Supreme Court dismisses defamation claim against journalist for reporting on election campaign Facebook posts.

Sygn. akt IV CSK 501/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2018 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Trzaskowski (przewodniczący)

SSN Monika Koba

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa F. W.

przeciwko A. G., K. N. i P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o ochronę dóbr osobistych i odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 grudnia 2018 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt V ACa (…),

oddala skargę kasacyjną

UZASADNIENIE

Powód - F. W. wniósł pozew przeciwko pozwanym A. G., K. N. i P. sp. z o.o.

(autorowi publikacji, redaktorowi prowadzącemu i wydawcy) domagając się

ostatecznie zobowiązania ich do opublikowania na łamach sobotnio-niedzielnego

wydania G. oraz na portalu internetowym www.(…).pl oświadczenia, w którym

przeproszą powoda za zamieszczenie w dwóch publikacjach treści sugerujących

nieprawdę.

Powód

zarzucił

nierzetelność

tytułowi

artykułu

„(…)

pozywa”,

zamieszczonego na łamach G. z dnia 24 października 2016 r., który - jego zdaniem

- zawierał sugestię, że powód zachował się niewłaściwie i powództwo będzie

zasadne. Niezgodności z prawdą upatrywał też w pominięciu informacji, że za wpis,

który był przyczyną powództwa, odpowiedzialna była inna osoba, a nie powód.

Naruszenie dóbr osobistych powoda w drugim artykule autorstwa pozwanego A. G.,

zamieszczonym na portalu internetowym www.(…).pl w dniu 25 października 2014 r.

i zatytułowanym „(…) wygrał”, polegać miało z kolei na zamieszczeniu w nim

nieprawdziwej

informacji,

że

powód

został

zobowiązany

przez

sąd

do

przeproszenia wójta J. L., gdy tymczasem postanowienie zawierało jedynie nakaz

sprostowania wpisu na Facebooku, natomiast żądanie przeprosin oddalono. Powód

argumentował,

że

publikacje

przedstawiały

go

w

negatywnym

świetle

i

spowodowały utratę zaufania części członków lokalnej społeczności.

Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił powództwo.

Ustalił, że powód kandydował w 2014 r. na wójta gminy T. Kontrkandydatem był

dotychczasowy wójt J. L. Osoby skupione wokół powoda prowadziły na portalu

Facebook profil „T. Wybory". Wpisy zamieszczał, bądź na bieżąco monitorował M.

G., szef komitetu wyborczego oraz pełnomocnik powoda, który informował powoda

o publikacjach. Jeden z wpisów zawierał krytykę działań aktualnego wójta i skłonił

pozwanego A. G., będącego dziennikarzem, do przeprowadzenia rozmów

z obydwoma kandydatami, a następnie opublikowania artykułu pt. „(…) pozywa”. W

artykule znalazły się obszerne fragmenty publikacji z profilu „T. Wybory” oraz

wypowiedź wójta o tym, że w związku z publikacją zamierza wystąpić przeciwko

powodowi do sądu w trybie wyborczym. Dziennikarz zacytował też stwierdzenie

powoda „nie sądzę, abyśmy napisali nieprawdę”. W toku rozmowy powód chciał

udokumentować pozwanemu A. G. zarzuty stawiane wójtowi, jednak pozwany nie

był tym zainteresowany. W dniu 25 października 2014 r. Sąd rozpatrzył w trybie

wyborczym sprawę wytoczoną przez wójta. Po ogłoszeniu postanowienia pozwany

A. G. rozmawiał telefonicznie z wójtem i na podstawie tej rozmowy opublikował na

portalu (…).pl drugi artykuł pt. „(…) wygrał”. Zacytował w nim wypowiedź rozmówcy:

„Sąd Okręgowy uznał, że pan W. podał nieprawdę. Ma te treści sprostować na

portalu społecznościowym i mnie przeprosić". A. G. nie udało się tego dnia

skontaktować z powodem, który wyłączył telefon. Następnego dnia powód odmówił

komentowania orzeczenia, choć znał już opublikowaną wypowiedz wójta. Zażądał

przesłania mu pytań pocztą elektroniczną i obiecał pisemną odpowiedź. Zapytany

oświadczył, że nie zamierza zaskarżać orzeczenia. Następnie zamieścił na profilu

„T. Wybory” nakazane przez sąd sprostowanie wcześniejszej publikacji i przeprosił

wójta oraz wszystkich odwiedzających profil, gdyż uznał, że taki obowiązek wynikał

z uzasadnienia orzeczenia sądu.

