IV CSK 6/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 6/05

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. C. przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "D.(…)" w O. i

P. P. o wyodrębnienie lokalu mieszkalnego, wykreślenie wpisu spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu i wpis prawa własności, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2005 r., skargi kasacyjnej

uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej "D.(…)" w O. od postanowienia

Sądu Okręgowego w O. z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt I Ca (…),

oddala skargę.

Uzasadnienie

Umową z dnia 8 stycznia 2004 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego,

Wnioskodawca M. C. nabył od Uczestniczki postępowania - Spóldzielni Mieszkaniowej

„D.(…)” prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego i wniósł o wykreślenie z księgi

wieczystej Kw (…)/3 spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i wpisanie w tej

księdze prawa własności do tego lokalu. Wniosek ten został uwzględniony, bowiem 1

września 2004 r. Sąd Rejonowy dokonał zgodnego z nim wpisu, przy czym w dziale IV

księgi wieczystej Nr OL (…) wpisana została nadto hipoteka przymusowa zwykła w

kwocie 16.666 zł z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 2001 r. na rzecz P. P.

Uczestniczka postępowania - Spółdzielnia Mieszkaniowa zaskarżyła ten wpis w

części obejmującej wpis hipoteki, domagając się w apelacji zmiany zaskarżonej części

wpisu przez „... nie wpisywanie tej hipoteki ...” Apelującą twierdziła, że w chwili

rozpoznawania wniosku o wpis hipoteki nie przysługiwały jej

żadne prawa do

nieruchomości, które miały zostać obciążone hipoteką.

Sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 23 lutego 2005 r. oddalił apelację

wywodząc, że do powstania hipoteki i odrębnej własności lokalu niezbędny jest wpis w

księdze wieczystej a w dacie rozpoznawania wniosku nabywcy lokalu i przynależnych

do niego praw hipoteka była wpisana zgodnie z art. 626 8 § 2 k.p.c. Nadto Sąd

odwoławczy stwierdził, że w postępowaniu wieczystoksiegowym Sądy obu instancji nie

badają innych okoliczności aniżeli tych, które dotyczą wniosku, dołączonych

dokumentów i treści księgi wieczystej.

Postanowienie Sądu drugiej instancji zaskarżyła skargą kasacyjną, nazwaną

„kasacją”, uczestniczka postępowania

- Spółdzielnia Mieszkaniowa, zarzucając

naruszenie przepisów:

- art. 155 § 1 k.c. i art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (Dz. U. 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) przez bezpodstawne wpisanie

hipoteki na nieruchomości wnioskodawcy w sytuacji, gdy w chwili dokonywania tego

wpisu na rzecz uczestniczki postępowania P. P. nieruchomość stanowiła własność

Wnioskodawcy, a nie Spółdzielni Mieszkaniowej;

- art. 19 § 3 ustawy z dnia 16.09.1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. 2003 r. Nr 188,

poz. 1848 ze zm.) przez dokonanie wpisu hipoteki zabezpieczającej wierzytelność P.

P. wobec Spółdzielni Mieszkaniowej, za zobowiązania której nie odpowiada

Wnioskodawca;

- art. 6268 § 2 k.p.c. i art. 31 ukwh przez nie zbadanie załączonych

do wniosku

dokumentów, które zdaniem skarżącej nie stanowiły podstawy do wpisania hipoteki,

ponieważ będący podstawą wpisu tytuł wykonawczy dotknięty był wadą.

Skarżąca wywodzi, że podstawą wniosku uczestniczki postępowania P. P. o wpis

hipoteki przymusowej na nieruchomości strony skarżącej była zawarta między nimi w

dniu 19 marca 2003 r. ugoda sądowa w sprawie I C (…). Wniosek ten stał się jednak

podstawą wpisu hipoteki także na nieruchomości Wnioskodawcy M. C., który z mocy

prawa spółdzielczego nie odpowiada wobec wierzycieli Spółdzielni Mieszkaniowej za jej

zobowiązania. Hipoteka mająca zabezpieczać wierzytelność wierzyciela Spółdzielni nie

może zatem obciążać nieruchomości Wnioskodawcy, nie będącego dłużnikiem

wierzyciela hipotecznego, wywodzi się w skardze kasacyjnej.

Skarżąca

Spółdzielnia

wniosła

o

uchylenie

w

całości

zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego go wpisu Sądu Rejonowego w części dotyczącej

wpisania hipoteki i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 626 8 § 2 k.p.c. i art. 31 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm.), a uzasadnione w kasacji przyjęciem za podstawę wpisu hipoteki tytułu

wykonawczego dotkniętego - w ocenie skarżącej - wadą polegającą na przedwczesnym

nadaniu klauzuli wykonalności ugodzie sądowej. Rację ma Sąd drugiej instancji, że w

dacie rozpoznawania przez Sąd pierwszej instancji wniosku nabywcy prawa odrębnej

własności lokalu , tj. w dniu 1 września 2004 r., hipoteka była już wpisana zgodnie z art.

