IV CSK 57/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 57/07

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Katarzyna Jóskowiak

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości S. Spółki z o.o.

przeciwko I. S.P. K. Ltd z siedzibą

w Wielkiej Brytanii

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 21 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej G. D.

od postanowienia Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 czerwca 2006 r.,

odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od G. D. na rzecz powoda

2700 zł kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Syndyk masy upadłości „S.” sp. z o.o. wniósł o zasądzenie od I. S. P. w

Wielkiej Brytanii 23 095 funtów szterlingów z tytułu ceny za towary sprzedane

pozwanej przez upadłą spółkę. Uzasadniając jurysdykcję krajową, podkreślił, że w

stanowiącej podstawę dochodzonego roszczenia umowie strony nie dokonały

wyboru prawa. Zgodnie zatem z art. 27 § 1 pkt 1 Prawa prywatnego

międzynarodowego do zobowiązań z tej umowy stosuje się prawo polskie,

ponieważ sprzedawca w chwili zawarcia umowy miał siedzibę w Polsce. Według

prawa polskiego należy określić także – z powodu braku postanowień w umowie –

miejsce spełnienia świadczenia. W myśl art. 454 § 1 k.c. jest nim siedziba

wierzyciela

w

chwili

w

spełnienia

świadczenia.

Sprawa

dotyczy

zatem

zobowiązania, które powinno być wykonane w Polsce. To uzasadnia zaś przyjęcie

jurysdykcji krajowej na podstawie art. 1103 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 454 § 1 k.c.

Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu z powodu braku jurysdykcji krajowej.

Zarzucił, że w sprawie nie ma zastosowania art. 27 § 1 pkt 1 Prawa prywatnego

międzynarodowego ponieważ strony zawarły umowę agencyjną, a nie umowę

sprzedaży. To oznacza zaś, że do zobowiązań z umowy stosuje się prawo

właściwe dla agenta (art. 27 § 1 pkt 2 Prawa prywatnego międzynarodowego).

Ponadto podniósł, że przyjęcie jurysdykcji krajowej wyklucza art. 5 ust. 1

rozporządzenia Rady Wspólnoty Europejskiej nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.

w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonania

w spawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE L 12 z 16.01.2001; dalej:

rozporządzenie nr 44/2001)

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2006 r. odrzucił pozew i

orzekł o kosztach procesu.

Sąd pierwszej instancji uznał, że od dnia przystąpienia Polski do Unii

Europejskiej, tj. od dnia 1 maja 2004 r. bezpośrednie zastosowanie mają przepisy

rozporządzenia nr 44/2001. W zakresie ich stosowania, w stosunkach z państwami

członkowskimi Unii Europejskiej, mają one pierwszeństwo zarówno przed

przepisami części czwartej kodeksu postępowania cywilnego, jak i Konwencją

lugańską.

Zgodnie z art. 5 rozporządzenia 44/2001 osoba, która ma miejsce

zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego może być pozwana w innym

Państwie Członkowskim, jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub

roszczenie wynikające z umowy, przed sąd miejsca, gdzie zobowiązanie zostało

wykonane albo miało być wykonane. W rozumieniu przytoczonego przepisu, o ile

co innego nie zostało uzgodnione, miejscem wykonania zobowiązania jest –

w wypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w Państwie Członkowskim,

w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały dostarczone albo miały być

dostarczone, a miejscem wykonania zobowiązania – w wypadku świadczenia usług

– miejsce w Państwie Członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były

świadczone albo miały być świadczone. Zawarta w art. 5 rozporządzenia nr

44/2001 definicja miejsca wykonania zobowiązania – zdaniem Sądu – ma charakter

autonomiczny. To oznacza, że w sprawie nie ma stosowania art. 454 k.c.

i przesądza sporną kwestii jurysdykcji – niezależnie od rodzaju zawartej przez

strony umowy – na rzecz sądów Wielkiej Brytanii.

Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem oddalił zażalenie powoda,

podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji.

