IV CSK 606/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 606/10

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w M.

przy uczestnictwie Dariusza P. i Agaty P.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 9 kwietnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawcy Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. od

postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22 stycznia 2010 r. w sprawie o wpis

hipotek.

W skardze kasacyjnej wnioskodawcy, sporządzonej i wniesionej przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, postanowieniu Sądu Okręgowego zostało

zarzucone naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 626 8 § 2 k.p.c.

przez uznanie, że administracyjny tytuł wykonawczy nie jest wystarczającą

podstawą wpisu hipoteki przymusowej, a wnioskodawca powinien załączyć do

wniosku dowód wszczęcia egzekucji administracyjnej, zbadanie prawidłowości

wszczęcia tej egzekucji oraz zbadanie przez Sąd wymagalności obowiązku

stwierdzonego administracyjnym tytułem wykonawczym; art. 244 § 1 k.p.c. przez

zakwestionowanie

przez

Sąd

treści

dokumentu

urzędowego,

jakim

jest

administracyjny tytuł wykonawczy, a także art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c. w związku

z art. 13 § 2, jak też art. 6269 k.p.c. ze względu na oddalenie apelacji. Naruszenie

przepisów prawa materialnego dotyczyło art. 109 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 34 § 1,

art. 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 ustawy

z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez

uznanie, że hipotekę przymusową, której podstawą jest administracyjny tytuł

wykonawczy można ustanowić tylko w razie wszczęcia egzekucji administracyjnej,

po

przedłożeniu

(doręczenia odpisu

przez

tytułu

wnioskodawcę

dowodu

wykonawczego).

wszczęcia

Skarżący

wniósł

tej

egzekucji

o

uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy jest uzasadniona.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać

należy na naruszenie przez zaskarżone orzeczenie art. 626 8 § 2 k.p.c.,

wyznaczającego granice kognicji sądu wieczystoksięgowego. Oddalenie wniosku

uzasadniane

było

brakiem

załączenia

administracyjnej

i

wykazania

przez

wykonawczych

uczestnikom

dowodu

wnioskodawcę

postępowania,

co

wszczęcia

egzekucji

doręczenia

dotyczyłoby

tytułów

prawidłowości

wszczęcia egzekucji. Jednakże sąd wieczystoksięgowy nie może badać innych

okoliczności niż te, które wynikają z wniosku oraz dołączonych do niego

dokumentów i treści księgi wieczystej. Poza zakres kognicji tego sądu wykracza

badanie prawidłowości prowadzenia postępowania administracyjnego i treści

wydanej w nim decyzji. Podważanie wpisu hipoteki przymusowej na podstawie

takiej decyzji może nastąpić w postępowaniu o usunięcie niezgodności treści księgi

wieczystej

z

rzeczywistym

stanem

prawnym

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z 19 października 2000 r., II CKN 451/00, Lex nr 52547 i z dnia 17

listopada 2005 r., IV CSK 5/05, Lex nr 186707).

Obowiązek sądu wieczystoksięgowego, wynikający z art. 6268 § 2 k.p.c.

w kwestii badania, między innymi zawartości tytułu wykonawczego, w tym klauzuli

stwierdzającej

utożsamiany

z

wymagalność

określonego

nim

obowiązku

nie

badaniem

prawidłowości

przeprowadzonego

może

być

postępowania

administracyjnego, w następstwie którego ten tytuł został wydany. Sąd Najwyższy

w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego

w odniesieniu do tej kwestii w postanowieniu SN z dnia 20 maja 1998 r. (II CKN

782/97, Lex nr 50743), przychyla się natomiast do stanowiska zawartego

w postanowieniach SN z dnia 10 lutego 2011 r. (IV CSK 349/10, Lex nr 846602)

i z dnia 25 lutego 2011 r. (IV CSK 392/10, Lex nr 784974) oraz przedstawionej

w nich argumentacji prawnej.

Nie jest zasadny zarzut skarżącego odnośnie do naruszenia art. 244 § 1

k.p.c., ponieważ w zaskarżonym orzeczeniu nie zakwestionowano prawidłowości

nadania klauzul wymagalności. Odmowa uznania tych tytułów za podstawę

wystarczającą do dokonania wpisu hipoteki przymusowej wynikała nie z braków ich

dotyczących, lecz z powodu powołanego już niewykazania przez wnioskodawcę

doręczenia odpisów tych tytułów uczestnikom postępowania. Z tego względu

okazał się nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 244 § 1 k.p.c.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, za trafne należy

uznać zakwestionowanie dokonanej w zaskarżonym orzeczeniu wykładni art. 109

ust. 1 u.k.w.h., który to przepis oraz wskazane w skardze art. 34 § 1, art. 35 § 2

i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (dalej jako u.p.e.a) nie wprowadza zasady,

że hipotekę przymusową, której podstawą jest administracyjny tytuł wykonawczy

można ustanowić tylko wtedy, gdy została wszczęta egzekucja administracyjna

i przedłożony zostanie przez wnioskodawcę dowód wszczęcia tej egzekucji.

Artykuł 109 ust. 1 u.k.w.h. stanowi o tym, że wierzyciel, którego wierzytelność jest

stwierdzona tytułem wykonawczym, może na podstawie tego tytułu uzyskać

hipotekę przymusową na nieruchomości dłużnika. Mając na uwadze funkcję tej

hipoteki podzielić należy kierunek wykładni prezentowany w orzecznictwie,

że ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest sposobem egzekucji (za czym

opowiedział się Sąd Najwyższy w powoływanym postanowieniu w sprawie II CKN

792/97 oraz w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05, Lex nr

180869),

lecz

prowadzi

do

zabezpieczenia

wykonania

zobowiązania

(por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC

2004, nr 12, poz. 191, postanowienie SN z dnia 13 stycznia 2005 r., IV CK 427/04,

Lex nr 381017). Zasadne jest więc zakwestionowanie także poglądu, jaki na

gruncie powyższego przepisu oraz art. 35 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku

z art. 27 § 1 u.p.e.a. został wypowiedziany w zaskarżonym orzeczeniu,

że możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej jest warunkowana uprzednim

wszczęciem egzekucji administracyjnej, na co dowód ma stanowić doręczenie

dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego. Z art. 35 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej

wynika, że hipoteka przymusowa co do zasady powstaje przez dokonanie wpisu do

księgi wieczystej, a jego podstawą jest, między innymi tytuł wykonawczy, którego

elementy podlegające badaniu przez sąd wieczystoksięgowy określa art. 27

u.p.e.a. Jeżeli więc do wniosku o wpis hipoteki przymusowej został dołączony tytuł

wykonawczy spełniający przesłanki z art. 27 u.p.e.a., to sąd pierwszej instancji

powinien ocenić na podstawie art. 35 § 3 Ordynacji podatkowej zasadność wniosku

organu podatkowego i dokonać wpisu hipoteki przymusowej. Na podstawie

wskazanych przepisów nie wynika obowiązek sądu do badania, czy doszło do

wszczęcia postępowania egzekucyjnego na skutek doręczenia dłużnikowi odpisu

tytułu wykonawczego. Żaden z przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej nie

wprowadza tak sformułowanej przesłanki (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego

2011 r., IV CSK 349/10, niepubl.).

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., orzekając o kosztach

postępowania na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.