdze wieczystej również innych praw, a mianowicie, że

może żądać wpisania w dziale II księgi wieczystej, że własność tej

nieruchomości przysługuje dłużnikowi wierzyciela i małżonkowi dłużnika na

prawach współwłasności w częściach ułamkowych (z określeniem udziałów

przysługujących każdemu z małżonków), a nie na prawach wspólności

majątkowej małżeńskiej - przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca, jako

wierzyciel dłużnika, może złożyć wniosek o wpis w dziale II zmian w treści

prawa własności, mimo że nie posiada żadnego prawa, które podlega

ujawnieniu w dziale II księgi wieczystej;

-

art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.

przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca, któremu przysługuje prawo, które

może być wpisane w księdze wieczystej (hipoteka, ostrzeżenie o prowadzonej

egzekucji), jest uprawniony do złożenia wniosku o wpisanie w księdze

wieczystej również innych praw, a mianowicie, że może żądać wpisania w dziale

II księgi wieczystej, że własność tej nieruchomość przysługuje dłużnikowi

wierzyciela i małżonkowi dłużnika na prawach współwłasności w częściach

ułamkowych (z określeniem udziałów przysługujących każdemu z małżonków),

a nie na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej - przez błędne przyjęcie,

iż wnioskodawca, jako wierzyciel dłużnika, może złożyć wniosek o wpis w dziale

II zmian w treści prawa własności, mimo że nie posiada żadnego prawa, które

podlega ujawnieniu w dziale II księgi wieczystej;

-

art. 385 k.p.c. w zw. z art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c. i z art. 13 § 2 k.p.c. przez

oddalenie apelacji mimo zasadności podniesionego w apelacji zarzutu

naruszenia art. 626 § 5 k.p.c.;

-

art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez nierozpoznanie podniesionego

w apelacji zarzutu sprzeczności pomiędzy zebranym w sprawie materiałem

dowodowym, a ustaleniem przez Sąd pierwszej instancji, że wpis wzmianki

o egzekucji wobec obu małżonków jest zgodny ze stanem faktycznym;

-

art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez

brak przytoczenia i oceny – w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – wszystkich

zarzutów apelacji, w szczególności przez brak odniesienia się do wyżej

wymienionego zarzutu dotyczącego sprzeczności pomiędzy zgromadzonym

w sprawie materiałem dowodowym a ustaleniem przez Sąd pierwszej instancji,

że wpis wzmianki o egzekucji wobec obu małżonków jest zgodny ze stanem

faktycznym.

Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zasługiwały na uwzględnienie, łączące się ze sobą, zarzuty naruszenia

art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1

i art. 13 § 2 k.p.c. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego, Sąd Okręgowy przyjął,

zgodnie z zarzutem zawartym w apelacji uczestników postępowania, że

wnioskodawca nie jest wierzycielem Elżbiety W. i Wojciecha W., lecz jedynie

uczestnika Wojciecha W. Ustalenie to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy stwierdził, że „okoliczność,

iż wnioskodawca był wierzycielem jednego ze współwłaścicieli, których prawa były

ujawnione w księdze wieczystej [...] – Wojciecha W., a wierzytelność stwierdzona

była tytułem wykonawczym a nadto egzekwowana, nie była kwestionowana, a

nawet przyznana przez apelujących”. W konsekwencji stan faktyczny, stanowiący

podstawę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, został ustalony zgodnie z

zarzutem apelujących, mimo że Sąd Okręgowy wprost tego tak nie wyartykułował.

Nie był także uzasadniony zarzut naruszenia art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c.

Zgodnie z art. 6261 § 2 k.p.c., uczestnikami postępowania oprócz wnioskodawcy są

tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na rzecz

których wpis ma nastąpić. Z art. 6261 § 2 k.p.c. nie wynika, kto może być

wnioskodawcą w sprawie o wpis, co jest przedmiotem odrębnej regulacji zawartej

w art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c., według którego wniosek o dokonanie wpisu

może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na rzecz której

wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być

wpisane w księdze wieczystej. Przepis ten określa krąg osób legitymowanych do

złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Inne osoby, niewymienione w tym

przepisie, nie są legitymowane do wystąpienia z wnioskiem o wpis prawa w księdze

wieczystej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r.,

V CSK 133/06, nie publ.). Przepis ten zastąpił poprzednio obowiązującą regulację

zawartą w art. 38 ust. 3 u.k.w.h., według której wniosek o wpis mógł być złożony

przez osobę, której prawo miało być wpisem dotknięte. Sąd Okręgowy prawidłowo

przyjął, że art. 6262 § 5 k.p.c. ma charakter ogólny i nie ogranicza w stosunku do

