IV CSK 65/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 65/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSA Barbara Trębska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M.M.

przy uczestnictwie […], E.M.

o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2009 r.,

dwóch skarg kasacyjnych: wnioskodawcy i uczestniczki postępowania E.M.

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W.,

uwzględniając wniosek M.M., zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia

29 maja 2002 r. w sprawie […]/01 o stwierdzeniu nabycia spadku, w ten sposób, że

stwierdził, iż wchodzący w skład spadku po zmarłym w dniu 31 grudnia 1969 r.

M.M. wkład gruntowy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „J." wraz z działką

przyzagrodową o powierzchni 0,60 ha dziedziczy w całości żona spadkodawcy

Z.M., a nadto w punkcie II postanowienia, w ten sposób, że stwierdził, iż wchodzący

w skład spadku po Z.M. zmarłej 27 grudnia 1971 r. wkład gruntowy w Rolniczej

Spółdzielni Produkcyjnej „J." wraz z działką przyzagrodową o powierzchni 0,60 ha

nabył na podstawie ustawy syn W.M. w całości.

Sąd pierwszej instancji ustalił, iż postanowieniem z dnia 29 maja 2002 r. Sąd

Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po M.M. zmarłym w dniu 31 grudnia 1969 r.,

na podstawie ustawy nabyli żona Z.M. i dzieci W.M. i M.M. – po 1/3 części każdy z

nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczy żona i

córka po 1/2 części. W tym samym postanowieniu Sąd ten stwierdził, że spadek po

Z.M. zmarłej 27 grudnia 1971 r. dziedziczą dzieci W.M. i M.M. po 1/2 części każde

z nich, w tym także wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym.

M.M., jako następca prawny W.M. był uczestnikiem tego postępowania.

Latem 2003 r. M.M., po wcześniejszym wycofaniu z RSP „J." gospodarstwa

rolnego wniesionego jako wkład przez jej ojca M.M., zaproponowała wnioskodawcy

i jego rodzinie sprzedaż jej udziału we współwłasności tegoż gospodarstwa

wynoszącego zgodnie z postanowieniem z dnia 29 maja 2002 r. 3/4 części. Do tego

czasu w rodzinie nie było konfliktów, a wnioskodawca nie miał wątpliwości co do

członkostwa M.M. w RSP „J.". Jej propozycja odnośnie do wykupu udziału

wynoszącego 3/4 w gospodarstwie po rodzicach, przy wcześniejszych ustaleniach,

że podzielą się nim po połowie, spowodowała, że wnioskodawca za radą prawnika,

do którego zwróciła się rodzina, w dniu 21 października 2003 r. wystąpił do RSP

„J." o udzielenie informacji dotyczącej okresu członkostwa w tej spółdzielni M.M. W

zaświadczeniu z dnia 25 listopada 2003 r. Prezes Spółdzielni stwierdził, że M.M.

była jej członkiem od 9 kwietnia 1962 r. do dnia 31 grudnia 1968 r. Na tej

podstawie wnioskodawca złożył wniosek o zmianę postanowienia spadkowego z

dnia 29 maja 2002 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że M.M. rzeczywiście z RSP „J." wystąpiła z końcem

1968 r., a więc nie była jej członkiem w chwili otwarcia spadku. W tej sytuacji, w

ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek o zmianę postanowienia spadkowego na

podstawie art. 679 k. p. c. był uzasadniony. Uzyskane przez wnioskodawcę

zaświadczenie RSP „J." stanowi nowy dowód, na który nie mógł on powołać się w

poprzednim postępowaniu, jako że wystawione zostało już po jego zakończeniu.