Postanowienie zaskarżył G. D. W skardze kasacyjnej jego pełnomocnik,

wnosząc o uchylenie postanowień Sądów obu instancji, zarzucił naruszenie art. 454

§ 1 k.c. przez jego niezastosowanie, art. 71 pkt 1 rozporządzenia nr 44 /2001 przez

jego błędną wykładnię, art. 5 pkt 1 Konwencji lugańskej przez jego niezastosowanie

oraz ewentualnie art. 5 pkt 1 i art. 23 rozporządzenia nr 44/2001 przez ich błędną

wykładnię.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej

przysługuje przede wszystkim stronom procesowym. W rozpoznawanej sprawie

stroną powodową jest syndyk masy upadłości „S” sp. z o.o. z siedzibą w Polsce, a

stroną pozwaną – I. S. P. z siedzibą w Wielkiej Brytanii. Tymczasem skargę

kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji wniósł G. D.

Wprawdzie po wydaniu w sprawie zaskarżonego postanowienia G. D. nabył

od syndyka – jak wynika z akt sprawy – przedsiębiorstwo wraz z dochodzoną

wierzytelnością w drodze przetargu, jednakże nie oznacza to – jak trafnie zarzuciła

pozwana – że

przysługuje mu uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zgodnie bowiem z art. 192 pkt 3 zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych

sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na

miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.

Celem tego przepisu jest stabilizacja postępowania sądowego z chwilą

doręczenia pozwu. Oznacza ona, że mimo zbycia rzeczy lub prawa, objętych

sporem, zarówno przez jedną, jak i drugą stronę (a nawet przez obie strony),

zbywca zachowuje legitymację procesową. Ustawodawca w ten sposób chroni

stronę przeciwną przed ujemnymi skutkami zbycia objętych sporem rzeczy lub

prawa. Omawiany przepis stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 316 § 1 k.p.c.

zasady, że sąd orzeka na podstawie stanu rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy,

a tym samym uwzględnia zaszłe w toku postępowania okoliczności sprawy i jest

wyrazem umocnienia prawa powoda do przedmiotu sporu z chwilą doręczenia

pozwu.

Wspomniana stabilizacja postępowania nie stoi na przeszkodzie, aby

dopuścić zmianę strony w sytuacji, w której zarówno obie strony toczącego się

postępowania, jak i nabywca rzeczy lub prawa, objętych sporem, wyrażą zgodę na

wejście nabywcy do procesu i zajęcie miejsca zbywcy. Jednakże w rozpoznawanej

sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną

oświadczyła bowiem, że nie zgadza się na wstąpienie nabywcy zbytego prawa

w miejsce zbywcy.

W literaturze i orzecznictwie budzi kontrowersję kwestia, czy użyte

w omawianym przepisie pojęcie „zbycie” obejmuje – poza czynnościami prawnymi

– także inne zdarzenia prawne (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

5 czerwca 1946 r., I C 473/473, PiP 1947, nr 3; orzeczenie Sądu Najwyższego

z dnia 16 lutego 1954 r., I C 2055/53, OSN 1954, nr 12, poz. 408; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 września 1964 r., I CR 570/63, OSNC 1965, nr 12, poz. 211

i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1991 r., 70/90, OSNC 1991, nr 7,

poz. 81). Nie ma ona jednak znaczenia w rozpoznawanej sprawie, ponieważ

przedsiębiorstwo zostało nabyte – w toku postępowania upadłościowego –

w drodze przetargu. Zgodnie zaś z art. 701 § 1 k.c. przetarg jest jednym ze sposób

zawarcia umowy. Nie ulega więc wątpliwości, że zbycie przedsiębiorstwa wraz

wierzytelnościami jest objęte hipotezą art. 192 pkt 3 k.p.c.

Przedstawiony cel przepisu art. 193 pkt 3 k.p.c. i jego funkcja w procesie są

aktualne także na etapie postępowania kasacyjnego. Przemawia to za uznaniem,

że w rozumieniu tego przepisu pojęcie „zbycie w toku sprawy” – objętych sporem

rzeczy lub prawa – obejmuje, poza postępowaniem przed sądem pierwszej i drugiej

instancji, także postępowanie kasacyjne.

Reasumując, G. D. nie jest osobą uprawnioną do wniesienia skargi

kasacyjnej. Stroną powodową w sprawie pozostał bowiem syndyk masy upadłości i

jemu przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia. Wniesiona w

sprawie skarga kasacyjna jest zatem w rozumieniu art. 3986 § 2 k.p.c. z innych

przyczyn niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 3986 § 2 k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 398 20

k.p.c.).

kg