IV CSK 604/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 604/10

POSTANOWIENIE

Dnia 16 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSA Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie upadłości Piotra O. i Urszuli O. prowadzących działalność gospodarczą

jako wspólnicy spółki cywilnej „E. – F.” Zakłady Pralnicze

w L.,

w przedmiocie wniosku syndyka o stwierdzenie zakończenia postępowania

upadłościowego oraz wniosku upadłych Piotra O. i Urszuli O.

o umorzenie zobowiązań upadłych, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu

upadłościowym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 września 2011 r.,

skarg kasacyjnych Piotra O. i Urszuli O.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 23 czerwca 2010 r.,

oddala obie skargi kasacyjne.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. w sprawie 27/05 Sąd Rejonowy

stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego Piotra O. i Urszuli O.,

prowadzących działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej „E.-F.”

Zakłady Pralnicze w L. (punkt I i II) oraz oddalił ich wnioski o umorzenie

zobowiązań

upadłych,

które

nie

zostały

zaspokojone

w postępowaniu

upadłościowym (punkt V i punkt VI).

Oceniając wnioski upadłych o umorzenie zobowiązań, które nie zostały

zaspokojone w postępowaniu upadłościowym w kontekście art. 369 ustęp 1 ustawy

z dnia 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Sąd Rejonowy stwierdził,

że nie wykazali oni realizacji przesłanek z punktu 1 i 2 tego przepisu, a więc, że

niewypłacalność stanowiła następstwo wyjątkowych i niezależnych od nich

okoliczności oraz że brak jest podstaw do pozbawienia upadłych prawa

prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd Rejonowy wskazał, ze przywołane przez upadłych okoliczności

faktyczne nie wskazują, że ich niewypłacalność wywołały takie zdarzenia, których

w normalnym toku spraw nie mogli lub nie powinni byli brać pod uwagę. Upadli

wskazali jako przyczynę ich niewypłacalności pogarszającą się sytuację placówek

służby zdrowia, dla których świadczyli usługi pralnicze. Tymczasem, stosownie do

zeznań upadłej Urszuli O., dekoniunktura w tym sektorze usług rozpoczęła się na

przełomie 1999 i 2000 roku, a dokumentacja złożona z wnioskiem o ogłoszenie

upadłości wskazuje, że stan niewypłacalności powstał co najmniej z dniem

31.12.2001 r., a zatem po załamaniu na rynku usług pralniczych, świadczonych na

rzecz jednostek służby zdrowia.

W tej bowiem dacie, małżonkowie O. jako wspólnicy spółki cywilnej, byli

dłużnikami wobec co najmniej dwóch wierzycieli, to jest „J.-A.” spółki jawnej K. i W.

na kwotę 277.668,74 zł, wymagalną z dniem 15.09.1999 roku oraz i wobec Antona

E. co do wierzytelności w wysokości 709.600 zł wymagalnej (przynajmniej w części)

na dzień 31.12.2001 roku.

Upadli nie wykazali więc, że niezależna od nich okoliczność przekształceń

w sektorze służby zdrowia była przyczyną niewypłacalności, mieli bowiem czas na

przygotowanie się do obserwowanych następstw tych procesów, w których

dostrzegali

raczej

otwierającą

się

możliwość

zarobkowania

na

usługach

pralniczych.

Obserwując

natomiast

narastające

problemy ze

spłacaniem

swoich

zobowiązań, powinni byli właściwie zareagować, składając odpowiednio wcześnie

wnioski o ogłoszenie upadłości , a nie generować kolejne długi.

We wniosku o ogłoszenie upadłości, upadli jako przyczynę niewypłacalności,

wskazali wprowadzenie podatku VAT na usługi pralnicze, brak wzrostu cen tych

usług, wzrost opłat za energię oraz spadek wartości zamówień, a nie

naprowadzaną aktualnie sytuację placówek służby zdrowia. Te okoliczności nie

mogą być uznane za nadzwyczajne i wyjątkowe, tym bardziej, że reakcja na nie

upadłych w postaci złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości została znacznie, bo

o trzy lata przesunięta w czasie, w trakcie których stan niewypłacalności ulegał

pogłębieniu. Większość zobowiązań upadłych stała się wymagalna w okresie lat

2002-2004, sięgając w dacie złożenia wniosku kwoty 2.479.518,97 zł.