wierzyciela jego uprawnienia do złożenia jedynie wniosku o wpis (wykreślenie)

prawa przysługującego wierzycielowi. W art. 6262 § 5 k.p.c. – w odniesieniu do

wierzyciela, będącego wnioskodawcą – mowa jest jedynie o tym, aby przysługiwało

mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. Niewątpliwie wniosek

wierzyciela o wpis w księdze wieczystej musi być związany z prawem

przysługującym wierzycielowi, może więc dotyczyć także wpisu w dziale II księgi

wieczystej, jeżeli wpis taki ma wpływ na określenie zakresu przedmiotowego

i podmiotowego prawa wierzyciela, które może być, bądź już zostało, ujawnione

w księdze wieczystej. Wpis może również zmierzać do umożliwienia realizacji

innych uprawnień przysługujących wierzycielowi, np. prowadzenia egzekucji

z nieruchomości, czy też – jak miało to miejsce w rozpoznanej sprawie –

z ułamkowej części nieruchomości.

Wnioskodawca,

na

podstawie

posiadanego

tytułu

wykonawczego

wystawionego przeciwko Wojciechowi W., jest wierzycielem uprawnionym do wpisu

hipoteki przymusowej na udziale dłużnika w tej nieruchomości. Ujawnienie w dziale

II księgi wieczystej w miejsce wpisanej tam wspólności ustawowej udziałów

ułamkowych uczestników w prawie własności nieruchomości jest niezbędne dla

możliwości wpisu w księdze wieczystej prawa wierzyciela w postaci hipoteki

przymusowej i określenia jego granic przedmiotowych i podmiotowych (do udziału

dłużnika w nieruchomości) w związku z orzeczeniem przez sąd separacji między

dłużnikiem i jego małżonką (uczestnikami postępowania). Ponadto wnioskodawca,

jako wierzyciel dysponujący tytułem wykonawczym, jest również uprawnionym do

prowadzenia – po zniesieniu ustawowej wspólności majątkowej – egzekucji z

ułamkowej części nieruchomości należącej do dłużnika Wojciecha W. (art. 1004

k.p.c. w zw. z art. 921 i nast. k.p.c.), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr

[...]. Ponieważ, ujawnione w księdze wieczystej zajęcie nieruchomości, dotyczyło

nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, podjęcie dalszych

czynności egzekucyjnych byłoby dopuszczalne jedynie na podstawie tytułu

wykonawczego przeciwko obojgu małżonkom (art. 923 1 § 1 k.p.c.), co w związku z

orzeczeniem separacji między nimi, nie było możliwe. Skutkiem tego orzeczenia

była możliwość prowadzenia egzekucji przez wnioskodawcę tylko z określonego

udziału Wojciecha W. (dłużnika) w wyżej wymienionej nieruchomości.

Nie jest także zasadny argument podniesiony w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej, że przeciwko przyznaniu wierzycielowi legitymacji do złożenia wniosku

o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej zmian polegających na ustaniu ustawowej

wspólności majątkowej i przekształcenia jej we współwłasność ułamkową

przemawiała możliwość późniejszego (po ustaniu wspólności ustawowej) podziału

majątku wspólnego z ustaleniem nierównych udziałów między małżonkami

w majątku wspólnym. Pomijając, że z dokumentów ocenianych w postępowaniu

wieczystoksięgowym nie wynikała taka okoliczność, to niewątpliwie mogła ona

powstać dopiero po ustaniu wspólności ustawowej wskutek orzeczenia przez sąd

separacji, co może być wykazane odrębnym dokumentem. W odniesieniu do

analizowanej kwestii aktualne pozostaje również stanowisko Sądu Najwyższego,

wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2001 r., III CZP

216/2001 (OSNC 2002, nr 1, poz. 4), że prawomocny wyrok orzekający rozwód

może być podstawą wpisu w księdze wieczystej współwłasności w częściach

ułamkowych na rzecz byłych małżonków. Orzeczenie o separacji – w odniesieniu

do ustawowej wspólności majątkowej małżonków – wywołuje te same skutki

materialnoprawne, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (art. 614 § 1 k.r.o.),

w tym więc, z chwilą ustania wspólności ustawowej, skutek określony w art. 43 § 1

k.r.o., według którego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Z tych względów nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 385 k.p.c.

w zw. z art. 6262 § 5 zd. pierwsze k.p.c. i z art. 13 § 2 k.p.c. przez bezzasadne,

zdaniem skarżącego, oddalenie apelacji.

Uwzględniając powyższe, skarga kasacyjna, jako nieoparta na uzasadnionej

podstawie, podlegała oddaleniu (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).