IV CSK 632/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 632/10

POSTANOWIENIE

Dnia 29 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku Elżbiety O.

przy uczestnictwie Bolesława O.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 28 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w punktach:

a)

pierwszym zmieniającym punkty: drugi, trzeci, siódmy,

dziesiąty, dwunasty i trzynasty postanowienia Sądu

Rejonowego z dnia 19 grudnia 2006 r.,

b)

b) trzecim oddalającym w pozostałej części apelację

uczestnika,

c)

czwartym orzekającym o kosztach postępowania

odwoławczego i kosztach sądowych i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy postanowieniem z

dnia 19 grudnia 2006 r. dokonał podziału majątku dorobkowego Elżbiety O. i

Bolesława O. w ten sposób, że ustalił skład tego majątku wymieniając w sentencji

postanowienia jego składniki i ich wartość oraz ogólną wartość tego majątku, nadto

ustalił, że wnioskodawczyni Elżbieta O. w okresie od kwietnia 1991 r. do grudnia

2006 r. pobrała pożytki z tytułu czynszu najmu lokalu użytkowego usytuowanego na

nieruchomości położonej przy ul. K. nr 1 objętej wieczystym użytkowaniem

stanowiącym majątek dorobkowy małżonków, w łącznej kwocie 141.568,80 zł.

Ustalił, że uczestnik Bolesław O. od czerwca 1985 r. do marca 1991 r. pobrał

pożytki z tytułu czynszu najmu lokalu użytkowego usytuowanego na tej

nieruchomości – w łącznej kwocie 21.257,70 zł oraz ustalił, że wnioskodawczyni

poniosła nakłady na majątek wspólny w wysokości 9.236,62 zł i oddalił dalej idące

żądanie o rozliczenie nakładów i pożytków. Dokonując podziału majątku

wspólnego, Sąd przyznał Elżbiecie O. i Bolesławowi O. oznaczone składniki tego

majątku i z tytułu wyrównania udziałów w majątku wspólnym, zasądził od

uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 13.973.04 zł, określając warunki

płatności, nakazał wnioskodawczyni, w związku z przyznaniem uczestnikowi praw

do gruntu i budynku usytuowanego na nieruchomości przy ul. K. 1, aby w terminie 3

miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia opróżniła, opuściła i

wydała uczestnikowi tę nieruchomość. Wartość przedmiotu postępowania ustalił na

kwotę 456.479,44 zł, orzekł o wpisie ostatecznym, o kosztach postępowania i

kosztach sądowych. Umorzył nadto postępowanie w zakresie składników nie

stanowiących majątku dorobkowego i w zakresie ustalenia nierównych udziałów.

Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i oceny

prawne. Związek małżeński wnioskodawczyni i uczestnik postępowania zawarli

w dniu 29 stycznia 1956 r. Od czerwca 1985 r. małżonkowie O. pozostawali w

separacji. Wyrok rozwiązujący ich małżeństwo uprawomocnił się w dniu 5 grudnia

1990 r.; małżonkowie O. nie zawierali w czasie trwania małżeństwa umów

majątkowych małżeńskich, Sąd nie znosił też łączącej ich wspólności majątkowej

małżeńskiej. W dniu 13 września 1975 r. uczestnik otrzymał przydział lokalu

mieszkalnego o powierzchni 85 m2 przy ul. S. 15A/17 na zasadzie własnościowego

prawa do lokalu spółdzielczego w Lokatorsko – Własnościowej Spółdzielni

Mieszkaniowej. Wkład budowlany pochodził z majątku wspólnego małżonków. Z

uwagi na zadłużenie lokalu uczestnik w dniu 25 lutego 2002 r. został wykluczony ze

Spółdzielni,

a

w

dniu

kwietnia

2004

r.

zapadł

wyrok

eksmitujący

wnioskodawczynię z tego lokalu. Po rozliczeniu podlegającego zwrotowi wkładu

budowlanego pozostała do wypłaty kwota została byłym małżonkom wypłacona po

połowie. W sentencji postanowienia prawo do lokalu zostało wymienione z uwagą,

że prawo to wygasło.