Sąd Okręgowy poddał ocenie ustalone okoliczności faktyczne i uznał, że

tytuł „(…) pozywa” nie zawierał sugestii przypisujących powodowi niewłaściwe

zachowanie i przesądzających wynik procesu. Pominięcie informacji o tym, że

cytowaną w artykule informację zamieściła na profilu „T. Wybory” inna osoba niż

powód Sąd uznał za nieistotną, skoro powód pytany przez dziennikarza o treść

wpisu na profilu nie odciął się od jego autorstwa, lecz chciał wykazywać jego

prawdziwość, co utwierdzało rozmówcę w przekonaniu, że powód zna i aprobuje

wpis. Wpis, co nie budzi wątpliwości, dokonany został przez osoby z otoczenia

powoda.

Odnosząc się do zarzutu, że w drugim artykule podana została nieprawdziwa

informacja o wygraniu przez wójta sporu wytoczonego powodowi w trybie

wyborczym, Sąd Okręgowy podkreślił, iż powód nie wykazał, jakiej treści

orzeczenie wówczas zapadło, co uniemożliwiało ocenę, czy artykuł podawał

informacje prawdziwe. Zwrócił też uwagę, że w podobnej sytuacji był pozwany

dziennikarz, który nie znał orzeczenia i zapytał o jego treść J. L., którego

wypowiedź

zacytował.

Powód

nie

sprostował

tej

informacji w

kontakcie

z dziennikarzem, sam bowiem nie był pewien, do jakich działań został zobowiązany.

W tych okolicznościach – zdaniem Sądu – pozwany A. G. nie mógł domyślać się,

czy opublikowana informacja była prawdziwa. Ostatecznie więc Sąd nie stwierdził,

aby artykuły zawierały nieprawdziwe informacje, co uznał za wystarczające i

pominął ocenę, czy ich treść miała negatywne skutki dla dobrego imienia powoda.

Zauważył jedynie, że krytyczne opnie, na które wskazywał powód, były raczej

wynikiem polaryzacji stanowisk wyborców i związanym z tym negowaniem

kandydata, którego nie popierali.

Sąd Apelacyjny w (…), rozpoznający sprawę na skutek apelacji powoda,

wyrokiem z dnia 18 maja 2017 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten

sposób że zobowiązał pozwanych A. G., K. N. i P. spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. do zamieszczenia w terminie 7 dni od uprawomocnienia

się tego wyroku na łamach portalu internetowego www.(…).pl oświadczenia o treści:

„Przepraszamy Pana F. W. za zamieszczenie na łamach portalu internetowego

www.g(…).pl w dniu 25 października 2014 r. w publikacji „(…) wygrał” sformułowań

niezasadnie przypisujących F. W. odpowiedzialność za opublikowanie na portalu

społecznościowym negatywnych wpisów dotyczących osoby J. L., oraz że F. W. na

mocy orzeczenia Sądu ma za to przeprosić J. L. A. G., K. N., P. sp. z o.o. w W..”,

oddalając powództwo F. W. o ochronę dóbr osobistych oraz jego apelację w

pozostałym zakresie. Sąd zmienił też odpowiednio orzeczenie o kosztach procesu.

Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, uzupełnił

je jednak dowodem z akt spraw I Ns (…) i I Ns (…), z których pierwsza była objęta

wnioskiem dowodowym powoda, a druga powołana w pozwie jako sprawa, w której

zapadło orzeczenie nieprawidłowo przedstawione w publikacji prasowej. Sąd

drugiej instancji uznał, że dokumenty z tych akt były znane Sądowi Okręgowemu z

urzędu i stanowiły materiał niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy. Na ich podstawie

uzupełnił stan faktyczny ustaleniem, że w dniu 25 października 2014 r. zapadło

postanowienie w sprawie wyborczej, na mocy którego F. W. miał sprostować wpis

umieszczony w dniu 12 kwietnia 2014 r. na portalu społecznościowym

www.facebook.com o nazwie „T. - Wybory", dotyczący rzekomych korupcjogennych

i nielegalnych działań Wójta Gminy T. W pozostałym zakresie, tj. co do żądania

przeproszenia wójta przez F. W. i zakazania rozpowszechniania niezgodnych z

prawdą treści, wniosek J. L. został oddalony. Sąd Apelacyjny ustalił też, że

przedmiotem postępowania był wpis na profilu na Facebooku, zamieszczony w toku

kampanii wyborczej, który w niekorzystnym świetle przedstawił J. L. Sprawą

zainteresowała się społeczność gminy T. Pozwany A. G., nie sprawdził rzetelnie

w sądzie, jakiej treści rozstrzygnięcie zapadło w tej sprawie i już po upływie

ok. 1,5 godziny od jego ogłoszenia, dysponując jedynie relacją J. L., zamieścił na

portalu internetowym wpis, że F. W. podał nieprawdę o J. L. i ma go przeprosić.