Jednocześnie M.M. nie posiadał wówczas wiedzy co do faktycznego okresu

członkostwa M.M. w spółdzielni, albowiem w aktach sprawy nie było na tę

okoliczność żadnych dokumentów. Mając na uwadze pokrewieństwo łączące

uczestników postępowania i prawidłowo układające się stosunki rodzinne, nie miał

on podstaw, aby kwestionować okoliczności wynikające z jej zeznań, tym bardziej,

że ustalenia dotyczyły faktów sprzed prawie czterdziestu lat. W związku z

powyższym po ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie stwierdzenia

spadku po M.M. ustalił, że tylko jego żona Z.M. była członkiem rolniczej spółdzielni

produkcyjnej, a tym samym posiadała uprawnienia do dziedziczenia wchodzącego

w skład spadku wkładu w takiej spółdzielni. M.M. w dacie śmierci ojca nie posiadała

uprawnień do dziedziczenia tej części spadku, gdyż w chwili jego otwarcia, nie była

już członkiem spółdzielni. W dacie zaś otwarcia spadku po Z.M., tylko jej syn W.M.

– z uwagi na stwierdzone u niego inwalidztwo II grupy – miał uprawnienia do

dziedziczenia wkładu w rolniczej spółdzielni produkcyjnej.

Wskutek apelacji M.M. od powyższego orzeczenia, Sąd Okręgowy w G.,

postanowieniem z dnia 10 lipca 2007 r. zmienił zaskarżone postanowienie i

wniosek M.M. o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia spadku oddalił.

Sąd drugiej instancji, odmiennie od Sądu Rejonowego ocenił, iż wnioskodawca nie

wykazał istnienia przesłanek z art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c., od których zależy

dopuszczalność żądania zmiany postanowienia w przedmiocie stwierdzenia

nabycia spadku. Swój wniosek uzasadniał on bowiem uzyskanym w dniu 25

listopada 2003 r. zaświadczeniem o okresie członkostwa M.M. w RSP „J.”, z

którego wynikało, iż nie była ona członkiem tej Spółdzielni w dacie otwarcia spadku

po ojcu M.M., co przeczy ustaleniom Sądu Rejonowego poczynionym w sprawie

[…]/01. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczność późniejszego otrzymania

powyższego zaświadczenia nie jest wystarczająca dla uznania, że wnioskodawca w

myśl art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c. nie mógł w poprzednim postępowaniu powołać się na

okoliczność z zaświadczenia tego wynikającą czyli na wystąpienie M.M. z RSP „J.”

przed otwarciem spadku. Sąd ten wskazał, iż w powyższym przepisie chodzi

o zobiektywizowaną

kategorię

„możliwości

powołania

się”.

W

poprzednim

postępowaniu M.M. był bierny, nie interesował go wynik sprawy. Sam przyznał, że

zwrócił się do RSP „J." dopiero po powstaniu konfliktu i zapowiedzi M.M., że

będzie egzekwowała korzystne dla niej postanowienie spadkowe. Wtedy też

dopiero zwrócił się po poradę do prawnika. Nic jednak nie stało na przeszkodzie,

aby uczynił to już w czasie toczącego się postępowania w sprawie […]/01 lub aby

wówczas wystąpił do spółdzielni z zapytaniem o członkostwo M.M., czy też aby

złożył stosowny wniosek dowodowy w tym zakresie w trwającym postępowaniu

spadkowym.

Mógł

też

po

prostu

zakwestionować

uprawnienia

M.M.

do

dziedziczenia wkładu gruntowego po ojcu. Bezczynność wnioskodawcy w

poprzednim postępowaniu nie może, w ocenie Sądu Okręgowego, stanowić

okoliczności usprawiedliwiającej wystąpienie z żądaniem zmiany prawomocnego

postanowienia. Na stronach i uczestnikach postępowania sądowego z natury

rzeczy ciążą bowiem określone obowiązki procesowe, a świadoma bierność

zawsze niesie za sobą ryzyko niekorzystnych rozstrzygnięć. Taka postawa nie

może być premiowana przyznaniem prawa do uruchomienia szczególnego trybu

służącego wzruszeniu prawomocnego orzeczenia. W takim konflikcie wartości,

zdaniem Sądu Okręgowego, pierwszeństwo należało przyznać ochronie zasady

prawomocności orzeczeń, jako służącej stabilizacji konkretnych stosunków

społecznych. Wnioskodawca jako uczestnik właściwego postępowania spadkowego

za

podstawę

żądania

zmiany

postanowienia

wskazał

okoliczność,

którą

niewątpliwie mógł był powołać w toku właściwego postępowania, czego nie uczynił

gdyż nie był zainteresowany wynikiem postępowania. W tej sytuacji, uznając, że

wnioskodawcy nie przysługiwało prawo żądania postanowienia spadkowego, Sąd

Okręgowy

nie

badając

zasadność

postanowienie i wniosek M.M. oddalił.

samego

wniosku,

zmienił

zaskarżone

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł M.M. oraz uczestniczka

postępowania E.M.

