IV CSK 5/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 5/05

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku K. W.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "D.(…)" w O. i P. P. o wpis własności

lokalu i założenia nowej księgi wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w

Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2005 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

Spółdzielni Mieszkaniowej "D.(…)" w O. od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z

dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt I Ca (…),

oddala skargę.

Uzasadnienie

Umową z dnia 30 października 2003 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego,

Wnioskodawczyni

K.

W. nabyła

od

uczestnika

postępowania

–

Spółdzielni

Mieszkaniowej „D.(…)” prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego i wniosła o

założenie dla tego lokalu księgi wieczystej, dokonanie wpisu na jej rzecz prawa

własności z jednoczesnym ujawnieniem w tej księdze praw związanych z własnością

tego lokalu.

Wniosek ten wpłynął do Sądu 3 listopada 2003 r. i został uwzględniony

26 sierpnia 2004 r., przy czym w dziale IV nowej księgi wieczystej Kw nr OL (…)

wypisana została także hipoteka przymusowa zwykła na kwotę 16.666 zł na rzecz P. P.,

będącej już wcześniej wierzycielką hipoteczną Spółdzielni Mieszkaniowej.

Wpis w części dotyczącej wpisania w tej nowo założonej księdze wieczystej

hipoteki przymusowej na rzecz P. P. zaskarżyły apelacjami Wnioskodawczyni oraz

Uczestniczka postępowania Spółdzielnia Mieszkaniowa, domagając się zmiany wpisu

przez pominięcie go w zaskarżonej części. Apelujące twierdziły, że w chwili

rozpoznawania wniosku o wpis hipoteki Spółdzielni Mieszkaniowej nie przysługiwały już

żadne prawa do nieruchomości, która została obciążona hipoteką.

Sąd drugiej instancji oddalił obie apelacje stwierdzając, że do powstania hipoteki i

odrębnej własności lokalu niezbędny jest wpis w księdze wieczystej, a w dacie

rozpoznania wniosku nabywcy lokalu i przynależnych do niego praw hipoteka była

wpisana zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c. Nadto Sąd odwoławczy stwierdził, że w

postępowaniu wieczystoksięgowym Sądy obu instancji nie badają innych okoliczności

aniżeli tych, które dotyczą wniosku, dołączonych dokumentów i treści księgi wieczystej.

Postanowienie Sądu drugiej instancji zaskarżyła skargą kasacyjną, nazwaną

„kasacją”, uczestniczka postępowania – Spółdzielnia Mieszkaniowa – zarzucając

naruszenie przepisów:

- art. 155 § 1 k.c. i art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) przez bezpodstawne

wpisanie hipoteki na nieruchomości wnioskodawczyni, w sytuacji, gdy w chwili

dokonywania tego wpisu na rzecz uczestniczki postępowania P. P. nieruchomość

stanowiła już własność Wnioskodawczyni, a nie Spółdzielni Mieszkaniowej;

- art. 19 § 3 ustawy z dnia 16.09.1982 r. Prawo spółdzielcze (tj. Dz. U. 2003 r. Nr

188, poz. 1848 ze zm.) przez dokonanie wpisu hipoteki zabezpieczającej wierzytelność

P. P. wobec Spółdzielni Mieszkaniowej, za zobowiązania której nie odpowiada

Wnioskodawczyni;

- art. 6268 § 2 k.p.c. i art. 31 u.k.w.h. przez nie zbadanie dołączonych do wniosku

dokumentów, które zdaniem skarżącej nie stanowiły podstawy do wpisania hipoteki,

ponieważ będący podstawą wpisu tytuł wykonawczy dotknięty był wadą.

Skarżąca wywodzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że podstawą wniosku

uczestniczki postępowania P. P. o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości

skarżącej była zawarta między nimi w dniu 19 marca 2003 r. ugoda sądowa w sprawie

oznaczonej sygn. I C (…). Wniosek ten stał się jednak podstawą wpisu hipoteki także na

nieruchomości Wnioskodawczyni, która z mocy prawa spółdzielczego nie odpowiada

wobec wierzycielki Spółdzielni za jej zobowiązania.

Hipoteka mająca zabezpieczać wierzytelność wierzyciela Spółdzielni nie może

zatem obciążać nieruchomości Wnioskodawczyni wywodzi skarżąca, wnosząc o

uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go wpisu Sądu

Rejonowego w części dotyczącej wpisania hipoteki i o przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Chybione okazały się zarzuty naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. i art. 31 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm.), uzasadnione w skardze kasacyjnej przyjęciem za podstawę wpisu tytułu

wykonawczego dotkniętego - w ocenie skarżącej – wadą polegającą na przedwczesnym

nadaniu klauzuli wykonalności ugodzie sądowej. Rację ma Sąd odwoławczy, że w dacie

rozpoznawania przez Sąd pierwszej instancji wniosku nabywczyni prawa odrębnej

własności lokalu, tj. w dniu 26 sierpnia 2004 r., hipoteka była już wpisana zgodnie z art.

