Supreme Court dismissed appeal; acquiring perpetual usage right by prescription requires possession matching the right's content.

Sygn. akt IV CSK 553/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku H. K.

przy uczestnictwie W. G., Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej K. w L. i Gminy

L. w L.

o zasiedzenie użytkowania wieczystego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 24 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 8 lipca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił

apelację wnioskodawczyni H. K. od postanowienia Sądu pierwszej instancji

oddalającego wniosek o stwierdzenie, że z dniem 1 października 2005 r. C. i S.

małż. G. nabyli przez zasiedzenie prawo użytkowania wieczystego bliżej opisanej

we wniosku działki nr 85/5 o pow. 55 m. kw.

Sądy ustaliły, że C. i S. małż. G. byli właścicielami nieruchomości o pow.

1 395

m.

kw.

zabudowanej

domem

mieszkalnym

i

garażem.

Decyzją

administracyjną z dnia 18 lipca 1973 r. część tej nieruchomości o powierzchni 824

m. kw. została wywłaszczona, a reszta o pow. 571 m. kw., oznaczona jako działka

nr 8/2, pozostała własnością małż. G., którzy bezpośrednio po wywłaszczeniu

ogrodzili część nieruchomości pozostającej w ich władaniu. Powierzchnia tak

ogrodzonej nieruchomości była o 55 m. kw. większa od działki, która po

wywłaszczeniu pozostała ich własnością i Skarb Państwa objął w posiadanie

wywłaszczoną działkę jedynie do wzniesionego ogrodzenia, a więc objął działkę o

55 m. kw. mniejszą od wywłaszczonej. Przedmiotowa część nieruchomości o pow.

55 m. kw. oznaczona jest obecnie nr 85/5 i stanowi własność Gminy L. Na

podstawie umowy z dnia 14 listopada 1988 r. została ona oddana w użytkowanie

wieczyste Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w L., jednak pozostała w

posiadaniu małż. G. Działka 85/5 stanowi jedną całość z działką 8/2, obie są

ogrodzone jednym ogrodzeniem wzniesionym w 1973 r.

W oparciu o powyższe ustalenia Sądy obu instancji stwierdzając, że możliwe

jest nabycie w drodze zasiedzenia już ustanowionego prawa użytkowania

wieczystego, uznały, iż wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek takiego nabycia.

Sąd Rejonowy stwierdził, że od 1988r. nie upłynął jeszcze okres 30 lat konieczny

przy posiadaniu w złej wierze do zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego,

a niedopuszczalne jest zaliczenie do okresu posiadania jak użytkownik wieczysty

posiadania samoistnego jak właściciel. Sąd Okręgowy podzielając co do zasady to

stanowisko stwierdził, że wnioskodawczyni przede wszystkim nie wykazała, iż małż.

G. od chwili ustanowienia użytkowania wieczystego spornej nieruchomości na

rzecz Spółdzielni „K.” posiadali tę nieruchomość jak użytkownicy wieczyści.

Niesporne jest bowiem, że od 1973 r. posiadali ją samoistnie jak właściciele

i charakter tego posiadania nie zmienił się po ustanowieniu w 1988 r. użytkowania

wieczystego na rzecz Spółdzielni „K.”. Prowadzące do zasiedzenia prawa

własności posiadanie samoistne „jak właściciel” jest innym rodzajem posiadania niż

posiadanie „jak użytkownik wieczysty”, prowadzące do zasiedzenia prawa

użytkowania wieczystego i nie można doliczać okresów posiadania jak właściciel do

okresów posiadania jak użytkownik wieczysty, ani odwrotnie. Sąd Okręgowy

stwierdził ponadto, że skoro wnioskodawczyni nie wykazała, iż posiadanie małż. G.

od 1988 r. było posiadaniem „jak użytkownik wieczysty”, nie ma w ogóle podstaw

do rozważań, czy dopuszczalne jest zaliczenie okresu posiadania samoistnego w

zakresie prawa własności do okresu posiadania w zakresie użytkowania

wieczystego, podobnie jak nie ma podstaw do rozważania, czy wnioskodawczyni

mogłaby w ustalonym stanie faktycznym domagać się stwierdzenia nabycia przez

zasiedzenie prawa własności, skoro przedmiotem wniosku jest żądanie ustalenia

nabycia przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego.

