IV CSK 555/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 555/08

POSTANOWIENIE

Dnia 13 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku W.W. i W.W.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił

wniosek W. i W. małżonków W. - zamieszczony w zawartej przez nich z Gminą

Miasta G. w dniu 21 grudnia 2007 r., w formie aktu notarialnego, umowie o

ustanowieniu odrębnej własności lokalu, sprzedaży lokalu i oddaniu gruntu w

użytkowanie wieczyste – o wydzielenie z prowadzonej przez ten Sąd księgi

wieczystej nr [...] lokalu mieszkalnego nr 6 i założenie dla niego nowej księgi

wieczystej oraz wpisanie w niej wnioskodawców jako właścicieli na prawach

wspólności ustawowej.

Sąd Okręgowy w G. postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację uczestniczki postępowania Gminy Miasto G. od powyższego orzeczenia,

przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia i wnioski.

Z

treści

księdze

wieczystej

objętej

wnioskiem,

prowadzonej

dla

nieruchomości oznaczonej nr 229/1 położonej w G. przy ul. P. nr 2 wynika, iż w

nieruchomości tej wyodrębniono wcześniej własność czterech odrębnych lokali

mieszkalnych, dla których założono oddzielne księgi wieczyste. W księdze

wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wspólnej nie dokonano jednak wpisów

prawa użytkowania wieczystego związanego z wyodrębnionymi lokalami, jak

również terminów, na jakie użytkowanie wieczyste zostało ustanowione. Stan taki

jest konsekwencją obowiązujących kolejno przepisów wykonawczych do ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. z 2001

r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej: „u.k.w.h.”), ostatnio - § 49 i § 50 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) oraz § 21 i §

27 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie

zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. Nr

162, poz. 1575 ze zm.). Zgodnie z zasadą, według której dla określonej

nieruchomości

prowadzi się jedną księgę wieczystą, części wspólne i lokale

niewyodrębnione, stanowiące nadal jedną nieruchomość, mogą być objęte tylko

jedną księgą wieczystą. Wpis udziału we współużytkowaniu wieczystym, do którego

prawo mają wnioskodawcy, może nastąpić jedynie w tej księdze. Wpis ten ma

charakter konstytutywny, co oznacza, że bez jego dokonania prawo użytkowania

wieczystego nie może powstać. Wnioskodawcy nie zgłosili żądania ujawnienia

prawa

użytkowania

wieczystego

w

księdze

wieczystej

prowadzonej

dla

nieruchomości wspólnej, a jedynie wnieśli o wydzielenie z tej księgi lokalu nr 6 i

urządzenia dla niego nowej księgi wieczystej oraz dokonanie wpisu własności na

prawach wspólności ustawowej. Z uwagi na tak określone granice wniosku,

wyznaczające zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego (art. 626 8 k.p.c.),

podlegać on musi oddaleniu. Przeszkodę do jego uwzględnienia stanowi brak

żądania ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej

prowadzonej dla nieruchomości wspólnej (art. 6269 k.p.c.).

Niezależnie od tej przeszkody Sąd Okręgowy rozważył również kwestię

ewentualnej możliwość częściowego uwzględnienia wniosku przez dokonanie

wpisu udziału przypadającego wnioskodawcom. Wskazał przy tym, że art. 3

a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jednolity: Dz. U.

z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.; dalej: „u.w.l.”) nie przesądza o niedopuszczalności

dalszego istnienia prawa użytkowania wieczystego o niejednolitej długości trwania

dla poszczególnych udziałów. Nie sprzeciwia się też temu § 37 ust. 5 powołanego

wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r.

W rozpatrywanej sprawie nie przedstawiono jednak dokumentów wskazujących

termin, na jaki ustanowiono użytkowanie wieczyste dla wcześniej wyodrębnionych

lokali. Jednak

możliwości

wykorzystanie przez sąd wynikającej z art. 3 a ust. 2 u.w.l.

ujednolicenia

okresu

trwania

prawa

użytkowania

wieczystego

wszystkich współużytkowników wymaga konstytutywnego wpisu przysługujących im

praw do księgi wieczystej. Wcześniej nie przysługuje im prawo użytkowania

wieczystego. Jego hipotetyczny termin nie może wpływać na czas trwania tego

prawa w odniesieniu innych udziałów. Sami wnioskodawcy nie mają nawet

legitymacji do wystąpienia z roszczeniem o ujednolicenie terminów.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenie prawa materialnego

(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) uczestniczka postępowania wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania, podnosząc zarzuty naruszenia przez błędną

wykładnię:

-

art. 1 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów i przyjęcie, że zachodzi konieczność

uprzedniego ujawnienia w księdze wieczystej gruntu terminu trwania

użytkowania wieczystego jako warunku niezbędnego do urządzenia

odrębnej księgi wieczystej dla wyodrębnianego lokalu;

-

art. 3 a ust. 1 i 2 u.w.l. polegającą na przyjęcie, że zachodzą przeszkody do

założenia dla lokalu odrębnej księgi wieczystej, jeśli nie nastąpiło uprzednie

ustalenie jednego terminu trwania prawa użytkowania wieczystego co do

wszystkich udziałów we współużytkowaniu wieczystym, niezależnie od daty

wyodrębnienia lokalu, z którym jest związany udział w tym prawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia ustaleń faktycznych

wynika, że w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. dla

nieruchomości, z której wyodrębniona została własność lokalu objętego wnioskiem,

nie dokonano wpisów prawa użytkowania wieczystego gruntu, związanego z

wcześniej wyodrębnionymi lokalami. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że w

takiej sytuacji wniosek zgłoszony przez wnioskodawców, ograniczający się do

żądania odłączenia z tej księgi kolejnego wyodrębnionego lokalu nr 6 i urządzenia

dla tego lokalu nowej księgi wieczystej, nie może być uwzględniony. Podniesionych

w skardze kasacyjnej zarzutów kwestionujących powyższe zapatrywanie nie można

uznać za usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.w.l., przysługujący właścicielowi wyodrębnionego

lokalu udział w nieruchomości wspólnej jest prawem związanym z własnością tego

lokalu. W takiej formule odrębna własność lokalu nie może powstać bez

wydzielenia powiązanego z tym prawem udziału w nieruchomości wspólnej.

Jeżeli ustanowienie odrębnej własności lokalu następuje – jak miało to miejsce

w konkretnym stanie faktycznym – w drodze umowy, konieczne jest określenie

wielkości udziału przypadającego właścicielowi lokalu wyodrębnionego (art. 8 ust. 1

pkt 2 u.w.l.). Własność lokalu jest prawem głównym, a udział w nieruchomości

wspólnej – prawem związanym. Zasada ta odnosi się, rzecz jasna, także do udziału

we współużytkowaniu wieczystym gruntu jako elementu nieruchomości wspólnej.

Do powstania odrębnej własności lokalu, ustanowionej zarówno w umowie

oraz w drodze orzeczenia sądu, podobnie jak i do przeniesienia tego prawa,

konieczny jest – stosownie do art. 7 ust. 2 in fine u.w.l. - wpis do księgi wieczystej

(zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 152/07, OSNC

2009 Nr 2, poz. 24 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca

2008 r., III CSK 54/08, nie publ.). Skoro jednak w rozpoznawanej sprawie prawo to

zostało związane ze współużytkowaniem wieczystym gruntu, to nie ulega

wątpliwości, że nie może ono powstać bez dokonania – również konstytutywnego wpisu

współużytkowania

wieczystego

przypadającego

właścicielowi

wyodrębnionego lokalu w określonym udziale (zob. uzasadnienia postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r., IV CSK 323/07, nie publ. oraz wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1997 r., I CKN 144/97, nie publ.).

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, § 37 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbioru dokumentów konieczność dokonania takiego wpisu wyraźnie

potwierdza. Wnioskodawcy powinni zatem objąć wnioskiem także żądanie

dokonania wpisu przeniesionego na nich prawa współużytkowania wieczystego

w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wspólnej. Tymczasem – jak

już wspomniano – wnieśli oni jedynie o odłączenie z tej księgi nowo

wyodrębnionego lokalu i urządzenia dla niego osobnej księgi wieczystej.

W świetle przytoczonych okoliczności Sądy obu instancji słusznie uznały,

że tak sformułowany wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie bowiem z zasadą

wyrażoną w art. 6268 § 1 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy dokonuje wpisu jedynie na

wniosek i w jego granicach. Z tego też względu zbędne były rozważania Sądu

drugiej instancji co do możliwości ewentualnego uwzględnienia wniosku –

z zastosowaniem reguł określania terminu trwania użytkowania wieczystego

przewidzianych w art. 3a ust. 1 i 2 u.w.l. - w przypadku, gdyby skonstruowany on

został prawidłowo. Zarzut naruszenia wymienionych przepisów nie mógł więc

odnieść zamierzonego skutku.

Z tych przyczyn, uznając, że przytoczona przez skarżącego podstawa

kasacyjna nie znajduje usprawiedliwienia, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14

orzekł, jak w sentencji.