Wnioskodawczyni i uczestnikowi przysługiwał na prawach wspólności

ustawowej udział wynoszący 178/10.000 części w prawie użytkowania wieczystego

działek nr 237 (obszaru 173 m2), nr 238 (obszaru 929 m2), nr 232 (obszaru 125 m2),

nr 233 (obszaru 113 m2) oraz prawo własności pawilonu handlowo-usługowego

o powierzchni 72,3, 3 m2 – położonych przy ul. K. 1. Sąd ustalił też, że do majątku

wspólnego małżonków należały nadto i te składniki majątkowe, które następnie

objęto sentencją postanowienia. Szczegółowe postępowanie dowodowe nie

doprowadziło do ustalenia dalszych aktywów majątku wspólnego stron. W związku

z wnioskami stron Sąd dokonał rozliczenia nakładów poniesionych z majątku

wspólnego na majątki osobiste małżonków i z majątków osobistych na majątek

wspólny. Rozliczenie objęło należności, które pobrał uczestnik tytułem czynszu z

lokalu użytkowego w okresie od 1985 r. do marca 1991 r. W tym czasie strony

pozostały w separacji, uczestnik był związany z inną kobietą, lokal użytkowy

znajdujący się w pawilonie przy ul. K. 1 był wynajmowany przez uczestnika i

wyłącznie on uzyskiwał z tego korzyści. Uzyskane kwoty zatrzymywał dla siebie,

nie łożąc przy tym na utrzymanie rodziny, w tym wspólnego syna stron; świadczył

na

jego

rzecz

jedynie

sporadycznie

prezenty.

Rozstrzygając

o

żądaniu

wnioskodawczyni rozliczenia pobranych przez uczestnika w ten sposób korzyści,

Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłego, który ustalił możliwą do

uzyskania w tamtym okresie wysokość czynszu z lokalu, łącznie na kwotę 2586 zł.

Wnioskodawczyni zgłosiła wniosek o dokonanie waloryzacji, w związku z czym

Sąd, przy wykorzystaniu opinii biegłego, dokonał takiej waloryzacji, odnosząc

ustaloną kwotę do średniego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w

gospodarce uspołecznionej w poszczególnych latach; dało to kwotę 42.515,38 zł.

Sąd, odwołując się do treści art. 3571 k.c. i wyrażając pogląd, że ryzyko spadku siły

nabywczej pieniądza powinno obciążać obie strony, kwotę tę podzielił na połowę i

kwotę 21.257,70 zł wymienił w punkcie III sentencji postanowienia i ostatecznie

przyjął do rozliczenia. Podstawy prawnej rozliczenia czynszu pobranego w czasie

małżeństwa, na zaspokojenie wyłącznie potrzeb uczestnika, Sąd upatrywał w art.

45 k.r.o. Dokonując zaś rozliczenia nakładów jakie poniosła uczestniczka ze swego

majątku osobistego na majątek wspólny, Sąd wskazał, że nakłady te obejmują

wydatki poczynione po rozwodzie na utrzymanie rzeczy stanowiące majątek

wspólny (podatki i podobne daniny), w łącznej kwocie 9.242,62 zł. Ponadto, w

związku z tym, że po rozwodzie wnioskodawczyni wyłącznie korzystała z lokalu

użytkowego położonego przy ul. K. 1, wynajmując go i pobierając czynsz, Sąd, na

wniosek uczestnika, ustalił wysokość pożytków osiągniętych przez nią z tego tytułu

w okresie od kwietnia 1991 r. do daty orzekania na kwotę 141.568, 80 zł. Jako

podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 207 k.c. Ostatecznie, po ustaleniu

wartości należących do małżonków praw, Sąd wartość wszystkich składników

majątkowych wchodzących w skład majątku ustalił na kwotę 619.305,94 zł. Wartość

ta obejmowała wartość nieruchomości gruntowych opisanych w sentencji

postanowienia, wartość prawa użytkowania wieczystego, wartość samochodu marki

Mercedes, wartość wierzytelności do Banków, nadto wartość uzyskanych przez

wnioskodawczynię pożytków z lokalu użytkowego i pożytki uzyskane przez

uczestnika.

