IV CSK 51/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 51/10

POSTANOWIENIE

Dnia 19 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku H. S.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt III Ca

(…),

odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki

kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni w dniu 11 stycznia 2008 r. wystąpiła z wnioskiem o wpisanie w

dziale III księgi wieczystej Nr (...)2 ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu

administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. pomiędzy

ulicami A., B., S. i B., stanowiącej działkę nr 148 oraz część działki nr (...)/150 o łącznej

powierzchni 31 000 m2.

W dniu 15 lipca 2008 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego w G. wniosek ten

oddalił. W skardze z dnia 30 lipca 2008 r. wnioskodawczyni zarzuciła, że w wypadkach

przewidzianych w ustawie w księdze wieczystej, poza prawami rzeczowymi, mogą być

ujawnione prawa osobiste i roszczenia, a w szczególności roszczenie o przeniesienie

własności

nieruchomości

lub

użytkowania

wieczystego

albo

o

ustanowienie

ograniczonego prawa rzeczowego; dotyczy to także roszczeń przyszłych warunkowych.

Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2008 r Sąd Rejonowy w G. wniosek

o wpisanie w dziale III księgi wieczystej nr (...)2 ostrzeżenia o toczącym się

postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej

działkę nr 148, oraz część działki nr (...)/ 150 o łącznej powierzchni 31 000 m 2 oddalił. W

uzasadnieniu podniósł, że art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej:

„u.k.w.h.”) stanowi, że w przypadkach wskazanych w przepisach ustawowych w księdze

wieczystej, poza prawami rzeczowymi, mogą być ujawnione prawa osobiste i

roszczenia. Ze względu na to unormowanie niedopuszczalne jest dokonywanie wpisu w

księdze wieczystej, który nie ma podstawy prawnej w przepisie ustawowym.

Ustawodawca przewiduje więc wpis roszczenia tylko w ściśle określonych sytuacjach, a

taka w sprawie nie występuje

Apelację wnioskodawczyni Sąd Okręgowy w G. oddalił postanowieniem z dnia 17

kwietnia 2009 r. Podniósł, że podstawę wpisu roszczenia może stanowić odpowiedni

dokument. Fakt, że prowadzone jest postępowanie administracyjne dotyczące zwrotu

wywłaszczonych

nieruchomości

i

zostało

złożone

przez

wnioskodawczynię

zaświadczenie Prezydenta Miasta G. z dnia 20 października 2008 r. stwierdzające, że

sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, między innymi z wniosku skarżącej jest

w toku nie oznacza, iż jest to dokument, który stanowi podstawę wpisu roszczenia

przyszłego i warunkowego w rozumieniu art. 16 u.k.w.h. Dokument, który stanowi

podstawę wpisu roszczenia określony został w art. 32 ust. 2 u.k.w.h. Wymaganie w nim

zawarte dotyczy także wpisu roszczeń przyszłych i warunkowych. Brak jest bowiem

przepisu szczególnego wyłączającego w tym wypadku stosowanie tego przepisu.

Podstawą wpisu roszczenia przyszłego i warunkowego nie może być przekonanie

wnioskodawczyni o zasadności roszczenia wynikające z faktu toczącego się

postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Fakt ten nie implikuje powstania

roszczenia przyszłego w rozumieniu art. 16 u.k.w.h. Takie roszczenie musi wynikać z

dokumentu spełniającego wymagania określone w art. 32 ust. 2 u.k.w.h., nie zaś z

dokumentu stwierdzającego, że toczy się postępowanie administracyjne dotyczące

zwrotu nieruchomości.

Wnioskodawczyni w skardze kasacyjnej opartej na naruszeniu art. 626 9 w zw. z

art. 16 ust. 2 pkt 2 u.k.w.h. i 6269 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 2 oraz art. 31 ust. 1 u.k.w.h.

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podkreślić należy, że wnioskodawczyni wniosła „o wpisanie w dziale III księgi

wieczystej nr (...)2 Sądu Rejonowego w G. ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu

administracyjnym

o

zwrot

wywłaszczonej

Jednoznacznie

więc

żądanie

dotyczyło

nieruchomości

wpisania

położonej

ostrzeżenia

w G.....”.

o toczącym

się

postępowaniu administracyjnym, a nie wpisu roszczenia. Skoro wniosek ten został

oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 sierpnia 2008 r., to

rozstrzygnięcie to dotyczy wpisania ostrzeżenia, a nie roszczenia, co wynika także z

uzasadnienia tego orzeczenia. Apelacja wnioskodawczyni obejmowała zaskarżone

postanowienie, a więc jej zakres dotyczył istniejącego orzeczenia, a nie innego nie

będącego przedmiotem żądania, tj. wpisania roszczenia. Zaskarżonym postanowieniem

z dnia 17 kwietnia Sąd Okręgowy w G. oddalając apelację orzekł w przedmiocie żądania

wpisania ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu administracyjnym, a nie o wpisie

roszczenia.

