IV CSK 558/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 558/10

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSA Roman Dziczek

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

przy uczestnictwie Ireny i Benedykta N.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego, oparty na administracyjnych

tytułach wykonawczych, o wpisanie hipotek przymusowych w dziale IV księgi

wieczystej nr /.../ prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla nieruchomości stanowiącej

własność uczestników Benedykta i Ireny N. na prawach wspólności majątkowej

małżeńskiej.

Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz.

1361 ze zm. - wymienianej dalej jako u.k.w.h.) wierzyciel, którego wierzytelność jest

stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu

egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich

nieruchomościach dłużnika. Wymagania dotyczące administracyjnych tytułów

wykonawczych określa art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954

ze zm. – wymienianej dalej jako u.p.e.a.). Zgodnie z § 1 pkt 3 tego artykułu tytuł

wykonawczy powinien zawierać stwierdzenie, że obowiązek jest wykonalny

a dotyczy to obowiązku ostatecznie ukształtowanego skutkiem wyczerpania

postępowania odwoławczego. Sąd Rejonowy podzielił stanowisko przyjęte przez

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r. (sygn. akt II CK 92/05,

nie publ.), że administracyjny tytuł wykonawczy nie stanowi podstawy wpisu

hipoteki przymusowej, jeżeli dłużnik został pozbawiony możliwości złożenia

zarzutów przewidzianych w art. 32 § 1 u.p.e.a. W związku z tym, Sąd Rejonowy

uznał, że dołączone do wniosku tytuły wykonawcze nie mogą być podstawą wpisu

albowiem brak jest w nich wpisów potwierdzających ich doręczenie wraz

z pouczeniem o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania

egzekucyjnego. W ocenie tego sądu, badanie tytułów wykonawczych w tym

zakresie pozostaje w granicach kognicji sądu rozpoznającego wniosek o wpis

w księdze wieczystej.

Sąd Okręgowy, który postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. oddalił

apelację wnioskodawcy, uznał za niezasadny zarzut naruszenia kognicji sądu

wieczystoksięgowego. Obowiązkiem tego sądu jest zbadanie, czy przedstawiony

tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymagania, o których mowa w art. 27 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c. sąd wieczystoksięgowy bada zarówno wniosek, jak i

treść i formę załączonych dokumentów mających stanowić podstawę wpisu oraz

treść

księgi

wieczystej.

wykonawczych

nie

W

wynika

niniejszej

aby

sprawie

uczestnik

z

przedłożonych

postępowania

był

tytułów

pouczony

o przysługującym mu prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów

w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Taką informację na

podstawie art. 27 § 1 pkt 9 powinien zawierać tytuł wykonawczy. Jeżeli dłużnik

został pozbawiony możliwości zgłoszenia zarzutów w sprawie postępowania

egzekucyjnego, administracyjny tytuł wykonawczy nie stanowi podstawy wpisu

hipoteki przymusowej. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 23 czerwca 2005 r. w sprawie II CK 92/05 (nie publ.), a wcześniej

w postanowieniu z dnia 20 maja 1998 r. w spawie II CKN 782/97 (nie publ.).

W ocenie Sądu Okręgowego, za wymagalny można uznać tylko taki obowiązek,

który został ostatecznie ukształtowany skutkiem wyczerpania postępowania

odwoławczego, właściwego dla charakteru sprawy. Nie można przyjąć, iż o tym,

czy tytuł wykonawczy spełnia ustawowe wymogi formalne stwierdza jedynie organ

egzekucyjny podpisując klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji

administracyjnej. Sąd wieczystoksięgowy jest władny dokonać oceny, czy zostały

spełnione

wszystkie

wymogi

przewidziane

dla

administracyjnego

tytułu

wykonawczego, a brak chociażby jednego elementu stanowi przeszkodę do

dokonania wpisu hipoteki.

Wnioskodawca

złożył

skargę

kasacyjną

od

postanowienia

Sądu

Okręgowego. W ramach podstawy określonej w art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzucił

naruszenie:

-

art. 6268 § 2 k.p.c. przez uznanie, że administracyjny tytuł wykonawczy nie

jest

wystarczającą

podstawą

wpisu

hipoteki

przymusowej,

gdyż

wnioskodawca powinien załączyć do wniosku dowód wszczęcia egzekucji

administracyjnej oraz przez badanie przez sąd wymagalności obowiązku

stwierdzonego administracyjnym tytułem wykonawczym oraz prawidłowości

wszczęcia egzekucji administracyjnej;

-

art. 244 § 2 k.p.c. przez zakwestionowanie przez sąd treści dokumentu

urzędowego, jakim jest administracyjny tytuł wykonawczy, w szczególności

zawartej w nim klauzuli, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest

wymagalny;

-

art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. a także art. 626 9

k.p.c. polegające na oddaleniu apelacji, podczas gdy sąd powinien był

apelacje uwzględnić i orzec co do istoty sprawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie art. 109 ust. 1 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 34 § 1, 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 u.p.e.a. przez błędną wykładnię

polegającą

na

uznaniu,

że

hipotekę

przymusową,

której

podstawą

jest

administracyjny tytuł wykonawczy, można ustanowić tylko wówczas, gdy została

wszczęta egzekucja administracyjna, a wnioskodawca przedłoży dowód wszczęcia

tej egzekucji (doręczenie odpisu tytułu wykonawczego).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazane

w

skardze

kasacyjnej

kwestie,

w administracyjnym

tytule

wykonawczym

związane

pouczenia

z

zawarciem

zobowiązanego

o przysługującym mu prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie postępowania

egzekucyjnego i zakresem kognicji sądu wieczystoksięgowego w postępowaniu

o wpis

na

tej

podstawie

hipotek

przymusowych

na

nieruchomościach,

były w ostatnim czasie rozważane w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia

10 lutego 2011 r. w sprawie IV CSK 349/10 (nie publ.) oraz z dnia 25 lutego 2011 r.

w sprawie IV CSK 392/10 (nie publ.). Sąd Najwyższy rozpoznający skargę

kasacyjną wnioskodawcy podziela zajęte w tych orzeczeniach stanowisko,

że

skuteczność doręczenia tytułu wykonawczego, jako elementu oceny prawidłowości

trybu procedowania w postępowaniu administracyjnym, nie podlega badaniu przez

Sąd wieczystoksięgowy, tak jak nie podlegają kognicji sądu wieczystoksięgowego

inne okoliczności aniżeli te, które dotyczą wniosku, dołączonych do niego

dokumentów i treści księgi wieczystej. Poza tym zakresem pozostaje badanie

prawidłowości trybu prowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznej

treści tytułu wykonawczego. Wynikający z art. 6268 § 2 k.p.c. obowiązek sądu

wieczystoksięgowego badania m.in. zawartości tytułu wykonawczego (w tym m.in.

klauzuli stwierdzającej wymagalność określonego nim obowiązku) nie może być

utożsamiany

z

badaniem

prawidłowości

przeprowadzenia

postępowania

administracyjnego, w którym tytuł ten został wydany. Skuteczność doręczenia tytułu

wykonawczego,

jako

elementu

oceny

prawidłowości

trybu

procedowania

w postępowaniu administracyjnym, nie może więc być przedmiotem badania Sądu

wieczystoksięgowego. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie odmienne

stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 20 maja

1998 r. (w sprawie II CKN 782/97, nie publ.) oraz z dnia 23 czerwca 2005 r.

(w sprawie II CK 92/05, nie publ.), że administracyjny tytuł wykonawczy nie stanowi

podstawy wpisu hipoteki przymusowej, jeżeli dłużnik został pozbawiony możliwości

złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a trafny

w tych okolicznościach okazuje się zarzut naruszenia art. 626 8 § 2 k.p.c.,

wyznaczającego granice kognicji sądu wieczysto-księgowego.

Odmiennie natomiast należy ocenić zarzut naruszenia art. 244 § 1 k.p.c. i to

w sposób wskazany w skardze. Sąd drugiej instancji nie zakwestionował treści

tytułu wykonawczego, co do braku zawarcia w nim stwierdzenia, że obowiązek

objęty tytułem jest wymagalny. Odmowę uznania tych tytułów za wystarczającą

podstawę do dokonania wpisu hipoteki przymusowej uzasadniono niewykazaniem

przez wnioskodawcę doręczenia ich odpisów uczestnikom postępowania, a to nie

może uzasadniać zarzutu naruszenia art. 244 § 1 k.p.c.

Odwołując się do pisemnych motywów wymienionych postanowień Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r. oraz z dnia 25 lutego 2011 r. należy

wskazać, że treść tytułu wykonawczego reguluje art. 27 u.p.e.a., przy czym według

§ 1 pkt 3 tego artykułu tytuł ten powinien zawierać stwierdzenie, że podlegający

egzekucji obowiązek jest wymagalny. Stosownie zaś do art. 27 § 1 pkt 10 tej

ustawy organ egzekucyjny opatruje tytuł wykonawczy klauzulą o skierowaniu do

egzekucji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie - podobnie jak w sprawach,

w których zapadły powyższe orzeczenia - wskazane wymagania zostały spełnione.

Przedłożone tytuły wykonawcze wierzyciel sporządził według wymaganego wzoru

określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.

w sprawie wykonania niektórych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.).

Formularz wzoru zawiera klauzulę, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest

wymagalny oraz klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji

administracyjnej. Tym samym wierzyciel opatrując podpisem i pieczęcią dołączone

tytuły wykonawcze, stwierdził jednoznacznie, że obowiązek objęty tymi tytułami jest

wymagalny. Z kolei organ egzekucyjny opatrując te tytuły podpisem i pieczęcią

stwierdził,

iż

zostały

one

skierowane

do

egzekucji

administracyjnej.

Żądanie dodatkowych dowodów wymagalności obowiązku objętego tymi tytułami,

w szczególności

dowodu

doręczenia

ich

zobowiązanemu,

nie

znajduje

uzasadnienia w art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 35 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej ani

też w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dlatego, także we wniesionej w przedmiotowej sprawie skardze kasacyjnej,

słusznie zarzuca się błędną wykładnię art. 35 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw.

z art. 27 § 1 pkt 3 i 9

u.p.e.a. przez warunkowanie ustanowienia hipoteki

przymusowej od przedłożenia dowodu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu

wykonawczego. Z mocy art. 35 § 1 i § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej hipoteka

przymusowa powstaje co do zasady przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej,

którego podstawą jest m.in. tytuł wykonawczy, którego niezbędne elementy,

podlegające badaniu sądu wieczysto-księgowego, określają przepisy art. 27 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli więc do wniosku o wpis

hipoteki przymusowej z tytułu podatku od towarów i usług skarżący dołączył tytuł

wykonawczy spełniający wymogi określone powołanym ostatnio przepisem, to sąd

wieczysto-księgowy powinien na podstawie art. 35 § 3 Ordynacji podatkowej ocenić

zasadność tego wniosku pod kątem innych obowiązujących przepisów i dokonać

wpisu hipoteki przymusowej, bez badania, czy doszło do wszczęcia postępowania

egzekucyjnego

w

następstwie

doręczenia

zobowiązanemu

odpisu

tytułu

wykonawczego.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

jw