W

skardze

kasacyjnej

opartej

tylko

na

pierwszej

podstawie,

wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 172 k.c. w zw. z art. 10 ustawy z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55 poz. 321) przez ich

niezastosowanie w drodze analogii do zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego

gruntu będącego w samoistnym posiadaniu małż. G. przed oddaniem go

w użytkowanie wieczyste Spółdzielni „K.” i po tej chwili nieprzerwanie przez łączny

okres wystarczający, w świetle powyższych przepisów, do zasiedzenia tego prawa.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zmianę postanowienia Sądu

pierwszej instancji przez uwzględnienie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak słusznie stwierdziły Sądy obu instancji możliwe jest nabycie przez

zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego już ustanowionego na nieruchomości.

Prawo takie nie może natomiast powstać w drodze zasiedzenia (porównaj między

innymi uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia

1975 r. III CZP 63/75, OSNC 1976/12/259 i uchwałę z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP

68/08, OSNC 2009/7-8/109).

Zgodnie z art. 172 k.c. przesłankami nabycia własności nieruchomości przez

zasiedzenie jest jej nieprzerwane samoistne posiadanie przez okres dwudziestu lat,

a jeżeli posiadacz uzyskał posiadanie w złej wierze- przez okres trzydziestu lat.

Przepis

ten,

stosowany

odpowiednio

do

zasiedzenia

prawa

użytkowania

wieczystego (art. 234 k.c.), wymaga zatem, by osoba żądająca stwierdzenia

nabycie

przez

zasiedzenie

użytkowania

wieczystego

wykazała,

zgodnie

z wymogami art. 6 k.c., spełnienie powyższych przesłanek zasiedzenia. Jednakże,

jak przyjmuje się w literaturze i orzecznictwie, posiadanie prowadzące do nabycia

przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego nie jest takie samo jak

posiadanie prowadzące do nabycia prawa własności. Do nabycia prawa własności

prowadzi bowiem posiadanie samoistne, a więc władanie rzeczą jak właściciel (art.

336 k.c..), to jest w takim zakresie władztwa jaki przysługuje właścicielowi oraz

z zamiarem

władania

nieruchomością

dla

siebie.

Natomiast

posiadanie

prowadzące do nabycia prawa użytkowania wieczystego nie jest w pełni

posiadaniem samoistnym, nie spełnia bowiem przesłanki władania jak właściciel

gdyż posiadacz włada nieruchomością w zakresie innego prawa, niż prawo

własności: włada nią w zakresie prawa użytkowania wieczystego. W literaturze

wyrażono nawet pogląd, że jest to posiadanie zależne, skoro nie jest posiadaniem

samoistnym w rozumieniu art. 336 k.c., a przepis ten przewiduje tylko dwa rodzaje

posiadania: samoistne i zależne. W literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego

przeważa jednak stanowisko, że posiadanie nieruchomości przez użytkownika

wieczystego jest postacią posiadania samoistnego i polega na wykonywaniu

władztwa nad nieruchomością odpowiadającego uprawnieniom z art. 233 k.c.,

z wolą

posiadania

dla

siebie.

Polega

zatem

na

faktycznym

władaniu

nieruchomością jak użytkownik wieczysty, z wolą posiadania dla siebie tak, jak

użytkownik wieczysty (porównaj między innymi obie wskazane wyżej uchwały

z dnia 11 grudnia 1975 r. III CZP 63/75 i z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08 oraz

orzeczenia z dnia 25 marca 2004 r. II CK 105/03, nie publ., z dnia 28 września

2000 r. IV CKN 103/00, nie publ. z dnia 17 kwietnia 1997 r. I CKU 32/97, nie publ.,

z dnia 28 czerwca 1973 r. III CRN 154, OSNCP 1974/6/111 i z dnia 18 czerwca

1975 r. II CR 238/75, OSPiKA 1976/7-8/150).