6268 § 2 k.p.c., bowiem Sąd wieczystoksięgowy nie bada innych okoliczności aniżeli

tych, które dotyczą wniosku, dołączonych dokumentów i treści księgi wieczystej. I choć

zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego obejmuje także ocenę tego, czy dany

dokument stanowi uzasadnioną podstawę wpisu (postanowienie SN z dnia 27 kwietnia

2001 r., III CKN 372/00, LEX nr 52359), to zgłaszany w tej sprawie zarzut, oparty na

podważaniu prawidłowości dokumentu obejmującego ugodę sądową opatrzoną klauzulą

wykonalności, dotyczy w istocie wpisu hipoteki dokonanego w dniu 12 maja 2004 r.

jeszcze w tzw. macierzystej księdze wieczystej nr Kw (…) i obejmującej nieruchomość

skarżącej, a nie późniejszego wpisu będącego przedmiotem zaskarżenia w niniejszym

postępowaniu, a ujawnionego w księdze wieczystej Kw (…)/3 założonej dla odrębnego

lokalu wnioskodawczyni. Sąd odwoławczy nie dopuścił się więc zarzucanego w skardze

kasacyjnej naruszenia wskazanych przepisów postępowania, bowiem przedmiotem jego

oceny była prawidłowość wpisu dokonanego przez Sąd pierwszej instancji w dniu 26

sierpnia 2004 r. Musiał on zatem uwzględniać przy orzekaniu stan prawny

nieruchomości istniejący w tej dacie i odzwierciedlony w prowadzonej dla nieruchomości

Spółdzielni tzw. macierzystej księdze wieczystej, a więc uwzględniający także wpis

hipoteki obciążający nieruchomość skarżącej Spółdzielni na rzecz jej wierzycielki,

a dokonany już w dniu 12 maja 2004 r. Od tego dnia wpisana hipoteka obciążała więc

całą nieruchomość Spółdzielni Mieszkaniowej objętą księgą wieczystą nr Kw (…) i stan

ten sąd wieczystoksięgowy zobowiązany był uwzględnić w chwili orzekania w dniu 26

sierpnia 2004 r., z mocy art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (por. uzasadnienie

postanowienia z dnia 13 stycznia 2004 r. V CK 165/03, niepubl.).

Okoliczność wcześniejszego zawarcia w dniu 30 października 2003 r. w formie

aktu notarialnego umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia prawa

własności do tego lokalu na wnioskodawczynię nie spowodowała jeszcze w tej dacie

zmiany stanu prawnego nieruchomości Spółdzielni, bowiem skutek rzeczowy umowy

zawartej w dniu 30 października 2003 r. pozostawał w zawieszeniu do chwili

wyodrębnienia nieruchomości lokalowej w znaczeniu prawnym, co następuje dopiero w

dacie dokonania stosownego wpisu w księdze wieczystej, a to z mocy art. 7 ust. 2

ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. 2000 r. Nr 80, poz. 903, ze

zm.).

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 109 ust. 1 u.k.w.h. okazał się

bezzasadny, bowiem P. P., będąca wierzycielką Spółdzielni Mieszkaniowej, uzyskała

hipotekę na nieruchomości swojego dłużnika mającego już taki status w dniu 12 maja

2004 r. Natomiast prawnorzeczowym późniejszym skutkiem podziału dotychczasowej

nieruchomości Spółdzielni przez wyodrębnienie z niej lokalu nabytego przez

Wnioskodawczynię było zasadne obciążenie nowo powstałej nieruchomości lokalowej

kwestionowaną w skardze kasacyjnej hipoteką, bowiem z mocy art. 76 ust. 1 u.k.w.h. w

razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca dotychczas nieruchomość obciąża

wszystkie nieruchomości utworzone przez podział. Powyższa regulacja, wyrażająca

funkcję

ochrony

wierzyciela

hipotecznego,

dowodzi

prawidłowości

dokonania

kwestionowanego skargą wpisu, którego nie może skutecznie podważać zarzut

naruszenia art. 19 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tj. Dz. U.

2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.). Ten ostatni przepis, zwalniający członka Spółdzielni z

odpowiedzialności za zobowiązania Spółdzielni wobec jej wierzycieli, nie może być

rozumiany jako wyłączający odpowiedzialność dłużnika rzeczowego, nawet będącego

członkiem Spółdzielni, wobec swego wierzyciela hipotecznego.

Zarzut kasacji naruszenia art. 155 § 1 k.c. nie został niczym uzasadniony przez

stronę skarżącą, co pozbawiło Sąd Najwyższy możliwości dokonania jego merytorycznej

oceny.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.