IV CSK 6/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 6/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "A." Spółki z o.o.

przeciwko I.M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 lipca 2008 r. oddalił apelację pozwanej

od wyroku zasądzającego od niej na rzecz powodowej Spółki kwotę 102 960 zł z

ustawowymi odsetki i kosztami procesu.

Zasądzona kwota stanowi wierzytelność, której dochodził A.K., jako

należności z tytułu nie zapłaconego wynagrodzenia za wykonane roboty

budowlane. Powodowa Spółka nabyła tę wierzytelność w toku procesu, do którego

wstąpiła w trybie art.192 pkt 3 k.p.c.

Sąd pierwszej instancji,

po wniesionym

przez pozwaną

rozpoznając

sprzeciwie

tę sprawę

jako gospodarczą,

od

zapłaty

nakazu

wydanym

w postępowaniu upominawczym przeprowadził dowody powołane w pozwie przez

A.K. Na podstawie umowy łączącej pozwaną z A.K. oraz ugody pozasądowej

zawartej między tymi osobami, Sądy obu instancji ustaliły, że po zakończeniu robót

budowlanych, co nastąpiło dnia 28 grudnia 2004 r., pozwana powstrzymywała się

ze zwrotem kaucji w kwocie 300 000 zł wpłaconej przez A.K., stanowiącej

zabezpieczenie ewentualnych roszczeń z tytułu rękojmi, a nadto zwlekała z zapłatą

wynagrodzenia, zgłaszając wady w zakresie wykonania prac instalacyjnomontażowych. W ugodzie pozasądowej z dnia 31 lipca 2007 r., w związku ze

zgłoszonymi zastrzeżeniami, odnośnie jakości i terminów wykonywanych prac,

uzgodnione zostało jako ostateczne i nie podlegające negocjacjom wynagrodzenie

A.K. na kwotę 980 080,07 zł. Po upływie 3-letniego terminu objętego rękojmią,

pozwana powiadomiła A.K., że koszty usunięcia nie zlikwidowanych przez niego

usterek wyniosły 197 040 zł i zostały pokryte przez nią z kaucji przekazanej na

zabezpieczenie takich kosztów. Na pismo A.K. z dnia 2 stycznia 2008 r., aby

pozwana zwróciła bezsporną część kaucji zabezpieczającej, tj. kwotę 102 960 zł,

pozwana nie odpowiedziała. Po otrzymaniu wydanego w sprawie nakazu zapłaty

pozwana pisemnie powiadomiła A.K., że w związku z przekazanym mu

wynagrodzeniem w kwocie 103 700 zł za zakup i montaż windy, czego w istocie nie

wykonał, potrąciła tę kwotę z przysługującej mu wierzytelności z tytułu zwrotu kaucji

w kwocie 102 960 zł.

Sąd Apelacyjny uznał, że pozwana wbrew wymaganiu przewidzianemu

w art. 47914 § 4 k.p.c. nie udowodniła dokumentem wierzytelności przedstawionej

do potrącenia. Nie jest nim ugoda pozasądowa z dnia 31 lipca 2007 r., której treść

nie wskazuje, aby objęto nią rozliczenia związane z zakupem i montażem windy,

co przyznała pozwana w uzasadnieniu apelacji. Sąd Apelacyjny wskazał, że także

z dowodu z zeznań A.K., który ocenić należało jako wiarygodny, nie wynika, aby

wystawiona została faktura obejmująca należność za zakup i montaż windy. W

zaistniałej sytuacji procesowej należało zatem oddalić wniosek o dopuszczenie,

zgłoszonego przez pozwaną, dowodu z zeznań świadka S.M. na okoliczność

przekazania przez pozwaną A.K. kwoty 103 700 zł tytułem wynagrodzenia za zakup

i montaż windy.

Skarga kasacyjna pozwanej oparta została na podstawie naruszenia

art. 47914 § 2 k.p.c. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy wydany został nakaz

zapłaty. Zdaniem skarżącej, gdyby nawet uznać, że mimo wydania nakazu zapłaty

przepis ten miał zastosowanie, został on naruszony wskutek dopuszczenia na

wniosek powoda dowodu z zeznań świadka A.. przy jednoczesnym oddaleniu

wniosku dowodowego pozwanej o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka S.M.