Sąd

następnie

ustalił

wysokość

udziałów

byłych

małżonków

(po 309.652,97 zł) i dokonał rozliczenia uwzględniając, że udział każdego

z małżonków podlega pomniejszeniu o pobrane przez tego małżonka pożytki,

a także o otrzymane ze Spółdzielni kwoty wynikłe z rozliczenia prawa do lokalu

przy ul. Startowej, zaś wartość udziału uczestnika podlega nadto pomniejszeniu

o kwotę

jaką

wskazywało,

otrzymał

że

ze

uczestnikowi

sprzedaży

przypaść

samochodu

powinna

mercedes.

wartość

Rozliczenie

193.345,27

zł,

a wnioskodawczyni 91.034,17 zł. Po rozstrzygnięciu, któremu z małżonków

przypadają konkretne składniki majątkowe w naturze, Sąd ostatecznie wskazał, że

wnioskodawczyni otrzymała wartość 81.679,44 zł, co oznacza, że należy jej się

dopłata w kwocie 9.354,73 zł, do której doliczył połowę jej nakładów i łącznie

zasądził na jej rzecz od uczestnika kwotę 13.973,04 zł, o taką bowiem kwotę za

dużo otrzymał uczestnik w wyniku rozliczeń dokonanych w sprawie.

Na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika od tego postanowienia,

postanowieniem z dnia 28 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone

postanowienie w ten sposób, że z opisu składników stanowiących majątek

dorobkowy wyeliminował wygasłe spółdzielcze własnościowe i wierzytelności do

banków

i

określił

wartość

podlegających

podziałowi

składników

majątku

dorobkowego według wartości ustalonej w postępowaniu apelacyjnym. Zmieniając

rozstrzygnięcie w zakresie ustalenia wysokości pobranych przez wnioskodawczynię

od kwietnia 1991 r. do maja 2010 r. pożytków z lokalu użytkowego usytuowanego

na nieruchomości przy ul. K. 1, wartość tę określił na 198.927 zł, a wartość

pobranych przez uczestnika z tego lokalu pożytków w okresie od czerwca 1985 r.

do grudnia 1990 r. określił na 144.126,61 zł. Ustalił też, że wartość poniesionych

przez wnioskodawczynię nakładów na majątek wspólny wyniosła 28.000,73 zł.

Zmieniając zaskarżone postanowienie, Sąd Okręgowy dokonał nadto podziału

majątku dorobkowego i z tytułu wyrównania udziałów w majątku wspólnym zasądził

od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 178.767,10 zł, określając warunki

zapłaty tej kwoty, orzekł o opróżnieniu lokalu użytkowego zajmowanego dotychczas

przez wnioskodawczynię, ustalił wartość przedmiotu postępowania na kwotę

600.830 zł, orzekł o wpisie ostatecznym, o kosztach postępowania i sądowych,

uchylił punkt I podpunkt f) zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie umorzył

postępowanie. W pozostałej części oddalił obie apelacje i orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że zmiana

zaskarżonego postanowienia w zakresie wartości składników majątkowych wiązała

się z ponownym ustaleniem ich wartości, potrzeba taka wynikła zaś w związku ze

zmianą cen wywołaną upływem czasu. W związku z zarzutami apelacji

wnioskodawczyni,

Sąd

ustalił

wysokość

nakładów

z

majątku

odrębnego

(osobistego) na majątek wspólny na kwotę 28.000,73 zł oraz ustalił, że uczestnik

w okresie od 1985 r. do grudnia 1990 r. z lokalu użytkowego pobrał pożytki

w kwocie 144.126, 61 zł, przy czym kwota ta została obliczona przy zastosowania

waloryzacji przez odniesienie się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

pracowników w gospodarce uspołecznionej. Wysokość pożytków pobranych przez

wnioskodawczynię od kwietnia 1991 r. do maja 2010 r. ustalił Sąd na kwotę łącznie