Wnioskodawca opierając swą skargę na zarzucie naruszenia przepisów

postępowania, a to: art. 227 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. przez odmowę

wyjaśnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i mimo

niewyjaśnienia okoliczności spornych – art. 217 § 2k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c.

i w zw. z art. 382 k.p.c. uznanie apelacji za zasadną, oraz art. 232 k.p.c. w zw.

z art. 670 § 1 i 2 k.p.c. i w zw. z art. 679 k.p.c. polegające na zaniechaniu

sprawdzenia

danych

świadczących

o

możliwości

dokonywania

przez

wnioskodawczynię w sprawie […]/01 manipulacji przeciwko uprawnionej do

dziedziczenia jej matki Z.M. oraz W.M. w zakresie gospodarstwa rolnego, wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w G. do ponownego rozpoznania.

Uczestniczka E.M. w swej skardze kasacyjnej zarzuciła nieważność

postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 48 § 3 k.p.c. i art. 379

pkt 5 k.p.c. i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzających

go orzeczeń, zniesienia postępowania i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

pierwszej

kolejności

rozważenia

wymagał

najdalej

idący

zarzut

nieważności postępowania podniesiony w skardze uczestniczki postępowania.

Nieważność ta, w opinii skarżącej, zaistniała w dwojakiej postaci. Pierwszej,

określonej w art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 48 § 3 k.p.c., a polegającej na

rozpoznaniu niniejszej sprawy przez Sąd Rejonowy w tym samym składzie, który

orzekał w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po M. i Z.M. i drugiej,

przewidzianej w art. 379 pkt 5 k.p.c., która – zdaniem autora skargi – zaistniała

w związku z niepowiadomieniem uczestnika postępowania A.M. o rozprawie

apelacyjnej i niedoręczeniem mu odpisu apelacji.

Sąd Najwyższy obydwie wskazane podstawy nieważności postępowania

uznaje za niezasadne. Odnośnie do pierwszej, niezależnie od tego, że wbrew

zarzutowi skargi, w sprawie o stwierdzenie praw do spadku po M. i Z.M.

zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 29

maja 2002 r., nie orzekał sąd w tym samym składzie co w sprawie niniejszej o

zmianę

powyższego

orzeczenia,

a

zakończonej

w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006 r. (a tylko w takiej

sytuacji zachodziłaby zarzucana nieważność z powodu naruszenia art. 48 § 3

k.p.c., za stosowaniem którego w sprawach o zmianę postanowienia o stwierdzenie

nabycia spadku na podstawie art. 679 k.p.c. opowiedział się Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 14 września 2004 r., III CK 458/03, niepubl.), wskazać trzeba,

iż zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury rozpoznając skargę kasacyjną

Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do badania – w ramach bezpośredniej kontroli

– nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Takie badanie –

mające jednak charakter kontroli pośredniej – byłoby natomiast możliwe w sytuacji,

w której skarżący w ramach drugiej podstawy z art. 3983 § 1 k.p.c. zarzuciłby

sądowi drugiej instancji naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. przez nie uwzględnienie

nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 2007 r., V CSK 62/07, z dnia 3 kwietnia 2008 r.,

II PK 350/07 i z dnia 16 listopada 2006 r., II CSK 177/06, niepubl., wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 czerwca 2009 r., III UK 16/09 i z dnia 11 stycznia 2006 r., III

CSK 328/05, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi,

ponieważ skarga kasacyjna uczestniczki postępowania nie zawiera zarzutu

naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 386 § 2 k.p.c. Kwestia zatem nieważności

postępowania przed Sądem Rejonowym uchyla się spod kontroli kasacyjnej.