Według skarżącej naruszone zostały ponadto przepisy art. 227 w zw. z art. 217,

244 i 245 oraz 47914 § 4 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodów z dokumentów

załączonych do sprzeciwu od nakazu zapłaty, których treść – właściwie

zinterpretowana – usprawiedliwiałaby tezę, że pozwana przekazała A.K. kwotę

pieniężną na zakup i montaż windy. Oznaczałoby to – zważywszy, że zakup i

montaż windy nie zostały wykonane przez A.K. -

że wykazała dokumentami

wierzytelność zgłoszoną do potrącenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Za nie uzasadniony uznać należało zarzut naruszenia art. 479 14 § 4 k.p.c.

przez jego zastosowanie. Pogląd skarżącej, że przepis ten ma zastosowanie

wyłącznie w sytuacji, gdy w sprawie nie został wydany nakaz zapłaty, na co

wskazuje treść § 1 art. 47914 § 1 k.p.c., który rozpoczyna się od słów „w sprawach,

w których sąd nie wydał nakazu zapłaty….”, nie zasługuje na zaakceptowanie.

Regulacje objęte treścią art. 47914 § 1-4 k.p.c. dotyczą obowiązków pozwanego

w postępowaniu

odrębnym

w sprawach

gospodarczych.

Odrębność

tego

postępowania polega między innymi na przyjęciu w tych przepisach rozwiązań

zapewniających realizację zasady koncentracji materiału dowodowego oraz

ograniczeniu czynności dyspozycyjnych stron. Z tych względów pozwany obciążony

jest obowiązkiem wniesienia odpowiedzi na pozew, spełniającej określone

wymagania, pod rygorami wskazanymi w § 1 i 2, nadto pozbawiony jest możliwości

wniesienia powództwa wzajemnego (§ 3), a do potrącenia w toku postępowania

może

przedstawić

tylko

wierzytelności

udowodnione

dokumentami

(§

4).

Przytoczone rozwiązania zawarte są w tej samej jednostce redakcyjnej, jaką jest

art. 47914 k.p.c. i wszystkie dotyczą obowiązków i uprawnień procesowych

pozwanego w sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów

o postępowaniu odrębnym. Wobec tego, że w postępowaniu tym sąd stosuje także

przepisy o innych postępowaniach odrębnych w tym nakazowym i upominawczym,

co wiąże się z możliwością wydania nakazu zapłaty, ustawodawca zaznaczył, że

obowiązek wniesienia odpowiedzi na pozew obciąża pozwanego „w sprawach,

w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub

upominawczym” (art. 47914 § 1 in principio k.p.c.). Niewprowadzenie takiego

zastrzeżenia

oznaczałoby,

że

pozwanego

obciąża

obowiązek

wniesienia

odpowiedzi na pozew bez względu na to, czy w sprawie został wydany nakaz

zapłaty, co pozostawałoby w sprzeczności z istotą odpowiedzi na pozew

i regulacjami dotyczącymi uprawnień procesowych pozwanego po doręczeniu mu

nakazu zapłaty. Cytowanemu sformułowaniu nie należy zatem przypisywać takiego

znaczenia, jakie nadała mu strona skarżąca. Oznacza to, że w sprawie

gospodarczej, po wydaniu nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub

upominawczym, do potrącenia mogą być przedstawione tylko wierzytelności

udowodnione dokumentami.

Zarzut naruszenia art. 227 w zw. z art. 217, 244 i 245 oraz 479 14 § 4 k.p.c.

w istocie zgłoszony został po adresem Sądu pierwszej instancji, a więc sądu,

którego orzeczenia nie podlegają kontroli w ramach postępowania kasacyjnego.

Podkreślić ponadto należy, że nie dopuszczenie dowodów z dokumentów

załączonych do sprzeciwu od nakazu zapłaty nie może stanowić podstawy

formułowania zarzutu naruszenia art. 244, 245 i 479 14 § 4 k.p.c. Z tych samych

względów za nie uzasadniony uznać należało zarzut naruszenia art. 47914 § 2

k.p.c. przez przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji określonego dowodu

i oddalenie wniosku o dopuszczenie innego dowodu. Nie przeprowadzenie,

zgłoszonego przez stronę, dowodu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji

może uzasadniać naruszenie albo art. 217 § 2 w zw. z art. 391 § 2 k.p.c., albo art.

381 k.p.c. Sąd drugiej instancji narusza art. 217 § 2 w zw. z art. 391 § 2 k.p.c., gdy

odmawia przeprowadzenia dowodu, który bezzasadnie pominięty został przez sąd I

instancji, natomiast do naruszenia art. 381 k.p.c. dochodzi wtedy, gdy sąd drugiej

instancji oddala

wniosek o dopuszczenie dowodu, którego strona nie mogła

powołać w sądzie pierwszej

instancji, bądź potrzeba jego powołania wynikła

później. Taka sytuacja procesowa nie wystąpiła w sprawie zakończonej

zaskarżonym

wyrokiem.

Powołanie

przez

skarżącą,

wśród

przepisów

wymienionych w skardze kasacyjnej, także art. 217 k.p.c., nie znajduje zatem

usprawiedliwienia.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.).