Orzekając natomiast w kontekście art. 369 ustęp 1 punkt 2 prawa

upadłościowego i naprawczego w związku z art. 373 ustęp 1 tej ustawy o tym, czy

ziściły się przesłanki do ewentualnego pozbawienia upadłych prawa prowadzenia

działalności gospodarczej na własny rachunek, Sąd Rejonowy stwierdził, że jedną

z nich stanowi zawinione niezłożenie, wbrew ustawowemu obowiązkowi, wniosku

o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do

ogłoszenia upadłości.

W ocenie Sądu Rejonowego, małżonkowie O. nie dopełnili tego obowiązku,

składając przedmiotowy wniosek dopiero w dniu 21.02.2005 r., przy istnieniu stanu

ich niewypłacalności już na koniec grudnia 2001 roku.

Nie usprawiedliwia ich przy tym subiektywnie wyrażane przekonanie, że brak

było podstaw do złożenia tego wniosku, skoro nie wystąpili z nim ich wierzyciele,

nie ekskulpuje także powoływany fakt poszukiwania inwestora, mogącego

polepszyć sytuację finansową wspólników czy nieznajomość prawa, skoro upadli

prowadzili profesjonalną działalność gospodarczą. W tej sytuacji zaistniała

ustawowa przesłanka pozbawienia upadłych prawa prowadzenia działalności

gospodarczej, co eliminowało możliwość umorzenia zobowiązań upadłych nie

zaspokojonych w postępowaniu upadłościowym.

Po rozpoznaniu zażaleń, wywiedzionych od powyższego postanowienia

Sądu Rejonowego przez oboje małżonków O., Sąd Okręgowy postanowieniem z

dnia 23.06.2010 r. w sprawie 162/10 wydanym wobec Piotra O. (k. 1502-1512) i

Urszuli O. (k. 1514-1524) oddalił je, podzielając w pełni i uznając za własne

zarówno zreferowane wyżej ustalenia faktyczne, jak i wywody prawne Sądu I

instancji.

Podkreślił Sąd Odwoławczy, że wskazane w art. 369 ustęp 1 prawa

upadłościowego przesłanki umorzenia zobowiązań nie zaspokojonych w toku

postępowania upadłościowego, muszą zaistnieć łącznie, czego trafnie nie stwierdził

Sąd I instancji.

Wskazywana przez skarżących ich niewątpliwie trudna sytuacja życiowa

i majątkowa nie ma żadnego wpływu na decyzję o umorzeniu nie zaspokojonych

zobowiązań, uwzględniana jest bowiem przy ustalaniu zakresu tego umorzenia.

Powyższe postanowienia zaskarżyli, na podstawie 370 ustęp 2 prawa

upadłościowego i naprawczego, skargami kasacyjnymi oboje upadli zarzucając

Sądowi II instancji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c.,

polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy za własne ustaleń faktycznych Sądu

Rejonowego bez koniecznych merytorycznych rozważań, odnoszących się do

podniesionych w zażaleniach upadłych argumentów, w sytuacji, gdy zarzuty

zażalenia obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu Rejonowego ze

zgromadzonym materiałem dowodowym, co zdaniem skarżących spowodowało

w rezultacie, że zarzuty podniesione w zażaleniach nie zostały przez Sąd

Okręgowy rozpoznane.

Formułując powyższy zarzut, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonych

postanowień Sądu Okręgowego i przekazanie ich do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący sformułowali w swoich skargach kasacyjnych jedynie zarzut

naruszenia przepisów postępowania, a to art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 382

k.p.c., którego nie sposób jednak w realiach rozpatrywanej sprawy podzielić.