198.927 zł, na podstawie umów i dokumentów PIT wskazując, że chodzi

o rozliczenie na podstawie art. 207 k.c. pożytków rzeczywiście uzyskanych, a nie

możliwych do osiągnięcia. Za nieuzasadnione w związku z tym uznał żądanie

uczestnika ustalenia, za pomocą dowodu z opinii biegłego, wartości rynkowej

stawki czynszu tym bardziej, że uczestnik nie wykazał, że wnioskodawczyni

pobierała czynsz w kwocie wyższej niż przez nią wykazywany. Czyniąc rozważania

w związku z dokonaną waloryzacją i wskazując jako jej podstawę prawną art. 357 1

§ 3 k.p.c., Sąd Okręgowy wywiódł, że podstawę materialnoprawną żądania

rozliczenia pobranych pożytków nie stanowił art. 45 k.r.o. ale art. 32 k.r.o. Dochody

i pożytki z majątku wspólnego (tu pobrane przez uczestnika) stanowią odrębną

kategorię praw majątkowych unormowaną właśnie w art. 32 k.r.o. Przepis ten,

w §2 pkt 2, w brzmieniu obowiązującym w dacie ustania wspólności majątkowej

stron, stanowił, że do majątku wspólnego zalicza się dochody majątku wspólnego.

Ten zaś składnik i jego wartość Sąd ustala z urzędu. Przy spadku wartości

pieniądza, w sytuacji gdy istnieje potrzeba ustalenia aktualnej wartości dochodu

wyrażonego w pieniądzu, zastosowanie powinien mieć art. 358 1 § 3 k.c.

Ostatecznie Sąd ustaliwszy wartość składników majątkowych na łączną kwotę

600.830 zł wskazał, że udziały małżonków wynoszą po 300.415 zł. Skoro zaś

uczestnik otrzymał w wyniku podziału majątek wartości 493.200 zł, powinien

dopłacić wnioskodawczyni 192.785 zł oraz zapłacić połowę wartości uzyskanych

pożytków czyli 72.063,30 zł. Uzyskaną kwotę należało jednak pomniejszyć

o 99.463,50 zł jako połowę wartości pobranych przez wnioskodawczynię

pożytków. Sąd pomniejszył nadto tak obliczoną kwotę o 14.000 starych zł, po

waloryzacji = 618 zł, taką bowiem kwotę uczestnik przekazał jej z tytułu pobranych

przez niego pożytków. Ostatecznie, na rzecz wnioskodawczyni i uczestnika Sąd

Okręgowy zmieniając postanowienie Sądu pierwszej instancji zasądził kwoty

wynikającego z dokonanego przez siebie rozliczenia.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego, skierowanej

przeciwko rozstrzygnięciom zawartym w punktach:

a) pierwszym:

– zmieniającym punkt pierwszy litera d) postanowienia Sądu Okręgowego

w części wskazującej łączną wartość majątku wspólnego,

– w części zmieniającej punkty drugi i trzeci postanowienia Sądu

Okręgowego

(określających

wysokość

pobranych

przez

wnioskodawczynię

i uczestnika pożytków z lokalu położonego przy ul. K. nr 1),

– w części zmieniającej postanowienia Sądu Okręgowego w punkcie

siódmym (zasądzającym od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni dopłatę

w kwocie 178.767,10 zł),

– zmieniającym postanowienia Sądu Okręgowego w punktach dziesiątym,

dwunastym i trzynastym (określających wartość przedmiotu postępowania,

wysokość wpisu ostatecznego i orzekających o kosztach sądowych należnych

Skarbowi Państwa),

b) trzecim i czwartym w części dotyczącej uczestnika,

opartej na podstawie z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., uczestnik zarzucił naruszenie

art. 3581 § 3 i § 4 k.c. w związku z art. 45 § 1 k.r.o. per analogiam i art. 415 k.c.

przez zastosowanie waloryzacji sądowej do przeliczenia podlegającej zwrotowi do

majątku wspólnego równowartości dochodów jakie osiągnął z najmu lokalu

użytkowego. Zarzucił nadto naruszenie art. 206 i art. 207 k.c. w związku z art. 6 k.c.

przez ustalenie dochodów jakie mogła uzyskiwać wnioskodawczyni z tytułu najmu

lokalu w nominalnych wysokościach zamiast według rynkowej wartości czynszu

przeliczonej na poziom z daty orzekania.

