IV CSK 502/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 502/10

POSTANOWIENIE

Dnia 8 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddziału

w B.

przeciwko Czesławowi R.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 października 2008 r. Sąd Okręgowy uznał za

bezskuteczną wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w B. ugodę

zawartą przez Czesława R. i Elżbietę R. w dniu 21 czerwca 2005 r. przed Sądem

Rejonowym w sprawie I Co 713/05. Na jej podstawie pozwany uzyskał udziały

wynoszące 1/2 we własności nieruchomości położonej w O. o pow. 815 m 2

zabudowanej domem letniskowym i 1/8 we własności działki gruntu o pow. 302 m 2

położonej w O. oraz własność samochodu Volkswagen Polo. Wysokość

wierzytelności strony powodowej wynosiła 84 897,40 zł. Na podstawie ugody

Elżbieta R. otrzymała ruchomości o łącznej wartości 1 080 zł. Zrzekła się spłat z

tytułu udziału w nieruchomościach. Sąd Okręgowy uznał, że na skutek zawarcia

ugody Elżbieta R. stała się niewypłacalna. Nie dał wiary jej twierdzeniom o braku

wiedzy jej i pozwanego o istnieniu zadłużenia wobec ZUS. W jego ocenie zostały

spełnione przesłanki do uznania zawartej ugody za czynność dokonaną z

pokrzywdzeniem wierzyciela i uwzględnienia powództwa na podstawie art. 527 k.c.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 lutego 2009 r. zmienił zaskarżony wyrok

poprzez oddalenie powództwa. Podzielił ustalenia faktyczne i ocenę Sądu

pierwszej instancji, że ugoda została zawarta z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Stwierdził jednak, że brak było po stronie Elżbiety R. świadomości pokrzywdzenia

wierzycieli. Od tego wyroku strona powodowa wniosła skargę kasacyjną, która

została uwzględniona. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, zwrócił uwagę

na konieczność rozważenia, czy art. 527 k.c. znajduje zastosowanie do ochrony

należności publicznoprawnych a także na potrzebę oceny należytego umocowania

pełnomocnika strony powodowej.

Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu apelacji pozwanego uchylił

zaskarżony wyrok, odrzucił pozew i zniósł postępowanie przed Sądem pierwszej

instancji jako dotknięte nieważnością. Sąd Apelacyjny uznał, że pełnomocnictwo

udzielone przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. Barbarze Ś. która wniosła pozew, nie

obejmowało postępowania w tego rodzaju sprawie (o uznanie czynności za

bezskuteczną na podstawie art. 527 k.c.). Brak ten nie mógł być usunięty w drodze

zatwierdzenia przez stronę powodową dokonanych przez nią czynności i takie

oświadczenie strony powodowej było bezskuteczne. Sąd Apelacyjny odwołując się

do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2004 r. (III CZP 32/04) stwierdził, że

przyjęcie takiej możliwości oznaczałoby przyzwolenie na podejmowanie czynności

przez osobę, której nie udzielono pełnomocnictwa w sprawie i która w związku z

tym nie mogła być pełnomocnikiem. Z uwagi na brak należytego umocowania

pełnomocnika w sprawie miała miejsce nieważność postępowania (art. 379 pkt 2

k.p.c.) co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia

pozwu.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o podstawę naruszenia

przepisów postępowania. Zarzucono w niej naruszenie art. 379 pkt 2 k.p.c.

w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania oraz art. 386 § 2

i § 3 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie. W oparciu o te zarzuty skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd

Apelacyjny

pełnomocnikowi

strony

oceniając

powodowej

zakres

przy

pełnomocnictwa

wniesieniu

pozwu

udzielonego

stwierdził,

że

obejmowało ono ściśle określone trzy rodzaje spraw: z zakresu ubezpieczeń

społecznych, powierzone ZUS na podstawie innych ustaw oraz dotyczące ksiąg

wieczystych. W jego ocenie w tej kategorii spraw nie mieściła się sprawa o uznanie

czynności prawnej za bezskuteczną. Decydowało o tym stwierdzenie, że tego

rodzaju sprawa nie należy do spraw powierzonych ZUS na podstawie innych ustaw.

Ich

cechą

jest

bowiem

właściwość

organów

administracji

publicznej

i wydawanie rozstrzygnięć w drodze decyzji administracyjnej. Ocenę tę można

zaakceptować. W świetle art. 88 k.p.c. należy przyjąć, że umocowanie pełnomocnika

procesowego powinno określać zakres tego umocowania w sposób dostatecznie

jasny. Zakres umocowania powinien być zatem oznaczony w ten sposób, aby jego

określenie nie wymagało przeprowadzenia złożonych zabiegów interpretacyjnych,

tym bardziej, że nienależyte umocowanie pełnomocnika strony stanowi przyczynę

nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Odwołanie się w pełnomocnictwie

do przepisów regulujących zakres spraw powierzonych ZUS powinno być zatem

rozumiane raczej ściśle i obejmować te kategorie spraw, które niewątpliwie należą

do zakresu działalności ZUS. Można podzielić argumentację skarżącego, że taka

działalność

ZUS

obejmuje

dochodzenie

należnych

składek

także

w postępowaniach sądowych i ich egzekucję. Wytoczenie powództwa w ramach

skargi pauliańskiej może pozostawać w związku z taki postępowaniami. Nie można

jednak z tego powodu twierdzić, że takie postępowanie, jako mogące potencjalnie

służyć egzekucji należności ZUS, powinno być oceniane tak samo jak dochodzenie

należności przez ZUS.

Skarżący zakwestionował natomiast zasadnie pogląd Sądu Apelacyjnego

o braku

możliwości

zatwierdzenia

czynności

pełnomocnika

przez

stronę

powodową. Sąd drugiej instancji uzasadniając swoje stanowisko niezasadnie

odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2004 r. (III CZP 32/04,

OSNC 2006, nr 1, poz. 2),wadliwie ją interpretując. Uchwała została wydana

w sprawie, w której pełnomocnikiem strony była osoba podająca się za adwokata,

którym faktycznie nie była. Stąd w uchwale jest mowa o osobie, której nie udzielono

pełnomocnictwa i która nie mogła być pełnomocnikiem. Jest zrozumiałe, że

mocodawca nie mógł zatwierdzić czynności rzekomego adwokata, który nie miał

uprawnień do reprezentowania strony w tym charakterze. Taka sytuacja nie

zachodziła w rozstrzyganej sprawie. Osoba, która wniosła pozew, będąca

Kierownikiem Inspektoratu ZUS w C., mogła bowiem zostać umocowana, w wyniku

odpowiedniego zredagowania pełnomocnictwa, do wniesienia powództwa także o

uznanie czynności za bezskuteczną.

W judykaturze wyrażono natomiast pogląd, że strona może zatwierdzić

czynność procesową dokonaną w jej imieniu przez osobę działającą bez jej

pełnomocnictwa, jeżeli osoba ta mogła być pełnomocnikiem tej strony. W razie

takiego

zatwierdzenia

pełnomocnika

strony

nie

zachodzi

powodujący

przypadek

nieważność

nienależytego

postępowania

umocowania

(wyrok

Sądu

Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2000 r., IV CKN 1137/00). Pogląd ten potwierdził

Sąd Najwyższy także w uchwale z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08 (OSNC

2009, nr 6, poz. 76).

Z tych względów skarga kasacyjna okazała się uzasadniona i zaskarżone nią

postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.