Słusznie zatem Sąd Okręgowy stwierdził, że wnioskodawczyni żądając

ustalenia, iż jej poprzednicy prawni nabyli przez zasiedzenie prawo użytkowania

wieczystego określonej nieruchomości powinna wykazać, że od chwili, gdy na

nieruchomości tej w 1988 r. ustanowiono na rzecz Spółdzielni „K.” prawo

użytkowania wieczystego, małż. G. posiadali sporną nieruchomość jak użytkownicy

wieczyści. Oceniając poczynione w tym przedmiocie ustalenia faktyczne Sąd

drugiej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni przesłanki tej nie wykazała, bowiem

posiadanie małż. G. od 1973 r. było cały czas, także po 1988r., posiadaniem

samoistnym „właścicielskim”, a nie posiadaniem w zakresie odpowiadającym treści

prawa użytkowania wieczystego.

Posiadanie jest stanem faktycznym i ustalenie na czym polegało i jaki miało

charakter należy do zakresu ustaleń faktycznych sądu, którymi Sąd Najwyższy jest

związany (art. 39813 § 2 k.p.c.), jeżeli nie zostały one skutecznie podważone

w ramach dopuszczalnych zarzutów zgłoszonych w oparciu o drugą podstawę

kasacyjną. Z uwagi na to, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów

naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem, iż

małż. G. od 1973 r. przez cały czas, także po 1988r. posiadali przedmiotową

nieruchomość jak właściciele, a nie jak użytkownicy wieczyści. To ustalenie

przesądza o trafności oceny Sądu drugiej instancji, że wnioskodawczyni przede

wszystkim nie wykazała podstawowej przesłanki art. 172 w zw. z art. 233 k.c:

posiadania nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści prawa użytkowania

wieczystego. Samo ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na gruncie

pozostającym w samoistnym posiadaniu innej osoby nie zmienia charakteru jej

posiadania i nie przerywa biegnącego zasiedzenia jak właściciel (porównaj

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r. V CSK 383/07,

OSNC-ZD 2008/6/14). Żądając w takiej sytuacji stwierdzenia nabycia przez

zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego, a nie prawa własności, należy

wykazać, że nastąpiła odpowiednia zmiana w charakterze posiadania, które

z samoistnego posiadania właścicielskiego zmieniło się w samoistne posiadanie

w zakresie prawa użytkowania wieczystego. Są to bowiem, jak wskazano wyżej,

inne rodzaje posiadania, prowadzące do nabycia przez zasiedzenie innych praw.

Skoro zatem wnioskodawczyni nie wykazała, że od 1988 r. jej poprzednicy

prawni posiadali sporną nieruchomość w zakresie prawa użytkowania wieczystego,

bezprzedmiotowe są, jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, rozważania dotyczące

możliwości zaliczenia do okresu posiadania jak użytkownik wieczysty okresu

posiadania jak właściciel. Bezprzedmiotowy jest zatem także kasacyjny zarzut

naruszenia art. 172 k.c. w zw. z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie

ustawy kodeks cywilny przez nie zaliczenie tego okresu.

Nie ma także podstaw do wypowiadania się w przedmiocie wywodów skargi

kasacyjnej dotyczących dopuszczalności lub niedopuszczalności nabycia przez

zasiedzenie własności nieruchomości, na której ustanowiono prawo użytkowania

wieczystego na rzecz innej osoby, bowiem przedmiotem rozpoznawanej sprawy

jest wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa użytkowania

wieczystego, a nie prawa własności.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako

pozbawioną uzasadnionych podstaw ( art. 39814 k.p.c.).