IV CSK 545/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 545/17 POSTANOWIENIE Dnia 6 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z wniosku Z.K.‎przy uczestnictwie B.P.‎o podział majątku wspólnego spółki cywilnej,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 kwietnia 2018 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w O.‎z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt V Ga […]/17, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy Z.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt V Ga […]/17 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001, III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7 - 8, poz. 147). W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy za własne ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, bez wszechstronnej analizy materiału dowodowego i merytorycznych rozważań w tej kwestii, podczas gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, iż zarzuty apelacyjne nie zostały rzetelnie rozpoznane, a przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, jako podstawy orzeczenia, doprowadziło do oddalenia apelacji; art. 618 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 875 k.c. oraz art. 207 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się brakiem rozliczenia wspólników spółki cywilnej ,,H”, co spowodowało, że sprawa nie została rozpoznana co do istoty.W tym miejscu należy zauważyć, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów (art. 398³ § 3 k.p.c.).

W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 k.p.c.). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona.Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001, II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).Istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatruje w konieczności wyjaśnienia, czy wspólnik spółki cywilnej jest osobą trzecią wobec tejże spółki z racji prowadzonej przez siebie dodatkowo, odrębnej od spółki, jednoosobowej działalności gospodarczej.W postanowieniu z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 101/01 (nie publ.), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że użyte w art. 875 § 2 k.c. wyrażenie „po zapłaceniu długów spółki” może oznaczać tylko długi wobec osób nie będących wspólnikami spółki, jednakże orzeczenie to zapadło w odmiennym stanie faktycznym, mianowicie dług spółki wprawdzie odnosił się do wspólnika jako jej wierzyciela, ale jego wierzytelność nie powstała w związku z prowadzoną przez niego jednoosobowo - odrębnie w stosunku do działalności w formie spółki cywilnej - inną działalnością gospodarczą.

Chodzi więc o długi ze stosunków „pozaspółkowych”, a nie zobowiązania wspólników wynikające ze stosunku spółki (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2016 r., III CSK 345/15, nie publ.).Oczywiście w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej podmiotowość prawna przysługuje jej wspólnikom, a nie spółce. Dlatego istotne znaczenie ma wyróżnienie stosunków wewnętrznych spółki, czyli pomiędzy poszczególnymi wspólnikami tej spółki a wszystkimi jej wspólnikami działającymi w tej formie oraz stosunków zewnętrznych, przy czym te ostatnie stosunki mogą obejmować relacje prawne wspólników spółki cywilnej z innymi podmiotami, ale także relacje prawne wynikające z prowadzonej przez wspólników spółki cywilnej działalności gospodarczej oraz działalności gospodarczej prowadzonej przez wspólnika odrębnie w stosunku do działalności w formie spółki cywilnej.

Wówczas bowiem wspólnik dokonujący ze wspólnikami transakcji handlowej działa jako odrębny podmiot.Podstawowym skutkiem rozwiązania spółki cywilnej jest przekształcenie wspólności łącznej (art. 863 k.c.) we wspólność w częściach ułamkowych, do której należy stosować odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z wyłączeniem spraw ujętych w art. 875 § 2 i 3 k.c. W konsekwencji co do zasady wniosek o podział majątku spółki jest przedwczesny, gdy nie zostały zaspokojone długi. Jakkolwiek, art. 875 § 2 k.c. nie określa rodzaju długów tak od strony przedmiotowej jak i podmiotowej, użyte tam pojęcie „długi” nie obejmuje długów wspólników spółki w stosunku do wspólnika, które powstały w ramach stosunków wewnętrznych (np. z tytułu nakładów wspólnika na majątek spółki, pobranych pożytków, podobnie jak ma to miejsce w ramach współwłasności ułamkowej w rozliczeniach pomiędzy współwłaścicielami).Artykuł 875 § 2 i 3 precyzuje przeznaczenie majątku wspólnego w wypadku rozwiązania spółki cywilnej.

W pierwszej kolejności przeznacza się go na spłatę długów spółki (wspólników), następnie zwraca się z niego wkłady wspólnikom, a pozostałą nadwyżkę dzieli się między wspólników stosownie do ich udziałów w zyskach (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2014 r., II CSK 455/13, nie publ., uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2005 r., II CK 351/04, nie publ.). Złożenie wniosku o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej nie może wyprzedzać spłacenia długów spółki (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 101/01).

Według ustaleń faktycznych Sądów meriti, nieuregulowany dług spółki cywilnej ,,H”, powodujący przedwczesność wniosku o sądowy podział jej majątku, powstał w związku z zawarciem przez jej wspólników umowy o wykonanie robót budowlanych z firmą prowadzoną przez uczestnika B.P. pod nazwą „B”. Celem tej umowy było wykonanie umowy o roboty budowlane zawartej przez wspólników w ramach spółki ,,H” ze Wspólnotą Mieszkaniową przy ul. L. […] w P.Z powyższego jednoznacznie wynika, że dług ten nie powstał w ramach stosunku spółki cywilnej, lecz w stosunkach pomiędzy odrębnymi podmiotami gospodarczymi występującymi samodzielnie w takim obrocie.

Zatem zobowiązanie wspólników wobec uczestnika nie wynika ze stosunków wewnętrznych spółki, lecz stosunków zewnętrznych, a w takim przypadku dług ten powinien być rozliczony przed podziałem majątku spółki (art. 875 § 2 i 3 k.c.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. aj a.ł.