IV CSK 50/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 50/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w M.

przy uczestnictwie Gminnej Spółdzielni Rolników "SAMOPOMOC CHŁOPSKA"

w M.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 31 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu celem ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. wniósł o dokonanie

wpisu hipoteki przymusowej na kwotę 1.174,82 zł z tytułu podatku od towarów i

usług w dziale IV księgi wieczystej o numerze Kw nr /…/ prowadzonej przez Sąd

Rejonowy dla nieruchomości stanowiącej własność Gminnej Spółdzielni Rolników

„Samopomoc Chłopska" w M.

, załączając do wniosku administracyjny tytuł

wykonawczy /…/.

Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia 13

listopada 2009 r. oddalił wniosek, a Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 31 maja

2010 r w sprawie III Ca /…/ oddalił apelację wnioskodawcy od tego postanowienia,

wskazując w uzasadnieniu że wskazany wyżej tytuł wykonawczy nie może stanowić

podstawy wpisu hipoteki przymusowej, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że

dołączony do wniosku tytuł zostały doręczony zobowiązanej GSR „Samopomoc

Chłopska" z pouczeniem o prawie zgłoszenia zarzutów, a tym samym brak podstaw

do ustalenia, że stwierdzony tym tytułem obowiązek jest wymagalny.

W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia Sądu Okręgowego

wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 109 ustęp 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece, art. 34 § 1 i art. 35 § 1, 2 pkt 2 i § 3 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 punkt 3 i 9

ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

przez błędna wykładnię polegającą na uznaniu, że hipotekę przymusową można

ustanowić

na

podstawie

administracyjnego

tytułu

wykonawczego

tylko

po wszczęciu egzekucji administracyjnej i przedłożeniu dowodu jej wszczęcia

(doręczeniu dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego z pouczeniem o prawie

wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W

ramach

drugiej

podstawy

kasacyjnej

zarzucono

naruszenie

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

art. 6268 § 2 k.p.c. przez uznanie, że administracyjny tytuł wykonawczy nie jest

wystarczającą podstawą wpisu hipoteki przymusowej, art. 244 § 1 k.p.c. przez

zakwestionowanie treści dokumentu urzędowego, jakim jest administracyjny tytuł

wykonawczy, a w szczególności zawartej w nim klauzuli, że obowiązek objęty tym

tytułem jest wymagalny, naruszenie art. 6269 k.p.c. w związku z art. 27 § 1 ustawy

z dnia 17.06.1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez

przyjęcie, że załączony administracyjny tytuł wykonawczy jest niekompletny oraz

naruszenie art. 386 § 1 k.p.c. , art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., a także

art. 6269 k.p.c. przez oddalenie apelacji zamiast jej uwzględnienia jako zasadnej.

Formułując powyższe zarzuty skarżący domagał się uchylenia tego

postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie z uwagi na

trafność

większości

podniesionych

w

niej

zarzutów

proceduralnych

i materialnoprawnych.

Stosownie do art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

wierzyciel,

którego

wierzytelność

jest

stwierdzona

tytułem

wykonawczym,

określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego

tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Dotyczy to także

tytułu wykonawczego , o którym mowa w art. art. 26 § 1 i 2 ustawy z dnia 17

czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U.

z 2002 r. Nr 110, poz. 968).

Zgodnie z tymi przepisami, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję

administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego

tytułu wykonawczego, sporządzonego według wzoru określonego w rozporządzeniu

ministra właściwego do spraw finansów publicznych, zawierającego treść określoną

w art. 27 ustawy. Stosownie do art. 27 § 1 pkt 3 tytuł ten powinien zawierać

stwierdzenie, że podlegający egzekucji obowiązek jest wymagalny, zaś organ

egzekucyjny opatruje tytuł wykonawczy klauzulą o skierowaniu do egzekucji

administracyjnej (art. 27 § 1 pkt 10).

Przedłożony przez wnioskodawcę tytuł wykonawczy /…/ został sporządzony

przez wierzyciela stosownie do wymaganego wzoru określonego w rozporządzeniu

Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych

przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. 2005 r., Nr

229, poz. 1954 ze zm.).

Formularz

wzoru

zawiera

klauzulę,

że

obowiązek

objęty

tytułem

wykonawczym jest wymagalny oraz klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego

do egzekucji administracyjnej. Tym samym wierzyciel opatrując podpisem

i pieczęcią dołączony tytuł wykonawczy, stwierdził jednoznacznie, że obowiązek

objęty tym tytułem jest wymagalny. Z kolei organ egzekucyjny opatrując ten tytuł

podpisem i pieczęcią stwierdził, iż zostały one skierowane do egzekucji

administracyjnej.