Nie doszło także do zarzucanej nieważności określonej w art. 379 pkt 5

k.p.c. w postępowaniu drugoinstancyjnym przed Sądem Okręgowym. Zgodzić się

należy ze skarżącą iż uczestnik A.M. nie został prawidłowo powiadomiony

o rozprawie apelacyjnej, a wcześniej nie doręczono mu odpisu apelacji, wobec

wysłania zawiadomienia zamiast na wskazany adres dla doręczeń (adres skarżącej

– E.M.), na adres, który wskutek przebywania uczestnika za granicą był

nieaktualny. Uchybienie powyższe nie jest jednak równoznaczne z zarzucaną przez

uczestniczkę postępowania nieważnością postępowania. Nie można bowiem

pomijać faktu, że naruszenie prawa do obrony uczestnika A.M. zarzuca nie on sam,

lecz inny uczestnik postępowania. Co prawda ugruntowany jest pogląd, zgodnie z

którym w skardze kasacyjnej strona może powołać się na naruszenie przepisów

procesowych dotyczących także interesów strony przeciwnej, jeżeli uchybienie to

spowodowało nieważność postępowania (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z

dnia 11 grudnia 2006 r. l PK 124/06, OSNP 2008/3-4/27 oraz z dnia 23 marca

2006 r., IV CSK 115/05, z dnia 27 lutego 1997 r., III CKN 6/97, z dnia 15 czerwca

2005 r., II PK 274/04, z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 269/02, niepubl.), jednak w

ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego niniejszą sprawę, „procesowa”

podstawa kasacji – zgodnie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. – wymaga wykazania takiego

uchybienia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., II PK 198/04,

niepubl.). Tego wymagania nie spełnia zaś podniesiony przez skarżącą zarzut

naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. przez niedoręczenie innemu uczestnikowi odpisu

apelacji czy powiadomienia o terminie rozprawy apelacyjnej. W uzasadnieniu tego

zarzutu skarżąca nie przedstawiła konsekwencji wskazanego niedoręczenia A.M.

powiadomień i nie przedstawiła związku między treścią zaskarżonego orzeczenia, a

wskazanym uchybieniem, a trudno tu o domniemywanie takich konsekwencji

zwłaszcza jeżeli się zważy, iż A.M. mieszkający za granicą sam orzeczenia nie

skarży i do tej pory, mimo prawidłowego powiadomienia go o czynnościach

sądowych i procesowych innych uczestników, nie podejmował w sprawie żadnych

czynności.

Uzasadniona okazała się natomiast skarga kasacyjna wnioskodawcy

zarzucającego

naruszenie

art.

k.p.c.

Zgodnie

z

tym

przepisem,

w postępowaniu o zmianę stwierdzenia nabycia spadku, ten kto był uczestnikiem

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany

zapadłego postanowienia, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł

powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od

dnia, w którym uzyskał tę możność. W sprawie niniejszej zastrzeżenia Sądu

Okręgowego odnośnie do zastosowania tego przepisu, wzbudziła przesłanka

podstawy na jakiej wnioskodawca – uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia

spadku po M. i Z.M. – opierał swój wniosek o zmianę wydanego w tamtej sprawie

postanowienia spadkowego. Chodziło mianowicie o wykładnię niezbędnej do

ponownego rozpoznania sprawy spadkowej przesłanki przewidzianej w art. 679 § 1

zd. 2 k.p.c., w postaci podstawy wniosku, której uczestnik nie mógł powołać

w poprzednim postępowaniu.

Przypomnieć należy ugruntowany pogląd, iż przepis art. 679 k.p.c. ma

charakter

wznowieniowy.

