IV CSK 638/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 638/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Filmowców Polskich w Warszawie

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej

o ustalenie ewentualnie o ukształtowanie treści umowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 8 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Stowarzyszenie Filmowców Polskich w Warszawie wnosiło o: 1) ustalenie,

że nie istnieje jego obowiązek zawarcia z pozwaną Spółdzielnią Mieszkaniową w P.

umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2006r. Nr 90, poz. 631, ze

zm., dalej: „Pr. aut.”) na warunkach wskazanych w postanowieniu Komisji Prawa

Autorskiego z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt DP.WPA. 024/285/08/PD, to jest z

określeniem wysokości wynagrodzenia za korzystanie z reprezentowanych przez

Stowarzyszenie Filmowców Polskich praw autorskich i praw pokrewnych jako 1,6%

wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które nie

obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych; 2) ustalenie, że nie doszło do

ukształtowania umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa autorskiego,

pomiędzy powodem a pozwaną, na skutek wydania przez Komisję Prawa

Autorskiego w dniu 6 maja 2009 r. postanowienia w sprawie sygn. Akt /…/,

ewentualnie wnosiło o rozstrzygnięcie pomiędzy powodem a pozwaną Spółdzielnią

sporu związanego z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa

autorskiego, poprzez orzeczenie, że umowa winna mieć wskazane przez powoda

brzmienie, w tym stawkę wynagrodzenia z tytułu korzystania przez pozwaną z

reprezentowanych przez powoda praw autorskich i praw pokrewnych w wysokości

2,2% wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które

nie obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa stwierdzając, że Komisja

Prawa Autorskiego przyjęła w postanowieniu z dnia 6 maja 2009 r. odpowiednie

stawki wynagrodzenia.

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

W wyniku apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9

czerwca 2010 r. uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej

żądanie ewentualne o ukształtowanie treści umowy oraz orzekającej o kosztach

procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego, a w

pozostałej części oddalił apelację.

Sądy ustaliły miedzy innymi, że strona powodowa jest organizacją

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi reprezentującą prawa reżyserów

utworów audiowizualnych oraz prawa autorskie producentów audiowizualnych,

działającą w oparciu o odpowiednie zezwolenie Ministra Kultury i Sztuki, a pozwana

Spółdzielnia jest operatorem telewizji kablowej. Między stronami powstał spór

dotyczący warunków zawarcia umowy wskazanej w art. 21 1 ust. Pr. aut.,

a ponieważ negocjacje nie dały rezultatu strona pozwana wystąpiła do Komisji

Prawa Autorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania polubownego

w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu między stronami związanego z zawarciem

umowy

obejmującej

zgodę

na

reemisję

utworów

audiowizualnych

oraz

wideogramów zawartych w utworach audiowizualnych, do których majątkowe

prawa

autorskie

i

prawa

pokrewne

przysługują

producentom

utworów

audiowizualnych.

Postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. Komisja Prawa Autorskiego orzekła,

że Stowarzyszenie Filmowców Polskich jest organizacją „właściwą” w rozumieniu

art. 211 ust. 1 Pr. aut. do zawarcia z Spółdzielnią Mieszkaniową umowy, o której

stanowi powyższy przepis oraz że łączne wynagrodzenie Stowarzyszenia

Filmowców Polskich z tytułu zawarcia tej umowy powinno być ustalone

w wysokości 1,6% wpływów netto uzyskiwanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową

z

tytułu

reemisji

kablowej,

które

nie

obejmują

opłat

instalacyjnych

i przyłączeniowych. Żadna ze stron nie zgodziła się z tym orzeczeniem: strona

pozwana wniosła w czerwcu 2009 r. pozew przeciwko stronie powodowej

kwestionując

orzeczenie

Komisji,

a

strona

powodowa

wniosła

pozew

w rozpoznawanej sprawie.

Sądy oby instancji stwierdziły, że strona powodowa nie ma interesu

prawnego w zgłoszeniu na podstawie art. 189 k.p.c. pierwszych dwóch żądań,

określonych jako powództwo główne, gdyż ze względu na charakter orzeczenia

Komisji Prawa Autorskiego przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr. aut., orzeczenie

Komisji z dnia 6 maja 2009 r. upadło z chwilą wniesienia przez strony powództw do

sądu dotyczących zawarcia umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1 Pr. aut. Sąd

Apelacyjny stwierdził ponadto, że żadna ze stron nie kwestionuje konieczności

zawarcia umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 Pr. aut., strona powodowa nie

podniosła, by zachodziły jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające,

zgodnie z art. 106 ust. 2, odmowę wyrażenia zgody na korzystanie z utworów lub

artystycznych wykonań, niesporne jest również, że strona powodowa jest

organizacją „właściwą” do zawarcia umowy. Spór między stronami sprowadza się

jedynie do określenia wysokości stawki wynagrodzenia należnego za reemisję,

a takiego sporu nie da się, zdaniem Sądu, rozstrzygnąć w drodze powództwa

o ustalenie (negatywne) stosunku prawnego lub prawa, a jedynie w drodze

powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego między stronami.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w części oddalającej

apelację w odniesieniu do powództwa głównego o ustalenie, strona powodowa

w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 106 ust. 2 w zw.

