IV CSK 574/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 574/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 września 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa R. J. i A. J.‎przeciwko P. C.‎o ustalenie nieważności umowy,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 września 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Powodowie A. i R. J. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 maja 2018 r., którym oddalono ich apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 16 września 2016 r., oddalającego powództwo przeciwko P. C. o ustalenie nieważności umowy.Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył:W niniejszej skardze oparto się na przesłankach wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., podnosząc, że w sprawie występują dwa istotne zagadnienie prawne:1)Czy strona może oprzeć skargę kasacyjną na podstawie art. 232 i 233 k.p.c. w przypadku, gdy opinia biegłych została samodzielnie zlecona przez sąd II instancji oraz jak daleko posunięty jest zakres swobodnej oceny dowodów, które może przeprowadzić sąd II instancji na podstawie art. 232 i 233 k.p.c.?2)Związane z potrzebą dokonania wykładni art. 82 k.c.3)Związane z potrzebą dokonania wykładni art. 87 k.c.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12 - nie publ.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12 - nie publ.).

Wspomniane wątpliwości muszą znajdować się w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11, s. 7), który powinien wynikać z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ.). Istotne zagadnienie prawne należy bowiem postawić w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 - nie publ.).

Kolejnym niezbędnym elementem uzasadnienia tej przesłanki jest wskazanie przepisu prawa, który wzbudził poważne wątpliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13, nie publ.), a także różnych możliwych sposobów jego interpretacji, wynikających z judykatury lub piśmiennictwa, w tym również zajęcia przez samego skarżącego stanowiska co do rozstrzygnięcia sprawy oraz przyczyn wadliwości zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12, nie publ.).

Wymagania tego nie można zastąpić postawieniem samych pytań do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.) Jednocześnie zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie wyraził jeszcze stanowiska w związku z przedstawionym problemem, a w przypadku istnienia rozstrzygnięcia problemu - nie zaszły żadne okoliczności faktyczne uzasadniające jego zmianę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5).Zagadnienia prawne sformułowane przez skarżącą nie spełniają powyższych wymagań.

Przede wszystkim nie zostały one poprawnie sformułowane. O ile w przypadku zagadnienia pierwszego możliwe było wyabstrahowanie go z tekstu uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, o tyle w przypadku zagadnień drugiego i trzeciego skarżący nie podjęli nawet próby sformułowania konkretnych problemów prawnych powstałych - ich zdaniem - na tle wskazanych przepisów prawa. Jedyne sformułowane zagadnienie z kolei zostało przedstawione w oparciu o polemikę z ustaleniami faktycznymi sądów meriti, co jest niedopuszczalne na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. Ogólny problem związany z powoływaniem się na naruszenie art. 232 i 233 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym doczekał się zaś stałej wykładni Sądu Najwyższego, zgodnie z którą „Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny”, (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18 oraz z dnia 22 lutego 2019 r., III CSK 11/17 - nie publ.).Z kolei dla skutecznego powołania w skardze przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne jest wykazanie przez skarżącego kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającej charakter oczywisty, widoczny prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., IV CSK 729/14 oraz z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15 - nie publ.).

Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna bez głębszej analizy przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z dnia 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Skarżący powinien nie tylko przywołać konkretne przepisy prawa, którym - jego zdaniem - Sąd drugiej instancji uchybił, ale także przytoczyć odpowiednią jurydyczną argumentację odnoszącą się do oczywistości ich naruszenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2013 r., I UK 214/13, nie publ.).Skarżąca uzasadnia oczywistą zasadność skargi niewłaściwym zastosowaniem art. 4 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wynikającym ze stwierdzenia, że przy sprzedaży nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne nie była wymagana zgoda Agencji Nieruchomości Rolnych.

Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska skarżących w tym zakresie, ponieważ wskazany przepis w ogóle nie znajduje zastosowania do umów sprzedaży, zgodnie z jego literalną wykładnią.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. jw l.n