Realizuje

on

nie

tylko

ochronę

dziedziczenia

spadkobiercy, lecz także zastępuje instytucję wznowienia postępowania w tych

sprawach w drodze żądania zamiany dotychczasowego wadliwego stwierdzenia

nabycia spadku (uchwała SN z dnia 21 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 40/94,

OSNCP 1994, nr 11, poz. 210; postanowienie SN z dnia 14 września 2004 r., sygn.

akt III CK 458/03, niepubl.). Wzgląd na to pozwala i zarazem czyni uzasadnionym

sięgnięcie przy dokonywaniu wykładni użytego w nim pojęcia „podstawy”, której

uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie mógł powołać w tym

postępowaniu, do treści i dorobku wykładni art. 403 § 2 k.p.c. Zgodnie z jego

brzmieniem przyjąć też należy, że obejmuje ono zarówno okoliczności faktyczne,

jak i środki dowodowe. O ile jednak przepis art. 403 § 2 k.p.c. wyraźnie wymaga,

aby takie

okoliczności

lub

dowody

zostały

wykryte

później,

tj.

już

po

uprawomocnieniu się orzeczenia, o tyle przepis art. 679 § 1 zd.2 k.p.c. nie

precyzuje przyczyn, dla których powołanie nowych okoliczności lub dowodów

w poprzednim postępowaniu nie było możliwe.

Sąd drugiej instancji podstawę do domagania się zmiany postanowienia

spadkowego zinterpretował wyłącznie w płaszczyźnie obiektywnej możliwości,

powiązanej

z

nakazem

starannego,

aktywnego

działania

uczestnika

w postępowaniu sądowym w celu wyjaśnienia faktów mających istotne znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd ten uznał mianowicie, iż nie było przeszkód, aby

wnioskodawca już w czasie postępowania spadkowego w sprawie […]/01 uzyskał

zaświadczenie z RSP „J.” o okresie w jakim M.M. była członkiem tej spółdzielni, co

miało zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy w myśl obowiązującego w dacie

otwarcia spadku art. 1087 k.c. – posiadała ona uprawnienie do dziedziczenia

wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej wchodzącego w skład

spadku po rodzicach. W ocenie Sądu Okręgowego M.M. nie tylko mógł, ale i miał

obowiązek w tamtym postępowaniu podejmować działania (np. uzyskanie porady

od prawnika), czy czynności procesowe (wnioski dowodowe) zmierzające do

ustalenia uprawnień do dziedziczenia przez M.M. W istocie zatem w opinii Sądu

drugiej instancji, winien on być bardziej staranny niż sąd rozpoznający sprawę

o stwierdzenie nabycia spadku, mimo że to na sądzie z urzędu ciążył obowiązek

ustalenia nie tylko kręgu spadkobierców, ale i ich kwalifikacji do dziedziczenia

gospodarstwa rolnego, wynikający z art. 670 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym

do 2 października 2008 r. Jak słusznie zarzuca w swej skardze wnioskodawca, Sąd

Okręgowy, ten aspekt całkowicie pominął. Co prawda rację ma ten Sąd gdy

stwierdza, iż świadoma bierność uczestnika postępowania spadkowego nie może

stanowić okoliczności usprawiedliwiającej wystąpienie

z żądaniem

zmiany

prawomocnego postanowienia spadkowego, który to pogląd znalazł także

odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. postanowienie z dnia

6 czerwca 2007 r., III CSK 19/07, niepubl.) jednakże nie można podzielić

stanowiska tego Sądu, iż taką świadomą bierność można zarzucić skarżącemu

w postępowaniu […]/01. Oceniając powinność aktywności uczestników w zakresie

przejawiania inicjatywy dowodowej w postępowaniu o stwierdzenie spadku, nie

można pominąć okoliczności takich jak to, że między uczestnikami postępowania

nie było wówczas sporu odnośnie do członkostwa M. M. w RSP „J.” oraz to, że nie

tylko oni, ale także i Sąd Rejonowy pominął obowiązek zbadania czy członkostwo

to istniało także w dacie otwarcia spadku. Rozpoznający sprawę Sąd, mimo

obowiązku działania w tym zakresie z urzędu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 lipca 1998 r., l CKU 46/98, niepubl.), oraz zawartego we

wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wniosku o wywiad w RSP „J.”, obowiązkowi