z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niezastosowanie art. 106 ust. 2 do oceny

zasadności żądania głównego oraz naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 106 ust. 2

w zw. z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niewłaściwe zastosowanie art. 189

k.p.c. do oceny żądania głównego, ewentualnie też naruszenie art. 189 k.p.c. w zw.

z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez błędne przyjęcie, że powód nie posiada

interesu prawnego we wniesieniu powództwa o ustalenie po wydaniu orzeczenia

przez Komisję Prawa Autorskiego oraz naruszenie art. 21 1 ust. 1 i 2 w zw. z art.

106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. w zw. z art. 64 k.p.c. (prawdopodobnie

chodzi o art. 64 k.c.) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że z przepisów tych wynika

dla organizacji zbiorowego zarządzania roszczenie o ukształtowanie stosunku

prawnego lub roszczenie o stwierdzenie obowiązku operatora kablowego do

złożenia oznaczonego oświadczenia woli.

W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 w zw.

z art. 227, w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 382 k.p.c. przez zaniechanie dokonania

ustaleń faktycznych i wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału

w przedmiocie wysokości wynagrodzenia przysługującego powodowi.

Wnosiła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca

2010 r. III CZP 1/10 (OSNC 2011/1/1), z przewidzianego w art. 21 1 ust. 1 Pr. aut.

obowiązku uzyskania przez operatorów sieci kablowych licencji umownej na

reemisję w sieci kablowej utworów nadawanych w programach organizacji

radiowych i telewizyjnych wynika dla takich operatorów obowiązek zawarcia

odpowiedniej

umowy

z

właściwą

organizacją

zbiorowego

zarządzania.

Obowiązkowi temu odpowiada obowiązek organizacji zbiorowego zarządzania

zawarcia umowy licencyjnej, chyba że jej zawarciu sprzeciwiają się ważne powody

(art. 106 ust. 2 Pr. aut.). Spory, które mogą powstać między stronami na tle

wskazanego wyżej obowiązku zawarcia określonej umowy, rozstrzyga Komisja

Prawa Autorskiego (art. 108 ust. 5), stosując odpowiednio przepisy k.p.c.

o postępowaniu

przed

sądem

polubownym

(art.

ust.

7),

a

strona

niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji, może w terminie 14 dni od dnia

doręczenia rozstrzygnięcia wnieść powództwo do właściwego sądu okręgowego.

O tym, jakie powództwo przysługuje stronie decyduje przedmiot sporu i przedmiot

roszczenia.

Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy (porównaj między innymi wyrok

z dnia 3 stycznia 2007 r. IV CSK 303/06, niepubl. oraz uchwały z dnia 6 grudnia

2007 r. III CZP 107/07, OSP 2008/11/127 i wskazana wyżej uchwała siedmiu

sędziów z dnia 13 lipca 2010 r.), spory, o których mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. to

zarówno spory co do samego obowiązku zawarcia umowy między organizacją

zbiorowego zarządzania a operatorem kablowym, a więc spory o to, czy w danych

okolicznościach istnieje obowiązek zawarcia umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1

Pr. aut., czy określona organizacja zbiorowego zarządzania jest organizacją

„właściwą” w rozumieniu tego przepisu, czy istnieją „ważne powody”, uzasadniające

w świetle art. 106 ust. 2 Pr. aut. odmowę zawarcia umowy przez organizację

zbiorowego zarządzania itp. Inna kategoria sporów powstaje wtedy, gdy operator

i organizacja zbiorowego zarządzania wyrażają gotowość zawarcia umowy, ale nie

mogą uzgodnić jej warunków (treści), np. wynagrodzenia. Jak stwierdził Sąd

Najwyższy w powołanej na wstępie uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca

2010 r., jest to także „spór związany z zawarciem umowy”, w rozumieniu art. 108

ust. 5 Pr. aut., który rozstrzyga Komisja Prawa Autorskiego, a dopiero po

wyczerpaniu postępowania przed Komisją, otwiera się droga sądowa, przewidziana

w art. 108 ust. 7 Pr. aut., przy czym zakres postępowania sądowego jest taki sam,

jak

postępowania

przed

Komisją.

Rodzaj

roszczenia,

jakie

przysługuje

w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 108 ust. 7 Pr. aut., zależy od tego,

jaki był przedmiot sporu w postępowaniu przed Komisją oraz jaki interes strony ma

być zaspokojony orzeczeniem sądowym.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że spór między stronami

dotyczy tylko treści (warunków) umowy, jaka ma być zawarta na podstawie art. 21 1

ust. 1 Pr. aut., a konkretnie wynagrodzenia jakie obowiązana będzie płacić strona

pozwana stronie powodowej za korzystanie z utworów w formie reemisji kablowej.