Żądanie dodatkowych dowodów wymagalności obowiązku objętego tym

tytułem, w szczególności dowodu doręczenia go zobowiązanej Spółdzielni, nie

znajduje uzasadnienia w art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 35 § 2 pkt 2 Ordynacji

podatkowej ani też w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W tym stanie rzeczy za trafny uznać należy sformułowany w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej zarzut naruszenia art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 35 § 2

pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, polegający na uzależnieniu ustanowienia hipoteki przymusowej od

przedłożenia dowodu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego,

skoro nie ma ku temu podstawy prawnej

Zgodnie z art. 35 § 1 i § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej hipoteka przymusowa

powstaje co do zasady przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej, którego

podstawą jest m.in. tytuł wykonawczy, którego niezbędne elementy, podlegające

badaniu

sądu

wieczystoksięgowego,

określają

przepisy

art.

ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jeżeli więc do wniosku o wpis hipoteki przymusowej z tytułu podatku

od towarów i usług skarżący dołączył tytuł wykonawczy spełniający wymogi

określone powołanym ostatnio przepisem, to sąd wieczystoksięgowy powinien na

podstawie art. 35 § 3 Ordynacji podatkowej ocenić zasadność tego wniosku pod

kątem obowiązujących przepisów i dokonać wpisu hipoteki przymusowej, bez

badania, czy doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w następstwie

doręczenia

zobowiązanemu

odpisu

tytułu

wykonawczego,

gdyż

ostatnio

wymieniona przesłanka nie wynika z żadnego z powołanych wyżej przepisów.

Powyższe stwierdzenie implikuje przyjęcie zasadności wskazanego przez

skarżącego zarzutu naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c., wyznaczającego granice

kognicji sądu wieczystoksięgowego, ponieważ skuteczność doręczenia tytułu

wykonawczego

jako

w postępowaniu

elementu

oceny

administracyjnym

prawidłowości

nie

podlega

trybu

badaniu

procedowania

przez

Sąd

wieczystoksięgowy.

Nie podlegają kognicji sądu wieczystoksięgowego inne okoliczności aniżeli

te, które dotyczą wniosku, dołączonych do niego dokumentów i treści księgi

wieczystej (por. postanowienie SN z dnia 17.11.2005 roku, IV CSK 5/05, Lex nr

186707, postanowienie SN z dnia 27.04.2001 roku, III CKN 372/00, Lex nr 52359).

Poza zakres jego kognicji natomiast wykracza badanie prawidłowości trybu

prowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznej treści tytułu

wykonawczego.

Wynikający

z

art.

6268

§

k.p.c.

obowiązek

sądu

wieczystoksięgowego badania m.in. zawartości tytułu wykonawczego (w tym m.in.

klauzuli stwierdzającej wymagalność określonego nim obowiązku) nie może być

utożsamiany

z

badaniem

prawidłowości

przeprowadzenia

postępowania

administracyjnego, w którym tytuł ten został wydany.

Sformułowany w apelacji zarzut naruszenia art. 244 § 1 k.p.c., jest

pozbawiony uzasadnionych podstaw z uwagi na to, że Sąd II instancji nie odmówił

załączonemu do wniosku tytułowi wykonawczemu waloru dokumentu urzędowego,

nie stwierdził bowiem, że tytuł nie zawiera niezbędnej klauzuli w postaci

oświadczenia, że obowiązek objęty tytułem jest wymagalny.

Odmowę uznania tytułu za wystarczającą podstawę do dokonania wpisu

hipoteki przymusowej uzasadnił w zaskarżonym orzeczeniu nie brakami co do

niezbędnych elementów ich treści i (określonych w art. 27 § 1 ustawy z 1966 r.

o postępowaniu

egzekucyjnym

w

administracji),

ale

niewykazaniem

przez

wnioskodawcę, że dłużnikowi doręczony został jego odpis.

Na koniec wskazać należy, że w postanowieniu SN z dnia 20 maja 1998

roku (II CKN 782/97, Lex nr 50743) sformułowany został pogląd, że administracyjny

tytuł wykonawczy nie stanowi podstawy wpisu hipoteki przymusowej, o ile dłużnik

pozbawiony został możliwości złożenia zarzutów przewidzianych w art. 32 § 1

u.p.e.a., tzn. w warunkach braku wyczerpania postępowania instancyjnego

w administracji, a więc gdy do tytułu wykonawczego nie dołączono dowodu

doręczenia dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego ze stosownym pouczeniem.

Podobnie orzekł Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 roku

(II CK 92/05, Lex nr 180869).

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela jednak

powyższego poglądu. Prezentowane natomiast w niniejszym rozstrzygnięciu

stanowisko znajduje oparcie w nowszym orzecznictwie SN (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 349/10, nie publ.,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2011 r., IV CSK 392/10,

Lex nr 784974).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

jw