temu uchybił, choć z urzędu zajął się badaniem uprawnienia do dziedziczenia

wkładu gruntowego przez drugiego spadkobiercę – W.M. i to mimo braku

twierdzeń, iż takowe kwalifikacje on posiada. W tej sytuacji, oczekiwanie, że sąd

wyjaśni uprawnienia M.M. – odnośnie, do której nie złożono żadnego dowodu na

okoliczność jej członkostwa w RSP w dacie otwarcia spadku, poza jej tylko

zeznaniami niepopartymi zeznaniami innych uczestników, było uzasadnione. Sąd

Okręgowy stwierdzając, iż wnioskodawca winien w tamtym postępowaniu

przejawiać inicjatywę dowodową wymaga od niego w istocie większej staranności

niż od sądu zobowiązanego w tym zakresie do działania z urzędu. Skoro bowiem

Sąd Rejonowy poprzestał na zeznaniu M.M., zapewne z uwagi na fakt, że

uczestnicy zeznania tego wprost nie zakwestionowali i byli zgodni co do

rozstrzygnięcia sprawy, oczekiwanie iż wnioskodawca (w tamtym postępowaniu

uczestnik), zważywszy na zgodne stosunki rodzinne, ustalenia co do podziału

spadku i brak podstaw do kwestionowania twierdzeń wnioskodawczyni (ciotki

uczestnika), będzie kwestionował kwalifikacje wnioskodawczyni do dziedziczenia

wkładu gruntowego jest nieusprawiedliwione okolicznościami sprawy. Z uwagi na

powyższe przyjąć należało (jak uczynił to Sąd Rejonowy), iż wnioskodawca

w poprzednim postępowaniu spadkowym nie mógł powołać podstawy, na której

obecnie wnosi o zmianę postanowienia spadkowego. Nie chodzi wszak

o obiektywną i teoretyczną możliwość zdobycia już wówczas dowodu w postaci

zaświadczenia z RSP o czasokresie członkostwa M.M., ale o to, czy zważywszy na

okoliczności tamtego postępowania było to oczekiwanie uzasadnione. Podstawa,

której nie można było powołać w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, a

która w myśl art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c. uzasadnia ponowne rozpoznanie sprawy

spadkowej, to podstawa której w poprzednim postępowaniu uczestnik nie mógł

powołać z uwagi na zaistniałe okoliczności sprawy. Owa możliwość powołania się

na nową podstawę o jakiej stanowi powyższy przepis nie może być bowiem badana

jedynie teoretycznie, w kontekście li tylko należytego dbania przez uczestników

postępowania o swoje interesy, ale ocena jej wystąpienia winna uwzględniać

wszystkie okoliczności zaistniałe w tamtym postępowaniu, a więc i postawy

pozostałych uczestników i rolę sądu w wyjaśnianiu okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy. Wnioskodawca w sprawie […]/01 nie przejawiał inicjatywy

dowodowej, bo nie miał podstaw do kwestionowania twierdzeń swej ciotki, co do jej

członkostwa w RSP. Dopiero później, z uwagi na powstały konflikt w rodzinie

spowodowany przez M.M., która wycofała się ze wcześniejszych ustaleń odnośnie

do podziału majątku po rodzicach, wykrył okoliczność i dowód ją potwierdzający, że

udział osoby (M.M.), która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest inny niż

wynika to z postanowienia spadkowego, co usprawiedliwiało przyjęcie – tak jak to

uczynił Sąd Rejonowy – iż wnioskodawca składając wniosek o zmianę

postanowienia spadkowego powołał się na podstawę, której nie mógł zgłosić w

poprzednim postępowaniu. To zaś uzasadniało ponowne zbadanie uprawnień

spadkobierców M. i Z.M. do dziedziczenia wchodzącego w skład spadku po nich

wkładu w rolniczej spółdzielni produkcyjnej.

Ponieważ kwestię tę, z uwagi na zmianę orzeczenia Sądu Rejonowego, Sąd

Okręgowy pominął, Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżone

postanowienie

i

przekazał

sprawę

Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2

k.p.c. w zw. z art. 38921 k.p.c.).