We

wnioskach

skarżący

domagał

uchylenia

postanowienia

Sądu

Okręgowego w zaskarżonej części i przekazania sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosunki uregulowane w prawie rodzinnym, jakkolwiek są ze swej natury

stosunkami cywilnoprawnymi, niewątpliwie jednak wykazują pewną odrębność

z uwagi na leżące u ich podstawy szczególne regulacje dotyczące samego

stosunku prawnorodzinnego. Ta specyfika powoduje, że ustawa nakazuje byłym

małżonkom inaczej rozliczać ich powinności mające źródło w istniejących uprzednio

więzach rodzinnych. Proste przeniesienie pewnych instytucji prawa obligacyjnego

na stosunki majątkowe istniejące między byłymi małżonkami, nie zawsze jest

możliwe.

Rozważając zastosowanie art. 3581 § 3 k.c. do roszczeń małżonków

wynikających z posiadania przez nich majątku wspólnego, należałoby od razu

zauważyć, że majątek ten to ogół aktywów, a więc masa, podlegająca jako całość

specyficznemu reżimowi rozliczeń (art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c.),

powołany zaś przepis dotyczy wierzytelności istniejącej w ramach oznaczonego,

jednostkowego stosunku zobowiązaniowego. Próba jednak zastosowania tego

przepisu wymagałaby w pierwszej kolejności oceny charakteru zobowiązania, do

którego przepis miałby być zastosowany.

Art. 358 1 §1 k.c. wyraża zasadę nominalizmu, a § 3 tego artykułu – wyjątek

od tej zasady. Oznacza to, że dopuszczona w § 3 waloryzacja dotyczy zobowiązań

objętych

nominalizmem.

Zasada

nominalizmu

odnosi

się

do

zobowiązań

pieniężnych, świadczenie pieniężne jest tu świadczeniem głównym od samego

początku powstania stosunku zobowiązaniowego. Nie odnosi się natomiast tzw.

zobowiązań niepieniężnych ze świadczeniem pieniężnym, w których funkcja

występującego w nim pieniądza jest funkcją kompensacyjną. W sprawie niniejszej –

aczkolwiek Sąd Okręgowy ma rację, że zgodnie z art. 32 § 2 pkt 2 k.r.o., dochody

z majątku wspólnego (tu: czynsz z lokalu wynajmowanego osobie trzeciej)

stanowią dorobek małżonków – jest jasne, że dochody te zostały zużyte i w dacie

ustania małżeństwa nie istniały w żadnej postaci. Zostały przez uczestnika zużyte,

jak ustalił Sąd, z uszczerbkiem dla rodziny. W czasie trwania małżeństwa

małżonkowie są uprawnieni do korzystania z dochodów jakie przynosi ich majątek

wspólny. Jedynie zużycie tych dochodów przez jednego z małżonków, we własnym

interesie z uszczerbkiem dla rodziny, uzasadnia obowiązek tego małżonka

dokonania zwrotu. Nie budzi wątpliwości, że przepisy kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego nie przewidują wprost dla takiej sytuacji podstawy prawnej.

Ugruntowany jest jednak pogląd, że wówczas zastosowanie ma art. 45 k.r.o., który

takie zużycie pozwala traktować jako nakład uczyniony z majątku wspólnego na

majątek osobisty. Obowiązek pieniężnego rozliczenia tak rozumianego nakładu

z obowiązku tego nie czyni jednak zobowiązania stricte pieniężnego. Próba

zakwalifikowania takiego rozliczenia sytuowałaby go po stronie zobowiązań

niepieniężnych

ze

świadczeniem

pieniężnym

z

uwagi

na

niewątpliwie

kompensacyjną funkcję. Poszukiwanie podstawy prawnej dla obowiązku rozliczenia

się przez małżonka z pożytków pobranych w czasie małżeństwa z uszczerbkiem

dla rodziny w art. 415 k.c. również nie uzasadniałoby zastosowania waloryzacji

z uwagi

na

zobowiązanie

kompensacyjny

i

odszkodowawcze

w

tym

jest

wypadku,

charakter

zobowiązaniem

zobowiązania;

niepieniężnym

ze

świadczeniem pieniężnym.