Jeżeli sąd II instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po

rozważeniu zarzutów zażalenia, nie znajduje podstaw do zakwestionowania oceny

dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia sądu pierwszej instancji, może te

ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego orzeczenia.

W takiej sytuacji jest wystarczające, by stanowisko to znalazło wyraźne

odzwierciedlenie w uzasadnieniu sądu odwoławczego. Uznając prawidłowość

ustaleń faktycznych i oceny dowodów, sąd drugiej instancji nie ma obowiązku

przeprowadzania na nowo własnej oceny dowodów, musi jednak szczegółowo

odnieść się do tych ustaleń i ocen, które były kwestionowane w apelacji.

W uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego muszą być zawarte elementy

wymienione w art. 328 § 2 k.p.c., przy uwzględnieniu charakteru orzeczenia drugiej

instancji (art. 391 k.p.c.).

Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem sądu odwoławczego jest w sprawie

upadłościowej, na podstawie art. 378 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 397

§ 2 k.p.c., rozpoznanie sprawy w granicach zażalenia, które wyznaczają

podniesione w nim zarzuty i wnioski, a następnie ustosunkowanie się do nich

w uzasadnieniu (por. wyrok SN z dnia 10.02.2011 r., II PK 194/120, Lex nr 811846,

wyrok SN z dnia 19.08.2010 r., IV CSK 80/10, Lex nr 622215).

We

wniesionych

w

rozpatrywanej

sprawie

zażaleniach,

żalący

nie

sformułowali skonkretyzowanych zarzutów naruszenia prawa procesowego lub

materialnego.

Nie

domagali

się

uzupełnienia

postępowania

dowodowego

przeprowadzonego przed Sądem I instancji w określonym przez nich zakresie

i wskazanym kierunku, albowiem nie zgłosili w zażaleniach jakichkolwiek wniosków

dowodowych.

Rozpoznając zażalenia upadłych, Sąd II instancji wziął pod uwagę całość

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co zarzut naruszenia art. 382

k.p.c. czyni chybionym, zwłaszcza, że w złożonych skargach kasacyjnych skarżący

nie wskazali, jakiej części materiału dowodowego Sąd II instancji nie uwzględnił

przy rozstrzyganiu zażaleń.

Z treści zażaleń wynika, że żalący, nie podważając zasadniczych ustaleń

faktycznych Sądu I instancji, w szczególności dotyczących istnienia, wymagalnych

już w grudniu 2001 roku, zobowiązań wspólników spółki cywilnej „E.-F.” wobec

wspólników spółki cywilnej J.-A. i wierzyciela Antona E., dokonali jedynie

odmiennej, subiektywnej oceny tych okoliczności w kontekście obowiązku

wystąpienia przez nich z wnioskiem o ogłoszenie upadłości już w tym okresie.

Podtrzymywali także konsekwentnie skarżący, iż ich niewypłacalność była

konsekwencją wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności.

Sąd Rejonowy odniósł się szeroko do tych argumentów, a jego wywody

faktyczne i prawne Sąd Okręgowy zaakceptował, dając temu wyraz w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia.

Do tej argumentacji upadłych, zgłaszanej zresztą przez nich w toku

postępowania, w pismach procesowych i powtórzonych de facto w zażaleniach

ustosunkowały się Sądy obu instancji, tak więc trudno podzielić aktualnie

sformułowany w skargach kasacyjnych zarzut, że Sąd II instancji, oceniając

zgłoszone przez upadłych w zażaleniach zarzuty jako gołosłowną i nieuzasadnioną

polemikę z trafnym stanowiskiem Sądu Rejonowego i uzasadniając swoje

stanowisko w tym zakresie, dopuścił się naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

Natomiast ocena prawidłowości wykładni i zastosowania w ustalonym stanie

faktycznym art. 369 ustęp 1 prawa upadłościowego i naprawczego, a konsekwencji

trafność oddalenia wniosku małżonków O. o umorzenie niezaspokojonych

zobowiązań, nie była możliwa z uwagi na brak stosownego zarzutu w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy, obie skargi kasacyjne, polegały jako niezasadne,

oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.