6268 § 2 k.p.c., bowiem Sąd wieczystoksięgowy nie bada innych okoliczności aniżeli

tych, które dotyczą wniosku, dołączonych do niego dokumentów i treści księgi

wieczystej. Jest oczywistym, że zakres kognicji Sądu wieczystoksięgowego obejmuje

także ocenę tego, czy dany dokument stanowi uzasadnioną podstawę wpisu

(postanowienie SN z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 372/00, LEX nr 52359). Jednakże

zgłaszany w tej sprawie zarzut, oparty na kwestionowaniu prawidłowości dokumentu

obejmującego ugodę sądową opatrzoną klauzulą wykonalności, dotyczy w istocie wpisu

hipoteki dokonanego w dniu 12 maja 2004 r. jeszcze w tzw. macierzystej księdze

wieczystej nr Kw (...) i obejmującej nieruchomość strony wnoszącej kasację, a nie

późniejszego wpisu hipoteki, będącego przedmiotem zaskarżenia w niniejszym

postępowaniu i ujawnionego w księdze wieczystej nr Kw (…) obejmującej odrębny lokal

mieszkalny wnioskodawcy. Sąd odwoławczy nie dopuścił się więc zarzucanego

w skardze kasacyjnej naruszenia wskazanych przepisów postępowania, bowiem

przedmiotem jego oceny była prawidłowość wpisu dokonanego przez Sąd pierwszej

instancji w dniu 1 września 2004 r. Musiał on zatem uwzględniać przy orzekaniu stan

prawny nieruchomości istniejący w tej dacie i odzwierciedlony w prowadzonej dla

nieruchomości Spółdzielni tzw. macierzystej księdze wieczystej, a więc uwzględniający

także wpis hipoteki obciążający nieruchomość skarżącej Spółdzielni na rzecz jej

wierzycielki – P. P., a dokonany już w dniu 12 maja 2004 r. Od tego bowiem dnia

wpisana hipoteka obciążała już całą nieruchomość Spółdzielni Mieszkaniowej objętą

księgą wieczystą nr Kw (...) i stan ten Sąd wieczystoksięgowy zobowiązany był

uwzględnić w chwili orzekania w dniu 1 września 2004 r., z mocy art. 316 § 1 k.p.c. w

zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnu 13 stycznia 2004 r., V

CK 165/03 niepubl.).

Fakt wcześniejszego zawarcia w dniu 8 stycznia 2004 r. w formie aktu

notarialnego

umowy

ustanowienia

odrębnej

własności

lokalu

i

przeniesienia

ustanowionego prawa do tego lokalu na wnioskodawcę nie spowodował jeszcze w tej

dacie zmiany stanu prawnego całej nieruchomości Spóldzielni, bowiem skutek rzeczowy

umowy zawartej z Wnioskodawcą w dniu 8 stycznia 2004 r. pozostawał w zawieszeniu

do chwili wyodrębnienia nieruchomości lokalowej w znaczeniu prawnym, co następuje

dopiero w dacie dokonania stosownego wpisu w księdze wieczystej, a to z mocy art. 7

ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. 2000 r., Nr 80, poz.

903, ze zm.).

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 109 ust. 1 ukwh okazał się

bezzasadny, bowiem uczestniczka postępowania P. P., będąca wierzycielką Spółdzielni

Mieszkaniowej, uzyskała hipotekę na nieruchomości swojego dłużnika, mającego już

taki status w dniu 12 maja 2004 r. Natomiast prawnorzeczowym późniejszym skutkiem

podziału dotychczasowej nieruchomości Spółdzielni przez wyodrębnienie z niej lokalu

nabytego przez Wnioskodawcę było zasadne obciążenie nowo powstałej nieruchomości

lokalowej kwestionowaną w skardze kasacyjnej hipoteką, bowiem z mocy art. 76 ust. 1

ukwh w razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca dotychczas nieruchomość

obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział. Powyższa regulacja, będąca

wyrazem

funkcji ochronnej

wierzyciela

hipotecznego,

potwierdza

prawidłowość

dokonanego, a kwestionowanego w skardze kasacyjnej wpisu, którego nie może

skutecznie podważać zarzut naruszenia art. 19 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. –

Prawo spółdzielcze (tj. Dz. U. 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) Ten ostatni przepis,

wyłączający odpowiedzialność członka Spółdzielni za zobowiązania Spółdzielni wobec

jej wierzycieli, nie może być rozumiany jako uwalniający od odpowiedzialności dłużnika

rzeczowego, nawet będącego zarazem członkiem Spóldzielni, wobec swego wierzyciela

hipotecznego.

Zarzut kasacji naruszenia art. 155 § 1 k.c. nie został niczym uzasadniony przez

stronę skarżącą, wobec czego Sąd Najwyższy pozbawiony został możliwości poddania

go merytorycznej ocenie.

W tym stanowi rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak sentencji na podstawie art. 398 14

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.