Należy jednak dodać, że uprawnienie do żądania waloryzacji świadczenia

pieniężnego powstaje zawsze w ramach istniejącego już wcześniej stosunku

prawnego. Specyfika stosunków regulowanych k.r.o. powoduje, że zużycie przez

małżonkach dochodów przynoszonych przez majątek wspólny w czasie trwania

małżeństwa, powodując uszczerbek w tym majątku, rodzi w oznaczonej sytuacji

jedynie obowiązek wyrównania tego uszczerbku. Art. 358 1 § 3 k.c. stanowi, że sąd

może zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego.

Tymczasem obowiązek wyrównania uszczerbku powstaje dopiero wówczas, gdy

tak zdecyduje sąd, po myśli art. 45 § 2 k.r.o., przed podziałem majątku

dorobkowego lub też przy podziale dorobku. Nie ma tu zatem istniejącego

wcześniej zobowiązania z takim świadczeniem, które, w chwili wykonania tego

zobowiązania, na skutek spadku siły nabywczej pieniądza wymagałoby waloryzacji

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2009 r. V CSK 39/09

OSNC-ZD 2010/2/62). Wartość nakładu z majątku wspólnego na majątek osobisty

ustala się według cen z daty wyrokowania, reguła ta nie może być jednak

utożsamiana z waloryzacją wynikająca z art. 3581 § 3 k.c. Sposób ustalenia

wysokość takiego nakładu, przy zastosowaniu cen z daty wyrokowania, zależy od

okoliczności

sprawy.

Potrzeba

przeszacowania,

nazywanego

potocznie

waloryzacją, nie uzasadnia zastosowania art. 358 § 3 k.p.c.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 206 i art. 207 k.c., zauważyć

należy, że do przepisów tych odsyłają przepisy art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035

k.c. Przepis art. 206 k.c. wskazuje, że każdy współwłaściciel jest uprawniony do

współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie jaki

daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych

współwłaścicieli. Zgodnie zaś z art. 207 k.c., pożytki i przychody z rzeczy wspólnej

przypadają współwłaścicielom w stosunku do ich udziałów; w takim samym

stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Pożytkami

są

pożytki

naturalne

i

cywilne.

Co

do

zasady,

nie

można

zakwestionować stanowiska Sądu odwoławczego, że należało dokonać rozliczenia

tych pożytków, co do których zostało ustalone, iż wnioskodawczyni już je osiągnęła.

Rzeczą skarżącego było udowodnienie, że kwota rzeczywiście osiągnięta była

wyższa. Uszło jednak uwagi Sądu, że uczestnik przez cały tok procesu domagał się

jednak ustalenia

korzyści

odniesionych

przez

wnioskodawczynię

z tytułu

posiadania, z wyłączeniem uczestnika, lokalu objętego współwłasnością wskazując,

że korzyść ta powinna być ustalona według stawek rynkowych. Na obowiązek

współwłaściciela dokonania takiego rozliczenia zwrócił uwagę Sąd Najwyższy

w uchwale z dnia 10 maja 2006 r. III CZP 9/06 (OSNC 2007/3/37). W uchwale

z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 3/08 (OSNC 2009/4/53), Sąd Najwyższy

analizując

zagadnienie

obowiązku

zapłaty

wynagrodzenia

za

korzystanie

z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli z rzeczy będącej przedmiotem

współwłasności, wskazał, że art. 206 k.c. stwarza kompetencje do korzystania

przez wszystkich współwłaścicieli z rzeczy jako całości, nie zaś do korzystania

z rzeczy lub jej części z jednoczesnym wyłączeniem innych uprawnionych.

Takie korzystanie stanowi naruszenie uprawnień pozostałych współwłaścicieli.

Naruszenie uprawnienia do korzystania z rzeczy daje natomiast współwłaścicielowi,

w razie wykazania przesłanek stosowania art. 224 § 2 lub art. 225 k.c., prawo

żądania zapłaty wynagrodzenia od tego współwłaściciela, który wyłącznie korzystał

w całości lub części z przedmiotu współwłasności.

Z tych względów Sąd Najwyższy, uwzględniając wynikający ze skargi

kasacyjnej zakres zaskarżenia, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzekł jak

w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

md