Świadczą o tym jednoznacznie stanowiska stron zarówno w postępowaniu przed

Komisją Prawa Autorskiego oraz treść orzeczenia tej Komisji, jak i treść roszczenia

głównego i ewentualnego zgłoszonego przez stronę powodową przed Sądem

W szczególności, wbrew sugestiom strony powodowej zawartym w skardze

kasacyjnej, spór nie dotyczy kwestii, czy istnieją „ważne powody” uzasadniające

odmowę organizacji zbiorowego zarządzania zawarcia umowy, o której mowa w art.

106 ust. 2 i art. 211 ust. 1 Pr. aut. ani nieistnienia obowiązku zawarcia przez nią

umowy ze względu na występujące ważne powody. Strona powodowa bowiem nie

odmówiła zawarcia umowy ze względu na ważne powody, o których mowa w art.

106 ust. 2 Pr. aut., przeciwnie: gotowa była zawrzeć taką umowę, jednak na

określonych przez siebie warunkach co do wysokości wynagrodzenia. Taki spór

jest typowym sporem o treść (warunki) umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1 Pr.

aut., a nie sporem o nieistnienie obowiązku zawarcia umowy z ważnych powodów.

Z tych względów bezprzedmiotowe są zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art.

106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. Nie ma też podstaw do rozważań, jakie

roszczenie przysługuje stronie twierdzącej, że istnieją ważne powody do odmowy

zawarcia umowy, w rozumieniu art. 106 ust. 2 Pr. aut.

Nie ulega też wątpliwości, że trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż

w sytuacji, gdy spór między organizacją zbiorowego zarządzania a operatorem

kablowym dotyczy tylko wysokości wynagrodzenia za korzystanie z utworów

w formie reemisji kablowej, a więc warunków (treści) umowy, o której mowa

w art. 211 ust. 1 Pr. aut., stronie wytaczającej powództwo na podstawie art. 108

ust. 7 Pr. aut. nie przysługuje roszczenie przewidziane w art. 189 k.p.c. o ustalenie

nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na warunkach co do wysokości

wynagrodzenia, określonych w orzeczeniu Komisji Prawa Autorskiego, o którym

mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. Pomijając bowiem to, że z chwilą wytoczenia

takiego powództwa orzeczenie Komisji traci moc, a więc oczywiście nie istnieje,

obowiązek zawarcia umowy na określonych w nim warunkach, a tym samym brak

interesu prawnego do formułowania tego rodzaju roszczenia, najistotniejsze jest to,

że roszczenie o ustalenie nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na określonych

co do wysokości wynagrodzenia warunkach nie może usunąć sporu poddanego

pod rozstrzygnięcie Sądu, jeżeli sporem tym jest spór o wysokość wynagrodzenia.

Uwzględnienie takiego powództwa wyłączy jedynie obowiązek zawarcia umowy

z ustaleniem wynagrodzenia w ściśle określonej wysokości i nie rozstrzygnie sporu

stron co do tego, w jakiej wysokości ma być ustalone w umowie wynagrodzenie.

Nie odpowiada to treści ani ratio legis przepisów art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut.,

w świetle których Komisja, a następnie sąd ma „rozstrzygać spory związane

z zawarciem umowy”, w tym spory o warunki (treść) umowy przewidzianej w art.

211 ust. 1 Pr. aut.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale siedmiu sędziów

z dnia 13 lipca 2010 r., żądanie zmierzające do rozstrzygnięcia takiego sporu

o treść umowy jest niewątpliwie- w ramach klasycznego trójpodziału powództw na

powództwa o zasądzenie świadczenia, o ustalenie istnienia lub nieistnienia

stosunku prawnego lub prawa i o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawapowództwem o ukształtowanie stosunku prawnego. Powództwo takie dopuszczalne

jest tylko na podstawie upoważnienia ustawowego, które może być zawarte

zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Jak wskazał Sąd

Najwyższy

w powyższej

uchwale,

przepisem

dopuszczającym

powództwo

o ukształtowanie stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem

umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 Pr. aut. jest art. 108 ust. 7 w zw. z ust. 5

i art. 211 ust. 2 Pr. aut. wyrażający normę prawa materialnego, zgodnie z którą

sąd, w sytuacji przewidzianej w tym przepisie, jest uprawniony do rozstrzygania

sporów pomiędzy operatorami sieci kablowych i właściwymi organizacjami

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w przedmiocie treści umowy.

Z tych wszystkich względów bezzasadne są także zarzuty kasacyjne

naruszenia art. 189 k.p.c. w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. i art. 64 k.c.,

a nieskuteczne zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej, co w konsekwencji

prowadziło do oddalenia skargi (art. 39814 k.p.c.).

md