Tymczasem J. L. wygrał jedynie częściowo i powód nie został zobowiązany do jego

przeproszenia, wobec czego treść wpisu wprowadzała czytelników w błąd. Sąd

Apelacyjny uznał, że nie można wykluczyć, iż opublikowanie nieprawdziwych

informacji naraziło powoda na utratę zaufania potrzebnego w jego działalności

publicznej i w sposób oczywisty naruszyło jego dobre imię i cześć. Sąd zwrócił

uwagę, że powód ponad nałożony na niego obowiązek przeprosił wójta, wobec

czego tym bardziej poczuł się dotknięty publikacją.

Wpis na portalu www.(…).pl. został opublikowany przed podjęciem przez

pozwanego A. G. próby kontaktu z powodem, co dodatkowo podważało

profesjonalną staranność autora.

Sąd odwoławczy nie stwierdził, by pozwani wykazali szczególne okoliczności

usprawiedliwiające ich działanie i wyłączające bezprawność naruszenia dóbr

osobistych powoda. Ocenił, że sporny wpis nie realizował prawa obywatela do

rzetelnej informacji, natomiast naruszył dobra osobiste powoda, wobec czego

pozwani A. G., K. N. i P. sp. z o.o. w W. ponoszą wobec niego odpowiedzialność na

podstawie art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1914 – dalej „pr.

pras.”). Sąd zobowiązał pozwanych do zamieszczenia wspólnego oświadczenia

przepraszającego powoda. Formę przeprosin dostosował do miejsca publikacji,

odpowiednio zmodyfikował ich treść i miejsce zamieszczenia w stosunku do

żądania pozwu, pomijając tę część, która tłumaczyła szerszy kontekst sprawy.

Przyjętą formę uznał za odpowiednią, celową i proporcjonalną w odniesieniu do

naruszenia dóbr osobistych powoda, a także zapewniającą mu rzeczywistą i

odpowiednią satysfakcję.

Sąd Apelacyjny nie podzielił natomiast zarzutów apelacji odnoszących się do

artykułu prasowego w papierowym wydaniu gazety „G.” z dnia 24 października

2014 r. - „(…) pozywa”. Zgodził się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że artykuł

ten nie zawierał w kwestionowanej przez powoda części, przekazu niezgodnego z

rzeczywistym

stanem

odpowiedzialności

rzeczy,

prawnej

nie

wskazywał

powoda.

Sąd

też,

drugiej

ani

nie

instancji

sugerował

ocenił,

że

niezamieszczenie w artykule informacji o sporządzeniu wpisu na profilu „T. Wybory”

przez inną osobę niż powód nie było przedmiotem zastrzeżeń powoda na etapie

rozmowy z dziennikarzem o wpisie; przeciwnie powód oferował materiały mające

dowieść prawdziwości uwag ujętych w poście. Znał więc przedmiot wpisu,

akceptował go i bronił.

W pozostałej części apelacja powoda została więc oddalona.

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji. Objął nią

zawarte w pkt III zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięcie oddalające częściowo

jego apelację. Skargę oparł na obydwu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c.

Naruszenie prawa materialnego ujął w zarzucie niewłaściwego zastosowania art.

12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 pr. pras., wynikłego z nie dość wnikliwego

przeprowadzenia procesu subsumpcji. Z kolei naruszenie przepisów postępowania

łączył z uchybieniem art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., w zw. z art. 24 k.c. w zw. z

art. 227 k.p.c., w zw. z art. 234 k.p.c., w zw. z art. 217 § 1 k.p.c., w zw. z art. 233 §

1 k.p.c.

We

wnioskach

domagał

się

uchylenia

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wszystkie podniesione zarzuty odnoszą się do jednej kwestii – zdaniem

skarżącego Sąd Apelacyjny nie przeprowadził kompleksowej analizy ustaleń

faktycznych na etapie stosowania przepisów prawa materialnego i procesowego,

a niektóre fakty przeinaczył. Do tego błędnie rozłożył ciężar dowodu, domagając się

od powoda wykazania bezprawności publikacji, podczas gdy jego obowiązkiem

było tylko wykazanie, że opublikowane materiały naruszyły jego dobra osobiste.