W postępowaniu wieczystoksięgowym wpis jest dokonywany na wniosek i w jego

granicach (art. 6268 § 1 k.p.c.), co oznacza, że sąd nie może dokonać wpisu z urzędu,

chyba, że wyraźnie przewiduje to ustawa (por. np. art. 62613 k.p.c. i art. 36 ust. 3

u.k.w.h.). Z tych ostatnich przepisów wynika, że ostrzeżenia, (a nie roszczenia)

podlegają wpisowi z urzędu, jeżeli sąd dostrzeże niezgodność stanu prawnego

ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bądź jeżeli dla

nieruchomości albo dla tego samego prawa rzeczowego prowadzona jest więcej niż

jednaj księga wieczysta. Ostrzeżenia na wniosek są wpisywane wtedy, gdy niezgodność

stanu prawnego nie występuje, niemniej toczy się postępowanie które może do takiego

stanu doprowadzić. W takim wypadku sąd jest wnioskiem związany (por. odpowiednio

uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r. III CZP 134/09

dotychczas nie publ.). Nie można jednak na skutek żądania wpisu ostrzeżenia o

toczącym się postępowaniu dokonać wpisu konkretnego roszczenia, gdyż, jak trafnie

podniesiono w literaturze, są to różne żądania mające odmienną treść. Zakaz orzekania

ponad żądanie, będący przejawem zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności

oznacza, że o treści orzeczenia zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym

decyduje żądanie strony. Sąd nie może rozstrzygać czego innego od tego, czego żądał

powód (aliud), więcej niż żądał powód (super), ani na innej podstawie faktycznej niż

wskazana przez powoda. Zakaz orzekania ponad żądanie odnosi się zatem do samego

żądania (petitum) i do jego podstawy faktycznej (causa petendi). W procesie o

uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym, podstawą wpisu ostrzeżenia może być nieprawomocne

orzeczenie sądu, lub postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia (art. 10 ust. 2 u.k.w.h.).

Żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części - jeżeli stała się

zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - na rzecz poprzedniego właściciela

lub

jego

następcy

prawnego,

jest

realizowane

w

drodze

postępowania

administracyjnego (art. 136 ust. 3 u.g.n.), a skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa

własności wywołuje, nie złożenie wniosku i wszczęcie tego postępowania, lecz

zapadniecie

ostatecznej decyzji uwzględniającej wniosek (por. uchwałę

Sądu

Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r., III CZP 29/96, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 102).

Skoro więc wszczęcie takiego postępowania nie wywołuje niezgodności stanu prawnego

nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym, to brak podstawy do wpisania

ostrzeżenia z urzędu, a skoro ustawodawca nie ustanowił w tym przypadku podstawy do

wpisu ostrzeżenia na wniosek, to takie żądanie nie może być uwzględnione.

W

sprawach

wieczystoksięgowych

skarga

kasacyjna

przysługuje

tylko

od prawomocnych postanowień co do istoty sprawy kończących postępowanie.

Orzeczenie w przedmiocie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu sądowym,

czy administracyjnym, które może doprowadzić do innego stanu prawnego, niż

ujawniony w księdze wieczystej nie należy do tej kategorii orzeczeń. Istotą ostrzeżenia o

toczącym się postępowaniu, nie jest rozstrzygnięcie o prawidłowości wpisanego w

księdze wieczystej prawa, lecz urzędowa informacja o tym, że została zakwestionowana

zasadność tego wpisu w drodze wszczęcia postępowania. Wpisanie ostrzeżenia nie

uchybia samej mocy prawnej kwestionowanego wpisu, lecz jedynie wyłącza działanie

rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 7 stycznia 1997 r., I CKN 31/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 55 i z dnia 15 stycznia

1997, III CZ 1/97, OSNC 1997, nr 4, poz. 37).

Z powyższych względów należało uznać, że zarzuty kasacyjne były nieadekwatne

do przedmiotu rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu i skargę

kasacyjną jako niedopuszczalną odrzucić na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c.