Kompleksowa ocena powinna polegać, zdaniem skarżącego na zbadaniu nie

tylko tego, co pozwani napisali i opublikowali, ale także tego, co pominęli i czym się

nie zainteresowali, ponieważ pominięcie części informacji świadczyło o nienależytej

rzetelności dziennikarskiej. Reasumując, powód uważa, że Sąd Apelacyjny błędnie

nie dopatrzył się naruszenia dóbr osobistych powoda publikacją artykułu „(…)

pozywa” oraz uznał, że artykuł ten był rezultatem prawidłowo i rzetelnie wykonanej

pracy dziennikarza A. G., mimo ustalenia, że dziennikarz nie chciał się zapoznać z

materiałami, które powód oferował mu jako uzasadnienie wpisu na profilu „T.

Wybory”, chociaż to ten wpis stał się przyczyną pozwania powoda w trybie

wyborczym przez wójta J. L. Ponadto, według powoda, pozwany dziennikarz nie

oddał wiernie jego wypowiedzi oceniającej prawdziwość krytycznego wpisu na

Facebooku; według powoda wypowiedź ta brzmiała „Nie sądzę, by napisano

nieprawdę”, podczas gdy w publikacji przytoczono ją w brzmieniu „Nie sądzę byśmy

napisali nieprawdę”.

Wolność prasy obejmuje swobodę wypowiedzi (art. 1 pr. pras.), w tym także

swobodę

nadania

publikacji

określonego

kształtu,

wyboru

tematyki

czy

ograniczenia zakresu publikacji do pewnych tylko zagadnień. Udzielanie rzetelnej

informacji nie jest równoznaczne z obowiązkiem wyczerpującego omówienia, a tym

bardziej dogłębnego wyjaśnienia wszystkich wątków wiążących się z omawianym

tematem. Przekazywana informacja musi być rzetelna w tym znaczeniu, że zgodnie

z rzeczywistością przedstawi określone zdarzenie, w tym np. konflikt, jego

przyczyny i przebieg, nie jest natomiast niezbędne szczegółowe badanie

i poddawanie ocenie słuszności zarzutów, jeżeli celem publikacji ma być jedynie

informacja o konflikcie, jego przedmiocie i zamiarze skierowania sprawy do organu

uprawnionego do jego rozstrzygnięcia. Artykuł „(…) pozywa” miał charakter

informacyjny, zakres został zakreślony już w tytule. Jego treść ograniczała się do

zacytowania

wpisu,

który

został

zamieszczony

na

profilu

„T.

Wybory”,

uzupełnionego wyjaśnieniami zaangażowanych stron. Powód popierał wypowiedź

ujętą we wpisie, niezależnie od tego, którą z wersji jego wypowiedzi poddałoby się

ocenie. Pamiętać też należy, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi poczynionymi przez Sąd drugiej instancji (art. 39813 § 2 k.p.c.) i nie

może prowadzić kontroli, czy są one prawidłowe. Wójt J. L. uważał natomiast

zawartą w tym wpisie krytykę za nieuprawnioną i oświadczył, że wytoczy

powództwo w trybie wyborczym, do czego – w świetle przepisów - był uprawniony.

Zważyć też należy, że w prawomocnym orzeczeniu zapadłym w postępowaniu

wytoczonym przez wójta powód został zobowiązany do sprostowania wpisu na

Facebooku, co przesądza o przyjęciu jego odpowiedzialności za jego treść,

jako element agitacji prowadzonej, opublikowany w ramach kampanii wyborczej.

Z ustaleń wynika jednoznacznie, że krytyka wójta zamieszczona została za wiedzą

powoda i z aprobatą oraz pod kontrolą szefa jego komitetu wyborczego, a zarazem

pełnomocnika. Z uwagi na charakter postępowania, o którym informował artykuł,

kwestia, kto konkretnie z komitetu wyborczego powoda sporządził wpis na

Facebooku, nie miała więc istotnego znaczenia. Zachowanie powoda wynikające

z ustaleń faktycznych nie wskazywało zresztą, co podkreśliły obydwa sądy - by

podnosił tę kwestię i odcinał się od treści wpisu.

Zamieszczone w artykule informacje były więc prawdziwe i ani powód, ani

okoliczności, w jakich artykuł został opublikowany, nie wymagały od pozwanego A.

G. ustalenia i imiennego wskazania autora wpisu. Wbrew stanowisku powoda nie

zawierały też treści naruszających jego dobra osobiste.

Sposób przeprowadzenia subsumpcji przez Sąd Apelacyjny był prawidłowy,

zarówno w aspekcie materialnoprawnym jak i proceduralnym, skoro sąd ten poddał

ocenie treść artykułu, którego dotyczy skarga kasacyjna, pod kątem naruszenia

dóbr osobistych powoda zawartymi w nim stwierdzeniami. Nie dopatrzywszy się

takiego naruszenia Sąd nie był już zobowiązany rozważać, czy pozwani wykazali,

że ich działanie nie było bezprawne.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona

i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.

aj